İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı şanlı qələbədən sonra Azərbaycan üçün əsas prioritetlərdən biri də regioda sülhün, sabitliyin qorunub saxlanmasına nail olmaqdır. Bu fonda ölkəmizin səyləri regionda istənilən yeni müharibə risqlərinin minimuma endirilməsinə yönəlib. Bunun üçün ən yaxşı yol fəal dialoq qurmaq, kommunikasiyaları açmaq və normal qonşuluq münasibətləri qurmaqdır.
Azərbaycanın bu yanaşması fonunda dünya birliyi də Ermənistanı regionda dinc yanaşı yaşamaq və əməkdaşlıq qurmaq üçün konstruktiv addımlar atmağa təşviq etməlidir. Əslində, Azərbaycanla normal münasibətlərin qurulması ilə yanaşı Türkiyə ilə də sıx əməkdaşlıq əlaqələrinin yaradılmasının vacibliyini Ermənistanda da qəbul edənlərin sayı sürətlə artır. Lakin buna mane olmaq istəyən qüvvələr də mövcuddur, onlar sırasında erməni diasporu yenə xüsusi olaraq seçilməkdədir. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlüd Çavuşoğlunun açıqlamaları da bunu təsdiq edir. Nazir öncə diqqəti ona yönəldir ki, Ermənistan İkinci Qarabağ müharibəsindən nəticə çıxarmalı, sülh və əməkdaşlıq üçün bu fürsətdən istifadə etməlidir. O, Ankara ilə İrəvan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesindən də danışıb. Çavuşoğlu bildirib ki, bu prosesdən Azərbaycanın da narazılığı yoxdur, əksinə, Bakı bu istiqamətdə Ankaranın addımlarını dəstəkləyir: “Biz Azərbaycanla məsləhətləşmədən bir addım da atmadıq və atmarıq. Azərbaycan da istəyir ki, bizim Ermənistanla birbaşa əlaqəmiz olsun, çünki bəzi məsələlər birbaşa dialoq tələb edir. Cənubi Qafqazda problem Azərbaycanın Qarabağdakı qələbəsi ilə başa çatıb. Bundan sonra sülh və əməkdaşlıq lazımdır”. Türkiyə xarici işlər naziri bildirib ki, regionun inkişafı üçün istisnasız olaraq bütün ölkələr birgə çalışmalıdır: “Regionda mühüm layihələri həyata keçirərkən biz regionun inkişafına çalışmalıyıq. Bunun üçün zəruridir ki, bütün ölkələr eyni yanaşma tətbiq etsinlər. Bu prosesə hamı cəlb olunmalıdır, Ermənistan da daxil heç bir ölkə kənarda qalmamalıdır. Qarabağdakı qələbədə həm dərs, həm də fürsət var”.
Çavuşoğlu qeyd edib ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən dərhal sonra Türkiyə Ermənistana pozitiv mesajlar göndərib. Bundan sonra isə iki ölkənin liderləri qarşılıqlı pozitiv mesajlar səsləndiriblər və bunun ardınca münasibətlərin normallaşdırılması üçün xüsusi nümayəndələr təyin olunub: “Xüsusi nümayəndələr Moskvada görüşüblər, indi isə, fevralın 24-də Vyanada görüşəcəklər. Mən istəyirdim ki, onlar birinci görüşdən sonra Türkiyədə və Ermənistanda görüşsünlər, qarşılıqlı səfər etsinlər. Amma erməni tərəfi bu dəfə də belə istədi. Problem yoxdur. Bu o qədər də vacib deyil”. Çavuşoğlu bir daha vurğulayıb ki, Azərbaycan da Ermənistanla möhkəm sülh istəyir. Buna görə də onların arasında sülh müqaviləsinin imzalanması lazımdır: “Bundan hamı qazanar. Avtomobil və dəmir yolları layihələrinin, o cümlədən Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması bu regionu tranzit mərkəzi edər və bundan hamı qazana bilərdi. Ermənistan münaqişə və işğaldan indiyədək nə qazanmışdı? O özünü təcrid etmişdi, iqtisadiyyatı pis vəziyyətdə idi. İndi isə imkan yaranıb və bunu qiymətləndirmək lazımdır”. Çavuşoğlu əmin olduğunu bildirib ki, daxildən və kənardan təzyiqlər olmasa, Ermənistan hakimiyyəti regionun inkişafına dəstək verə bilər.
Türkiyə xarici işlər naziri qeyd edib ki, bu məsələdə ABŞ və Fransadakı erməni diasporunun mövqeyi çox mühümdür. Onun sözlərinə görə, erməni diasporları sözügedən əməkdaşlıq prosesini dəstəkləmirlər. Çavuşoğlu vurğulayıb ki, bu məsələni ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenlə də müzakirə edib. Nazir ümid etdiyini bildirib ki, dövlət katibi münasibətlərin normallaşdırılması prosesini dəstəkləməsi üçün erməni icmasına çağırış edəcək: “Əlbəttə, biz sadəlövh deyilik və mövcud çətinlikləri bilirik. Amma biz cəsarətli addımlar atmalıyıq və bu addımları hər mərhələdə Azərbaycanla müzakirə edəcəyik”. Beləliklə, bu açıqlamadan bir daha görünür ki, erməni diasporu regionda normllaşma prosesini əngəlləməyə çsalışır. Bununla da diaspor, əslində, ən böyük zərbəni Ermənistana vurur. Çünki Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətlər qurulmadan Ermənistanın bir dövlət kimi gələcəyi yoxdur. Buna rəğmən, ABŞ və Fransadakı erməni diasporu sülhə əngəl olmağa çalışır və bu, həmin ölkələrdə də belə açıq etiraf edilir. Məsələn, daha əvvəl Fransadan olan tarixçi Alen Rumestan maraqlı bir açıqlama verərək bildirib ki, Fransadakı ermənipərəst mövqelilər Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün bərpa olunmasına əngəl törədirlər. Rumestan Fransadakı erməni diasporunun ictimai fikrə güclü təsir göstərdiyini də bildirib: "Fransada azərbaycanlı icması azdır, erməni icması isə sayca çoxdur və mütəşəkkil formada, xüsusilə mətbuatda çox aktiv fəaliyyət göstərirlər. Təəssüf ki, iki icma arasında münasibətlər yaxşı deyil. Sülhpərvər insanlar və qurumlar iki icma arasında barış və anlaşma yaratmağa çalışmalıdır. Ümumiyyətlə, münaqişənin təkrarlanmaması üçün, eyni zamanda iqtisadiyyata ziyanlar vurulmasının qarşısını almaq üçün iki xalqın sülh şəraitində yaşamaqdan başqa çıxış yolu yoxdur". Ancaq diaspor biləməlidir ki, Ermənistan daxilindəki siyasi proseslər hansı məcrada cərəyan edərsə etsin, sülhün alternativi müharibədir və bu da Ermənistan dövləti üçün daha böyük məğlubiyyət, yeni fəlakət anlamına gəlməkdədir. Çətin və ağrılı da olsa erməni diasporu, cəmiyyət həyatına yön verən qruplar Azərbaycan və Türkiyənin ərazi bütövlüyünü qəbul edərək normal qonşuluq münasibətləri təsis etmənin alternativinin olmadığını qəbul etməlidirlər.
Nahid SALAYEV
