Azərbaycanda tarixən nə dini, nə də milli baxımdan heç bir problem, ayrıseçkilik olmayıb. Bu, xalqımızın tarixi ənənələrə söykənən ali keyfiyyətidir ki, min illər əvvəl də, çağımızda da bu dəsti-xətti qoruyur, mühafizə və müdafiə edir. Azərbaycanda gerçək tolerantlıq mühiti formalaşıb və örnəkləri göz önündədir.
Təəssüflər olsun ki, ermənilər və onların havadarları Azərbaycanda mövcud olan tolerantlığa, dini dözümlülüyə, başqa xalqlara, dinlərə aid mədəniyyətlərə bəslənilən sayğıya və qayğıya çox qısqanclıqla yanaşır və ölkəmizi qaralamağa çalışırlar. Mədəni soyqırım cinayətkarları olan ermənilər əsassız olaraq Azərbaycan Respublikasını xristian abidələrini dağıtmaqda, məhv etməkdə ittiham edir, yalan-iftira dolu məlumatlar hazırlayıb beynəlxalq aləmdə yayırlar. Heç şübhəsiz, Ermənistanın Azərbaycana qarşı şər-iftira kampaniyalarına Azərbaycandakı xristian icması səssiz qalmir və ermənilərin əxlaqdan kənar davranışlarına layiqincə cavab verirlər. İndiyə qədər Ermənistanın Azərbaycana atdığı şər-böhtan cavabsız qalmayıb. Xüsusən də, Alban Apostol Kilsəsinin varisi olan Azərbaycan Alban-udi xristian dini icması ermənilərin bu çirkin kampaniyalarına qarşı çox kəskin mövqe ortaya qoyur. Alban Apostol Kilsəsinə aid abidələr, məbədlər özləri ermənilər tərəfindən agır zərbə alıb, dağıdılıb, mənimsənilib.
Bildiyimiz kimi, bugünlərdə Alban Apostol Kilsəsinin varisi olan Azərbaycan Alban-udi xristian dini icması bəyanat yayıb və bildiriblər ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə son bir ildə tarixi-dini abidələrin, o cümlədən xristian alban irsinə aid məbədlərin qorunması və bərpası istiqamətində həyata keçirilən ardıcıl tədbirləri yüksək qiymətləndirərək dəstəkləyir, Azərbaycan dövlətinin iradəsi və əzmi sayəsində bu prosesin mümkün qədər qısa vaxtda uğurla başa çatacağına inamlarını ifadə edirlər. Bu bəyanatda icma bütövlükdə erməni yalanlarıni ifşa edir.
"... Alban Apostol Kilsəsinin mənəvi varisləri kimi..."
Alban-udi xristian dini icmasının bəyanatı sözün həqiqi mənasında erməni yalanlarının külünü göyə sovurur. Azərbaycan Alban-Udi Xristian Dini icmasının sədri Robert Mobili tərəfindən imzalanan bəyanatda Azərbaycan dövlətinin xristian dini abidələrinə qayğısı, diqqəti də, erməni vandalizminə nifrət də əksini tapıb. "... Eyni zamanda bəyan edirik ki, ciddi mina təhlükəsinin olmasına, çətin yolsuzluq şəraitinə baxmayaraq, alban-udi dini icmasının üzvlərinin işğaldan azad olunmuş ərazilərdəki tarixi alban məbədlərini ziyarət etmələri üçün bütün zəruri tədbirlər həyata keçirilmişdir. Nəticədə biz udilər son bir ildə Alban Apostol Kilsəsinin mənəvi varisləri kimi işğaldan azad olunmuş Laçındakı Ağoğlan, Kəlbəcərdəki Xudavəng monastırlarını, eləcə də Hadrut qəsəbəsi və Tuğ kəndindəki alban məbədlərini dəfələrlə ziyarət edə bilmişik. Qeyd edək ki, Qafqazda xristianlığın rəsmi din kimi strukturlaşmasının tarixi Alban kilsəsindən başlayır. Qədim qaynaqlar sübut edir ki, tək Azərbaycanın deyil, bütün Qafqazın dini-mədəni həyatında silinməz izlər qoymuş Alban kilsəsi xristian dünyasında ən qədim kilsələrdən biridir və apostol mənşəlidir. Alban kilsəsinin qədimliyini təkcə tarixi faktlar yox, həm də mövcudluğunu dövrümüzə qədər qoruyub saxlamış qədim alban məbədləri təsdiqləyir".
"Qarabağda tarixi alban məbədlərinin böyük bir qismi qriqorianlaşdırılmış..."
Alban-udi xristian dini icması, həmçinin, ermənilərin uzun illər alban irsinə qarşı törətdikləri cinayətlərə də toxunublar. Eyni zamanda da alban kilsəsinin ermənilərin əlinə keçməsi faktını qeyd edirlər. Hesab edirik ki, bütün bu faktlar beynəlxalq təşkilatlar üçün bir əsas olacaq ki, erməniləri tamamilə ifşa etsinlər.
Bu barədə bəyanatda deyilir :"Təəssüf ki, müxtəlif təzyiq və təsirlərdən sonra 1836-cı ildə Alban Apostol Kilsəsi ləğv edilmiş, onun maddi və mənəvi irsinin bir qisminə Erməni Qriqoryan Kilsəsi sahib çıxmağa çalışmışdır. Nəticədə Azərbaycanda, xüsusilə Qarabağda tarixi alban məbədlərinin böyük böyük bir qismi qriqoryanlaşdırılmış, tarixi abidələrimizlə yanaşı, arxiv materialları və sənədlər saxtalaşdırılmışdır. Alban irsinin, o cümlədən yaşı yüz illərlə, hətta min illərlə ölçülən Alban məbədlərinin qriqoryanlaşdırılması son yüz ildə Ermənistanın dövlət siyasətinə çevrilmişdir. Bunun nəticəsidir ki, indiki Ermənistan ərazisində və Azərbaycanın işğal edilmiş torpaqlarında bir dənə də olsun alban məbədi saxlanılmamışdır. Ermənistan ya Alban məbədlərinin arxitekturasını dəyişdirərək qriqoryanlaşdırmış, ya da arxitekturasını dəyişdirə bilmədiyi məbədləri dağıtmışdır".
"İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki digər alban məbədlərinin də yüksək səviyədə bərpa olunacağına inanırıq"
Sənəddə vurğulanır ki, Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən və ölkəmizdə vicdan azadlığı tam təmin olunduqdan sonra Alban Apostol Kilsəsinin statusunun bərpası və üzləşdiyimiz ədalətsizliyin aradan qaldırılması üçün tarixi fürsət yaranıb. "Udi ziyalılarının təşəbbüsü ilə 2003-cü ildə Alban-Udi xristian icması yaradılmış və dövlət qeydiyyatından keçmişdir. Dini icmanın qeydiyyatı Alban apostol avtokefal kilsəsinin dirçəldilməsi yolunda ilk addımdır. Azərbaycan hökumətinin dəstəyi ilə Şəki rayonu, Kiş kəndində yerləşən və Qafqazda “kilsələrin anası” hesab olunan apostol Yelisey məbədi bərpa edilmiş, 2006-cı ildə isə udilərin kompakt halda yaşadığı Qəbələ rayonu, Nic qəsəbəsindəki “Çotari” Alban-udi kilsəsinin rəsmi açılışı olmuşdur. Təbii ki, Alban-udi xristian icmasının dirçəldilməsi və alban abidələrinin bərpası tarixi ədalətsizliyin aradan qaldırılması, ölkəmizdəki tolerantlıq mühitinin qorunub-saxlanılması baxımından təkcə Azərbaycan deyil, həm də bütün xristian dünyası üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Biz udilər Alban Apostol Kilsəsinin mənəvi varisləri olaraq Qəbələ və Oğuzdakı alban məbədləri kimi, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki digər alban məbədlərinin də yüksək səviyədə bərpa olunacağına inanırıq".
Azərbaycan Alban-Udi Xristian İcması bu bəyanatında vəziyyəti real şəkildə ifadə edib və tarixi ədalətin bərpasına inamını ifadə edib. Eyni zamanda bu bəyanat Azərbaycana və Ermənistana səfər edəcək UNESCO missiyası üçün də mötəbər istinadlardan biri kimi qiymətləndirilməlidir.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
