İtaliya xarici işlər nazirinin müavini Manlio Di Stefano ölkənin Rusiya qazından asılılığını Əlcəzair, Türkmənistan və Azərbaycanın hesabına azaltmağın zəruriliyini bəyan edib.
O, bununla bağlı verdiyi açıqlamada qeyd edib ki, ölkənin Rusiya qazından asılılığını Əlcəzair, Türkmənistan və Azərbaycanın hesabına azaltmaq zəruridir. Burada diqqəti çəkən məqam odur ki, Transxəzər layihəsinə xüsusi önəm verilir: “İlin əvvəlində Moskva İtaliya üçün Ukrayna üzərindən qaz nəqlini iki dəfə azaldıb. Enerji təhlükəsizliyimiz üçün bu təhlükə təcili tədbirlər tələb edir. Biz ən etibarlı tərəfdaşlarla işləyirik. Əlcəzair belə tərəfdaşdır və Trans-Adriatik Qaz Boru Kəməri (TAP) Azərbaycan qazının nəql olunduğu mənbələrin şaxələndirilməsi üçün vacibdir. Onun sayəsində əhali üçün qazın bahalaşmasını cilovlamaq mümkün olub.
İtaliya TAP-ın gücünü 10 milyard kubmetr qaza çatdırmağı gözləyir. Digər perspektivli istiqamət Xəzər dənizində Transxəzər kəməri ilə birləşdirilə bilən Türkmənistandır. Türkmənistan dünyanın ən böyük qaz ehtiyatlarına malikdir və Avropa gələcəkdə problem yaşamamaq üçün qabaqcadan düşünməlidir”.
Məlumat üçün qeyd edək ki, fevralın əvvəlində Di Stefano Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazovla telefon danışığı aparıb. Söhbət Azərbaycandan verilən qazın 8 milyard kubmetrdən 10 milyard kubmetrə çatdırılmasından gedirdi. O, daha sonra “Avropanın enerji təhlükəsizliyini artırmaq məqsədilə” strateji planda TAP-ın tutumunun iki dəfə artırılmasının məqsədəuyğun olduğunu açıqlayıb.
Maraqlıdır, Rusiya amili fonunda Transxəzərin çəkiləcəyı nə dərəcədə realdır? Türkmənistan buna gedərmi? Üstəlik, gələn ay Türkmənistanda prezident seçkiləri keçiriləcək. Əsas namizəd hazırkı dövlət başçısı Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun oğlu, Baş nazirin müavini Serdar Berdiməhəmmədovdur.
“Türkmənistanın da bu məsələdə iradə ortaya qoyacağı mümkün görünmür”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadə hesab edir ki, yaxın perspektivdə Türkmənistanın buna gedəcəyi real deyil: “Ümumən, İtaliya Azərbaycandan qaz idxalını daha da artırmaq istəyir. Bununla bağlı növbəti danışıqlar gözlənilir. Səbəb Rusiya ilə Avropa arasında yaşanan siyasi-hərbi böhranla əlaqədardır. İtaliya ehtiyat edir ki, Rusiya Avropanın qaz təchizatını dayandıracaq. O üzdən, daha çox qaz idxal etmək istəyirlər. Digər tərəfdən anlayırlar ki, təkcə Azərbaycan hesabına tələbatı qarşılamaq mümkün deyil. O üzdən, Cənub Qaz Dəhlizi çərçivəsində Türkmənistan qazını da idxal etmək istəyirlər. Bu da ya Transxəzər vasitəsilə, ya da İran vasitəsilə mümkündür. İran vasitəsilə qaz idxalının artırılması Avropa İttifaqının marağında deyil. Üstəlik, müəyyən texniki məsələlər də var. Ən optimal variant Xəzərin dibi ilə kəmər çəkməkdir ki, Rusiyanın buna razılıq verəcəyi real deyil. Türkmənistanın da bu məsələdə iradə ortaya qoyacağı mümkün görünmür. Çünki Türkmənistan Transxəzər kəmərinin çəkilməsində neytral mövqedən çıxış edir. Müəyyən mənada İtaliya və Türkiyə Rusiyanı razı sala bilər. İstənilən halda bu, yaxın perspektivdə real görünmür. Buna bir neçə il lazımdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, İran parlamenti Xəzərin statusu ilə bağlı konvensiyanı hələ ratifikasiya etməyib. Deməyim odur ki, bu sahədə görüləsi işlər çoxdur”.
Bu baxımdan politoloq hesab edir ki, Transxəzərin yaxın dövrdə reallaşağağı mümkün görünmür.
Vidadi ORDAHALLI
