Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsində əldə etdiyi qələbədən sonra aktual şəkildə gündəmə gələn məsələlərdən biri də ölkəmzin Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) üzvlüyü ilə bağlıdır. Məsələyə növbəti dəfə münasibət bildirən Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri üzrə birinci departamentinin direktoru Mixail Yevdokimov TASS agentliyinə müsahibəsində Moskvanın bu məsələdə maraqlı olduğunu bir daha bəyan edib.
O qeyd edib ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı Azərbaycanla istənilən formatda dialoq aparmağa hazırdır: “Ötən ilin dekabrında Bakıda Azərbaycan Diplomatik Akademiyasının meydançasında Rusiya və Azərbaycan baş nazirlərinin müavinlərinin iştirakı ilə keçirilən ekspert müzakirələri bu mövzuya maraq olduğunu göstərib. Avrasiya İqtisadi İttifaqı onunla qarşılıqlı fəaliyyətdə maraqlı olan dövlətlər üçün açıqdır”. Bununla belə, o qeyd edib ki, İttifaqla qarşılıqlı fəaliyyət səviyyəsinin artırılması haqqında qərar bütün üzv dövlətlərin və maraqlı tərəfin razılığı ilə və mümkün iqtisadi nəticələrinin hərtərəfli təhlilinin nəticələrinə əsasən qəbul edilir: “Biz öz tərəfimizdən tərəfdaşlarımızı lazımi informasiya dəstəyi ilə təmin edirik”. Ümumiyyətlə, ötən ilin dekabrından Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında müşahidəçi qismində iştirakı xüsusi diqqət mərkəzindədir. Həmin vaxt bu mövzuya toxunan Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk bu xüsusda bildirib: “Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına müşahidəçi qismində cəlb edilməsi səmərəli olardı. Təbii ki, müşahidəçi ölkə ittifaq çərçivəsində baş verən proseslər barədə daha məlumatlı olur və prosesləri izləyir. Bu kontekstdə Azərbaycanın imkanları kifayət qədərdir”. Regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli imkan yarandığını diqqətə çatdıran Rusiya baş nazirinin müavini ölkələrimiz arasında əlaqələrin yeni müstəvidə daha keyfiyyətlə və sürətlə inkişaf edəcəyinə əminliyini ifadə edib.
Çox maraqlıdır ki, bu açıqlamanın ardınca daha bir diqqətçəkən məqam Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın açıqlamaları oldu: "Regionun dinc inkişafına töhfə verəcəksə, Ermənistan Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına qoşulmasının əleyhinə olmayacaq. Əgər görsək ki, bu addım regionun dinc inkişafı üçün era açacaq, təbii ki, buna qarşı olmayacağıq. Bir sıra məsələlər üzrə danışıqlarda yeni münaqişə mənbəyi yaratmaq məntiqsiz olardı”. Bütün bunların ardınca Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova qeyd edib ki, Azərbaycanla Avrasiya İqtisadi İttifaqı arasında qarşılıqlı fəaliyyət ticarətin intensivləşməsinə və irimiqyaslı infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə töhfə verəcək. Ekspertlər hesab edir ki, Avrasiya İttifaqında müşahidəçi statusu Azərbaycana müəyyən sahələrdə üstünlüklər verə bilər. Bura ilk növbədə ölkənin ixrac imkanlarının artması daxildir. Hazırda Azərbaycanın neft ixracının 40 faizi Avrasiya İttifaqı ölkələrinin, əsasən də Rusiyanın payına düşür. Azərbaycanın məqsədi yaxın illərdə ixrac göstəricilərinin daha da artırılmasına çalışmaqdır. Bunun üçün isə marketinq bazarları zəruridir və Avrasiya İqtisadi İttifaqına qoşulmaqla buna nail olmaq mümkündür. Belə ki, quruma üzv ölkələr arasında gömrük rüsumlarının ləğvi, yaxud sadələşdirilməsi postsovet respublikalarının ixrac mallarını Rusiya kimi nəhəng bazara maneəsiz şəkildə çıxarmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, Şimalla Cənubu və Qərblə Şərqi birləşdirəcək beynəlxalq nəqliyyat xətlərinin Azərbaycandan keçməsi həm də müəyyən qədər Rusiyadan asılıdır. Digər tərəfdən, Azərbaycanın Avrasiya İttifaqına üzvlüyü ölkəmizlə Ermənistanın diplomatik və ticari münasibətlərinin bərpa olunmamasını tezləşdirə bilər. Əgər İttifaq daxilində, Kremlin dediyi kimi, vahid gömrük tarifləri, pul siyasəti, razılaşdırılmış beynəlxalq mövqedən çıxış etmə nəzərdə tutulursa, bu zaman iki Qafqaz ölkəsinin barışması tələb olunur. Azərbaycan 44 günlük savaşda qazandığı qələbədən sonra bu məsələdə maraqlıdır. Balanslaşdırma siyasəti yürüdən Azərbaycanın ən yaxın qonşuları ilə bu və ya digər şəkildə işbirliyində olması da qaçılmazdır. Azərbaycanla yanaşı, perspektivdə Türkiyənin də bu ittifaqa üzvlüyü mümkün hesab edilir. Hətta bəzi ekspertlərin fikrincə, Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistanın Avrasiya İqtisadi Birliyinə daxil olması türkdilli dövlətlərin iqtisadi əməkdaşlığının genişlənməsinə gətirib çıxara bilər ki, bunun da nəticəsi elə Turan İttifaqının iqtisadi inteqrasiyası deməkdir. Hesab edilir ki, prosesin Avrasiya İqtisadi İttifaqı üzərindən reallaşması halında Rusiya buna hansısa formada etiraz etməyəcək.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) da müşahidəçi statusu alması vaxtaşırı olaraq gündəmə gətirilir. Ümumiyyətlə, Rusiyada KTMT çərçivəsində Azərbaycanla əməkdaşlıq imkanlarını istisna etmirlər.
Tahir TAĞIYEV
