2020-ci ilin 27 sentyabrında başlayan Vətən müharibəsi zamanı əldə olunan ard-arda qələbələr fonunda Qarabağdakı erməni separatizminə güclü zərbələr endirildi. Separatçıları birdəfəlik Qarabağdan çıxarmaq mümkün olsa da, son anda Rusiya proseslərə müdaxilə edərək buna imkan vermədi. Məlum olduğu kimi, Qarabağa Rusiya sülhməramlıları yerləşdirildi.
Rusiya silahlı qüvvələri Qarabağ ərazisində yerləşdikdən sonra nəzarət etdiyi ərazilərə Azərbaycan dövlətinin təsirlərini maksimum azaltmaq siyasəti aparır. Hər vasitə ilə oranı tərk etmək istəyən ermənilərə mane olurlar. Müharibədən 15 ay keçməsinə baxmayaraq, sanki Rusiya azərbaycanlıların keçmiş DQMV-yə qayıtmasında maraqlı deyil. Orada həyata keçirilən bir sıra işlər belə qənaətə gəlməyə əsas verir. İlk dəfə rus dilinin Qarabağda ikinci rəsmi dil kimi qəbul etdirilməsi, rus pravoslav kilsəsinin Xocalıda tikilməsi, Rusiya ictimai və hərbi xadimlərinin büstlərinin qoyulması, süni olaraq olmayan Qarabağ rus icmasının yaradılması və ona rəhbərlik etmək üçün xüsusi xidmət orqanının akademiyasını bitirmiş, Bakıda doğulmuş erməni, rus soyadlı Aleksandr Bordovun Xankəndiyə ezam edilməsi, Rusiya Dövlət Dumasının üzvü Milonovun Xankəndiyə səfəri və digər humanitar aksiyalar narahatlığa əsas yaradır. Rusiyanın bu kimi addımları revanşitlərin bəzi istəkləri ilə üst-üstə düşür. Bir neçə ay əvvəl sabiq prezident Robert Köçəryan bəyan etdi ki, onların hədəfi Şuşa və Hadrutu geri qaytarmaq, sərhədləri keçmiş DQMV hüdudları çərçivəsində bərpa etməkdir. Rusiya təbliğatının aparılması fonunda, indi də başqa vasitələrə əl atılır. Son günlər Rusiya telekanallarında “Qarabağ 50 illiyinə Rusiyaya verilsin”, “keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Azərbaycanın tərkibində bərpa edilsin” kimi tezislər tez-tez səsləndirilir.
Bütün bunları ekspertlər necə dəyərləndirir?
“Bu təxribatın arxasında həmin telekanallarda kök salmış erməni əsilli şəxslər və onları himayə edən dairələr dayanır”
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafov baş verənlərə birmənalı prizmadan yanaşmadı: “Əvvəla, Dağlıq Qarabağın Azərbaycan ərazisi oldugu Rusiyada prezident Vladimir Putin tərəfindən etiraf edilib. Məhz Rusiyanın biləvasitə vasitəçiliyi və iştirakı ilə 10 noyabr 2020-ci ildə hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Münaqişənin perspektiv həllini nəzərdə tutan bəyanata Azərbaycan və Ermənistanla yanaşı, Rusiya da imzasını atıb. Bundan sonra tərəfləri ayırmaq və münaqişənin daha da genişlənməsinə yol verməmək məqsədilə bölgəyə əvvəlcədən sayı da bəlli olan sülhməramlı qüvvələr yerləşdirildi. Rusiya hərb tarixinin tanınmış tarixi şəxsiyyətlərinin büstləri sülhməramlılarının dislokasiya olunduğu hərbi hissənin ərazisində qoyulub. O cümlədən, orada pravoslav kilsəsi tikilib. Fikrimcə, Qarabağda ikinci dilin rus dili elan olunması barədə söylənilən fikirlər absurd və gerçəklikdən uzaqdır. Çünki separatçıların “müstəqilliyini” heç bir tərəf, o cümlədən Rusiya da tanımayıb. O üzdən, rus dili ilə bağlı atılan addımların heç bir hüquqi əsası yoxdur. O ki qaldı Rusiyanın ayrı-ayrı televiziya kanallarında “Qarabağ 50 illiyinə Rusiyaya verilsin”, “keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Azərbaycanın tərkibində bərpa edilsin” kimi fikirlərə, bunlar təxribatdır. Bu təxribatın arxasında həmin telekanallarda kök salmış erməni əsilli şəxslər və onları himayə edən dairələr dayanır. Belə uydurmaları ortaya atmaqla Rusiya ictimai fikrini çaşdırmaq istəyirlər. Bu, ayrı-ayrı rus siyasətçilərini erməni diasporasının əli ilə satın almaq istəklərindən irəli gəlir. Son vaxtlar Azərbaycandakı beşinci kolonun bu məsələ ilə əlaqədar xeyli fəallaşması, azərbaycanlılar üçün həssas olan bu problem ətrafında hay-küy qaldırmaları təsadüfi deyil. Bu, müəyyən dairələrin sifarişindən qaynaqlanır. Məsələ ondadır ki, Azərbaycan və Rusiyanın Qarabağ məsələsində ortaq məxrəc tapmağa çalışması Qərbi qane etmir. Qərb dairələrinin qaz məsələsində Azərbaycanın imkanlarını mövcud olandan daha çox göstərməyə çalışması Rusiyanı qıcıqlandırmağa hesablanıb. Rusiya hakimiyyəti Qarabağda separatçıların mövqelərinin möhkəmlənməsinə yardım edə biləcək addımlardan çəkinməlidir. Kimin nə deməsindən asılı olmayaraq, Şüşada azərbaycanlıların məskunlaşdırılması sürətləndirilməlidir”.
Bu baxımdan politoloq hesab edir ki, son dərəcə diqqətli olmaq lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
