Məlum olduğu kimi, Azərbaycanın tarixi qələbəsi ilə başa çatan Vətən müharibəsindən sonra regionda yeni əməkdaşlıq platformasının yaradılması təklifi irəli sürülüb. Bu platforma Cənubi Qafqazın 3 ölkəsi olan Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistanla Türkiyə, Rusiya və İrandan ibarət altılıq və yaxud da “3+3” formatını özündə ehtiva edir. Azərbaycanın yanaşması bundan ibarətdir ki, qeyd edilən əməkdaşlıq platformasının yaradılması regional əməkdaşlığa, sülhün bərqərar olmasına mühüm töhfələr verə bilər.
Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, “3+3” formatına maraq artır, xüsusən də Rusiya və İran bu çərçivədə əməkdaşlıq münasibətlərinin qurulmasının sürətlənməsini istəyir. Rusiya tərəfindən böyük dəstək alan formatı Tehran da birmənalı olaraq qəbul edir. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun iranlı həmkarı Hüseyn Əmir Abdullahianla son telefon söhbəti də bunu təsdiq edir. Məsələ ilə bağlı Sergey Lavrov qeyd edir: “Ümid edilir ki, “3+3” formatı çərçivəsində Tehranda keçiriləcək növbəti iclas region ölkələrinin mənafeyinin daha artıq təmin edilməsi ilə nəticələnəcək”. Rusiya xarici işlər naziri İranın “3+3” formatı çərçivəsində 2-ci iclasa ev sahibliyi etməsini alqışlayıb. Telefon söhbətində İran xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian da Cənubi Qafqazla əlaqədar “3+3” formatı çərçivəsində 2-ci iclası böyük fürsət adlandırıb. Onun sözlərinə görə, bu iclas region ölkələri və xalqlarının mənafeyi istiqamətində regional əməkdaşlığı möhkəmləndirmək və həmrəylik üçün önəmlidir. İranın Azərbaycandakı səfiri Seyid Abbas Musəvi də bu formatı regionun inkişafına mühüm töhfə adlandırır: "Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin təklif etdiyi “3+3” formatı regional inkişafa töhfə verir". Onun sözlərinə görə, region ölkələrinin bu formatda iştirakı sayəsində kənar qüvvələrin regiona təsiri azalır. Rusiyanın Azərbaycandakı səfiri Mixail Boçarnikov da məsələyə eyni prizmadan yanaşır: "Rusiya hesab edir ki, "3+3" formatı regionda iqtisadi əlaqələrin və etimadın inkişaf etdirilməsinə töhfə verəcək”. Səfir ötən il çox şey vəd edən "3+3" formatının işə salındığını xatırladıb. Onun sözlərinə görə, burada əsas maraq regionda vəziyyəti sabitləşdirmək və kommunikasiya əlaqələrini bərpa etməkdir. Xatırladaq ki, "3+3" formatında regional əməkdaşlıq platformasının yaradılması təşəbbüsü ilə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğan çıxış edib. Ötən il dekabrın 10-da Moskvada "3+3" formatı çərçivəsində ilk iclas keçirilib. Düzdür, həmin iclasa gürcü tərəfi qatılmayıb. Amma perspektivdə Gürcütanın da bura qoşulması gözlənilir. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Andrey Rudenko ilk iclas fonunda yenidən buna toxunub və səmərəli əməkdaşlıq üçün ilkin zəruri addımlar atıldığını bildirib: “2021-ci il dekabrın 10-da təşkil olunan “3+3” konsultativ regional platformanın təsis iclasını uğurlu hesab edirəm. Biz görüşün yekunlarına əsasən tərəfdaşlarla şərtləşdik ki, formatın fəaliyyətini qarşılıqlı maraq doğuran və regionda etimad tədbirlərinin gücləndirilməsinə yönəldilən məsələlər üzərində cəmləşdirək. Ticari-iqtisadi, nəqliyyat və mədəni-humanitar əlaqələrin inkişafı, həmçinin ümumi çağırışlara və təhdidlərə müqavimət həmin məsələlər sırasındadır”. A.Rudenkonun sözlərinə görə, tərəflər iclasları müntəzəm əsasda ildə azı 2 dəfə keçirməyi qərara alıb: “Gürcüstana gəlincə, bütün iştirakçılar onun “3+3” formatına birləşəcəyinə ümid etdiklərini ifadə ediblər. Tiflis üçün qapı açıq qoyulur. Vacibdir ki, regional işlər Cənubi Qafqazın bütün ölkələrinin iştirakı ilə müzakirə olunsun”.
Qeyd edək ki, “3+3” platformasının əsas məqsədi Cənubi Qafqazı ziddiyyətlər regionundan ticari-iqtisadi əməkdaşlıq məkanına, Avrasiyanın nəqliyyat mərkəzinə çevirməkdən ibarətdir. Hazırda Cənubi Qafqazın ən çox ehtiyac duyduğu məsələ təhlükəsizliyin təminatı və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsindən ibarətdir. Bu formatın reallaşdırılması regionun təhlükəsizliyi və yeni müharibələrin qarşısının alınması baxımından da vacib əhəmiyyət daşıyır. Bundan əlavə, regionda uzun müddət davam edən münaqişələr iqtisadi, nəqliyyat və logistika əlaqələrinin qurulmasına imkan verməyib. Amma Azərbaycanın Qarabağ zəfəri vəziyyəti dəyişib. Bu qələbədən sonra, xüsusən Ermənistan üzərindən Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətə başlaması, bunun üçün zəruri infrastruktun yaradılması, Azərbaycan ərazisindən keçəcək “Şimal-Cənub” layihəsinin reallaşdırılması kimi addımlar Cənubi Qafqaz regionunun qlobal nəqliyyat və logistika sahəsində beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə xidmət edəcək. Bu da son nəticədə regionda hər üç ölkəyə ciddi dividendlər qazandıracaq. Türkiyə, Rusiya, İran kimi ölkələr də bundan əhəmiyyətli dərəcədə faydalanmaq imkanı qazanacaqlar. Bu isə onu göstərir ki, “3+3” formatı kommunikasiyaların bərpa edilməsi və vahid Cənubi Qafqaz iqtisadi məkanının yaradılması üçün real variantdır. Ən əsası, “3+3" formatlı regional əməkdaşlıq platformasının işə salınması Cənubi Qafqazın iqtisadi inkişafına güclü təkan verəcək.
Samirə SƏFƏROVA
