Azərbaycanın İkinci Qarabağ savaşındakı möhtəşəm zəfərindən sonra dünya miqyasında pilotsuz uçan aparatlara (PUA) marağın əhəmiyyətli dərəcədə artması heç kimə sirr deyil. Elə bundan irəli gəlir ki, indi dünya orduları silahlanmada PUA amilinə xüsusi diqqət edir.
Polşanın Milli Təhlükəsizlik Bürosunun keçmiş direktoru, general Stanislav Kozey bütün bunları təsadüf hesab etmir. General bildirir ki, onun ölkəsi də silahlanma konsepsiyasını Azərbaycan ordusunun 44 günlük Qarabağ müharibəsindəki təcrübəsinə uyğunlaşdırmalıdır.
Bunun səbəblərinə gəlincə, o bildirir: “Xoşbəxtlikdən biz müəyyən miqdarda dronlara malikik, amma tələbatımıza baxanda bunlar azdır. Biz Polşa silahlı qüvvələrində “dron inqilabı” həyata keçirmək və öz milli proqramımızı başlatmaq fürsətini əldən vermişik. Mən prezident Bronislav Komarovskinin vaxtında milli təhlükəsizlik Bürosuna başçılıq edəndə təklif etmişdim ki, Polşada pilotsuz sistemlər proqramı başlamalıdır, öz istehsalımızı başlatmalıyıq və hərbi sənaye müəssisələrinin imkanlarından istifadə etməliyik. Hazırda Polşa ordusu müəyyən sayda dronlara malikdir, amma bu aparatların müasir silahlı münaqişələrdə, o cümlədən Dağlıq Qarabağda hansı böyük rol oynadığını görəndə onların sayının kifayət etmədiyi aydındır”. Stanislav Kozey bildirib ki, Azərbaycan PUA-ları rəqibin tank qoşunlarına havadan hücum edərək onları darmadağın edib: “Halbuki, zirehli texnikanın ən zəif müdafiə olunan hissəsi də üst hissəsidir. Dron-kamikadzelərlə zərbələr tanklarla mübarizədə müstəsna effektiv mübarizə metodu oldu. Bizim şərtlərimizdə Polşa bu cür tank qruplaşmalarının hücumunu dəf etmək imkanlarına malik olmaq istəyirsə, dronlar əsas vasitə olmalıdır və ordunun modernizasiyası strategiyası məhz onların əsasında qurulmalıdır”.
Qeyd edək ki, Azərbaycanın PUA təcrübəsinə Rusiyada da maraq böyükdür. Bu fonda Rusiyanın hava-kosmik qüvvələri ötənilki təlimlərdə Qarabağ münaqişəsi zamanı kəşfiyyat və zərbə PUA-larından istifadə təcrübəsini öyrəniblər. Rusiya Federasiyasının hava-kosmik qüvvələri komandanının müavini, general-leytenant Andrey Deminin sözlərinə görə, hava-kosmik qüvvələrində təlimlər zamanı döyüş hazırlığı hava hücumundan müdafuiə birliklərinin iştirakı, o cümlədən onların poliqona çıxarılması ilə təkmilləşdirilib. “PUA-ların ilk dəfə geniş tətbiq edildiyi Qarabağ münaqişəsinin təcrübəsi də öyrənilib”.
Bununla yanaşı, məlumdur ki, Hindistan ordusu, donanması və hərbi hava qüvvələri ötən ilin sonlarında baş nazir Narendra Modinin göstərişi əsasında pilotsuz aparatlar əldə etmək üçün bir neçə müqavilə bağlayıb. Hindistanın “The Print” nəşri bildirir ki, bu müqavilələr baş nazirin Azərbaycan-Ermənistan müharibəsinin təcrübəsi əsasında Hindistan ordusunun yeni müharibə şərtlərinə adaptasiya olunması barədə göstərişlərinə uyğun olaraq imzalanıb. Müqavilələr kamikadze-dronların, müxtəlif müşahidə PUA-larının, üzən pilotsuz aparatların və digərlərinin təchizatını nəzərdə tutur. Bildirilir ki, pilotsuz aparatların və sursatların alınması “hərb işində inqilab”dır və müharibənin aparılması üsullarını dəyişdirir. Bütün müqavilələr təcili təchizat şərti ilə imzalanıb, göstərişə əsasən Hindistan ordusunun dronlarla silahlandırılması sürətlə həyata keçirilməlidir. Qeyd edək ki, 44 günlük müharibə zamanı Azərbaycan ordusunun geniş çeşiddə PUA-lardan, o cümlədən “Bayraktar -TB2” zərbə pilotsuz təyyarəsi və “Harop” kamikadze-dronlarından geniş miqyasda istifadə etməsi, artilleriya atəşlərinin dronlarla koordinasiya olunması və döyüş aviasiyasının PUA-larla koordinasiyalı fəaliyyəti beşinci nəsil müharibə təcrübəsini ortaya qoyub. Bu təcrübə dünyanın aparıcı ölkələri, o cümlədən ABŞ tərəfindən öyrənilir. Bir çox ölkələr Azərbaycan ordusunun ortaya qoyduğu müharibə təcrübəsi əsasında silahlanma konsepsiyasını dəyişdirir və öz ordularını dronlarla silahlandırmaq üçün təcili fəaliyyətlərə başlayıblar. Hindistan da bu təcrübəni ilk günlərdən və yaxından öyrənən ölkələrdən biridir. Bu arada onu da qeyd edək ki, “Baykar” şirkətinin texniki direktoru Selçuk Bayraktar ölkəmizə səfəri çərçivəsində olduqca maraqlı aşıqlamalar verib. O qeyd edib ki, Azərbaycanda “Bayraktar-TB2” və digər PUA-ları texnoloji cəhətdən inkişaf etdirməklə bağlı planlar var. Selçuk Bayraktar əlavə edib ki, Azərbaycanla sadəcə texniki qulluq və istismar deyil, yüksək texnologiyalı proqram təminatı ilə uçan təyyarələrlə əlaqədar çalışmaq üçün iş birliyi olacaq. Onun sözlərinə görə, “Baykar” şirkəti Azərbaycanda PUA-ların istehsalına başlamaq istəyir: “Azərbaycanın aidiyyəti qurumları “Akıncı” pilotsuz uçuş aparatı ilə maraqlanırlar. Biz “Baykar” olaraq bu texnologiyanı Azərbaycanda inkişaf etdirmək üçün işə başlamaq istəyirik. Həm inkişaf etdirmək, həm də burada istehsal etmək təşəbbüsü ilə çıxış edəcəyik. İşə bu sahə ilə əlaqəli azərbaycanlılar cəlb ediləcək”.
Samirə SƏFƏROVA
