Azərbaycanın ən böyük diasporu olan Rusiyadakı diasporumuz, demək olar ki, pərən-pərəndir. Azərbaycan dövlətinin verdiyi bütün növ dəstəyə baxmayaraq, diasporumuz bir yerə toparlana bilmir. Hələ iki il əvvəl Azərbaycanın Rusiyadakı yeni diaspor təşkilatının təsis qurultayının keçiriləcəyi bəyan edildi.
Bu barədə Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin (ÜAK) prezidenti, akademik Fazil Qurbanov bildirmişdi. O deyirdi ki, yeni təşkilatın yaradılması barədə qərar artıq qəbul edilib. Sitat:
"ÜAK-ın ləğv edilməsi Azərbaycan icmasına ciddi zərbə oldu. Rusiya Ali Məhkəməsi qərarını təşkilatın fəaliyyətindəki - Nizamnamə, qurultayların keçirilmə vaxtı və s. kimi kobud pozuntularla əsaslandırdı. Bu gün bu səhvləri düzəltmək və yeni, layiqli təşkilat yaratmaq imkanımız var. Hesab edirəm ki, tələsməməliyik. ÜAK-ın əvvəlki rəhbərliyinin səhvlərini nəzərə almalı, Rusiyadakı bütün Azərbaycan icmalarının rəhbərlərinin həmrəyliyinə nail olmalı, qurultaya ciddi hazırlaşmalıyıq”. Təəssüf ki, bu açıqlamadan sonra biz deyilən istiqamətdə heç bir hərəkətlənmə görmədik.
Prezident ilham Əliyev də çıxışlarında Rusiyada güclü diasporumuzun olması istəyini bəyan edib: “Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar, əminəm ki, bunu gündəlik həyatda hiss edirlər. Çünki Rusiyada azərbaycanlılara münasibət çox müsbətdir, onlar rahat yaşayırlar. Onların bir çoxu, demək olar ki, mütləq əksəriyyəti çox fəaldır, həm elmdə, təhsildə, biznesdə böyük imkanları var. Rusiyanın vilayətlərində və böyük şəhərlərində qanunvericilik orqanlarında artıq azərbaycanlılar təmsil olunurlar. Azərbaycan əsilli vətəndaşların Rusiyada sayı təqribən 700 minə yaxındır. Burada işləməyə, yaxud da ki, ezamiyyətə gələn Azərbaycan vətəndaşlarının sayı da çoxdur. Ona görə Rusiya-Azərbaycan əlaqələrinin bu səviyyədə olması Rusiyada yaşayan azərbaycanlılar üçün də, bizim üçün də çox böyük dəyərdir”. Ölkə başçısının səsləndirdiyi fikirlər bir daha sübut edir ki, Azərbaycan hakimiyyəti Rusiyadakı diasporumuzun fəaliyyətini yaxından izləyir və onun yeni mərhələyə qədəm qoyub, inkişafında xüsusi maraqlıdır. Ancaq etiraf edək ki, hazırda Rusiyadakı Azərbaycan diasporunun təşkilatlanması və fəaliyyəti o qədər də ürəkaçan səviyyədə deyil. Bunun müxtəlif səbəbləri var və zaman-zaman biz bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılar dərc etmişik. Təbiidir ki, Rusiyada Azərbaycan diasporunun normal fəaliyyəti üçün qızıl bir orta da tapılmalıdır. Bu, diaspora rəhbərlik edəcək personanın həm ordakı diaspor nümayəndələri, həm də Rusiya və Azərbaycanın hakim dairələri tərəfindən qəbul edilməsidir. Məlumdur ki, hazırda Rusiyadakı soydaşlarımızı öz ətrafında birləşdirən və vaxtilə rəsmi dövlət qeydiyyatından keçmiş Ümumrusiya Azərbaycanlıları Konqresinin (ÜAK) fəaliyyətinə qadağa qoyulub. Rusiya tərəfi bunu sadə hüquqi prosedurların düz olmaması ilə izah edir. Həmin qurum ləğv ediləndən sonra Rusiyadakı Azərbaycan diasporunda bir pərakəndəlik yarandı. Bir çox personalar irəli çıxıb Rusiyadakı diasporda liderlik etmək iddialarını ortaya qoydular. Üç il əvvəl Rusiyada yaşayan iş adamı Füzuli Məmmədov (Frenk Elkapone) Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqı adlı bir qurum təsis edərək, ləğv edilmiş ÜAK-dan da güclü təşkilat olduqlarını bəyan etdi. Maraqlıdır ki, iş adamına yaxınlığı ilə seçilən bəzi Azərbaycan KİV-ləri bu xəbərləri xüsusi həvəs və təmtəraqla Azərbaycan oxucusuna çatdırdılar. Elə Moskvada keçirilən ilk təsis konfransındakı iştirakçıların kimliyinə baxıb yazdıq ki, yeni yaradılan təşkilatın şimal qonşumuzun ərazisindəki bütün söydaşlarımızı öz ətrafında birləşdirmək kimi şansları sıfıra bərabərdi. Əsas arqumentlərimizdən biri bu idi ki, təsis konfransında nə Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinin nümayəndələri, nə də hər iki ölkənin rəsmilərindən kimsə iştirak edirdi. Üstündən bir neçə ay keçəndən sonra proqnozlarımızın özünü doğrultduğunu gördük. Sibir regionunda yaşayan fəal diaspor liderlərindən olan Mirkazım Seyidov da yeni yaradılan qurumun İdarə Heyətində təmsil olnurdu. Qısa müddət sonra istefa verdi.
Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında həmin prosesləri və Rusiyadakı diasporumuzun indiki vəziyyətini belə izah etdi: “Mənim Elkaponenin yaratdığı təşkilatdan istefamın bir çox səbəbləri vardı. Birincisi qurum rəhbərinin liderlik harizmasının zəif olması idi. Bizim istefamızdan sonra Elkaponenin yeni təşkilatı faktiki olaraq Sibirdəki ən böyük dəstəyindən məhrum oldu. Baş verən hadisələr bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan hakimiyyəti Rusiyadakı diasporun yenidən dirçəlməsində maraqlıdır, ancaq Elkaponesiz. Bunu iddia etməyə kifayət qədər əsaslarımız var. Ölkə başçısının Rusiyada görüşdyü diaspor liderlərinin arsında Füzuli Məmmədovun olmaması buna əyani sübutdur.
Dünya azərbaycanlılarının qurultayında cənab Prezidentin çıxışı da göstərdi ki, diaspor təşkilatları hansısa siyasi qüvvənin deyil, Azərbaycan dövlətinin, xalqının maraqlarına xidmət etməlidirlər. Ancaq çox təəssüf ki, uzun illər ərzində bəzi dövlət orqanları, o cümlədən Diaspor Komitəsi, xaricdəki səfirlik və konsulluqlarımız öz fəaliyyətlərində bu tezisi rəhbər tutmayıblar. Nəticədə diaspor təşkilatlarına düzgün münasibət göstərilməyib. Diaspor Komitəsi ilə xaricdəki səfirliklərimiz arasındakı ziddiyyətlər də diaspor təşkilatlarının vahid mövqeyinin formalaşmasına inkan verməyib. Təəssüflər olsun ki, bu ziddiyyətlər bu gün də mövcuddur, onun aradan qaldırılması istiqamətində konkret işlər görülməyib. Bu, Azərbaycanın diaspor təşkilatlarının güclü olmamasının ən böyük səbəblərindən biridir. Hazırda vəziyyət olduqca açınacaqlıdır. Hər regionda, şəhərdə bir-birini təkrar edən diaspor təşkilatları var. Əksəriyyəti də bir-birləri ilə barışmaz mövqedə. Hətta daha ciddi problem var. Mən bunu dəfələrlə qaldırmışam. Rusiyanın bir çox şəhərlərindəki diaspor təşkilatları açıqca separatçılığı təbliğ edir, həmin ziyanlı fikirlərin Azərbaycana sirayət etməsi istiqamətində səylər göstərirlər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
