Ermənilər Azərbaycan türklərinə qarşı cinayətləri nə qədər gizlətmək istəsələr də, buna nail ola bilməzlər. Çünki ermənilər xalqımıza qarşı qətliamlar, soyqırımlar törətməklə yanaşı, həm də abidələrimizə, toponimlərimizə, maddi-mədəni irsimizə qarşı soyqırımlar törədiblər. Ermənistan Azərbaycana qarşı həm də mədəni soyqırım həyata keçirib.
Bu mədəni soyqırım nəticəsində minlərlə abidəmiz yerlə yeksan edilib. Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycan tərəfindən Ermənistanın mədəni soyqırımı gündəmə gətirilməyə başlayıb və bu məsələdə yerli QHT-lər də fəallıqları ilə seçilirlər. UNESCO-nun Azərbaycana və Ermənistana missiya göndərdiyi ərəfədə Ermənistanda növbəti saxtalaşdırma kampaniyaları başlayıb. Təbii ki, Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycan faktlarla, əsaslarla danışır. 44 günlük müharibədən sonra ermənilərin cinayətlərinin ifşası üçün yeni imkanlar açılıb. Ekspertlər hesab edir ki, beynəlxalq təşkilatlar və beynəlxalq məhkəmələr Ermənistanı cəzalandırmalıdır.
“...Qədim toponimlərin erməni adları ilə əvəzlənməsi də həyata keçirilmişdir”
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən QHT-lər Ermənistandakı Azərbaycan mədəni irsinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədilə konfrans keçiriliblər və 30 QHT rəhbəri adından UNESCO-nun Baş direktoru Odre Azuleyə müraciət ünvanlayıblar. Yerli QHT-lərin UNESCO-nun Baş direktoruna ünvanladıqları müraciətdə Ermənistanın Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi mədəni soyqırım cinayətləri ətraflı şəkildə göstərilib. “Biz, QHT nümayəndələri, bir neçə dəfə UNESCO-ya müraciət edərək Ermənistan ərazisindəki Azərbaycan xalqının irsinə qarşı bu ölkə tərəfindən həyata keçirilmiş mədəni soyqırımı haqqında sizə məlumat vermişik. Məhz Ermənistanın apardığı məqsədyönlü siyasət nəticəsində xalqımızın yüz illər tarixə malik Ermənistan ərazisindəki mədəni irsi tamamilə yox olma təhlükəsi ilə üzləşmişdir.
Ermənistan tərəfindən həyata keçirilmiş sözügedən mədəni soyqırımı azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilmiş etnik təmizləmə siyasəti ilə müşayiət olunmuşdur. Belə ki, XX əsrin əvvəllərindən başlamış azərbaycanlıların əsrlər boyu öz doğma torpaqları olan bugünkü Ermənistan ərazisindən kütləvi deportasiyası nəticəsində Ermənistanda azərbaycanlı qalmamışdır. Təkcə 1988-ci ildə həyata keçirilmiş sonuncu deportasiya nəticəsində 250 mindən çox azərbaycanlı öz doğma yurdlarından qovularaq qaçqına çevrildi.
Beləliklə, Ermənistan məqsədyönlü şəkildə həm etnik, həm də mədəni soyqırımı siyasəti aparmaqla bu ərazilərin tarixi və əzəli sakinləri olan azərbaycanlıların izlərini hər yerdən silir, Azərbaycan xalqının mədəni irsini talayır, dağıdır, özününkiləşdirir və mənşəyini dəyişdirir. Bununla bərabər sözügedən ərazilərdəki qədim toponimlərin erməni adları ilə əvəzlənməsi də həyata keçirilmişdir”.
“...500-dən çox qəbiristanlıq məhv edilib”
Müraciətdə həmçinin qeyd edilib ki, Ermənistanda yerləşən Göy məscid, Qala Məscidi, Şah Abbas, Təpəbaşı, Zal Xan, Sərtib Xan, Hacı Novruzəli Bəy, Dəmirbulaq, Hacı Cəfər Bəy, Rəcəb Paşa, Məhəmməd Sərtib Xan, Hacı İnam Məscidi kimi 300-dən çox məscid XX əsrin əvvəllərində qəsdən dağıdılıb, özününkiləşdirilib və ya digər məqsədlərlə istifadə edilib. “Yalnız Dəmirbulaq Məscidi 1988-ci ilə kimi öz təyinatı üzrə fəaliyyət göstərib, indi isə o tamamilə dağıdılıb və yerində çoxmərtəbəli bina inşa edilib. Ermənistanda azərbaycanlılara məxsus Ağadədə, Aşağı Şorca, Güllübulaq, Saral qəbristanlıqları kimi 500-dən çox qəbristanlıq məhv edilib. Qədim Göyçə mahalında, doğulduğu kənddə qəbirüstü abidəsi ucaldılmış Azərbaycan xalqının böyük şairi Aşıq Ələsgərin də qəbri dağıdılıb.
Ümumilikdə, Ermənistan öz ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus minlərlə mədəni irs abidəsini bilərəkdən dağıtmışdır. Bu, Ermənistanda Azərbaycan xalqına qarşı mövcud olan dözümsüzlüyün bariz nümunəsi olmaqla yanaşı, eyni zamanda bütün insanlığa qarşı olan bir həqarətdir.
Bütün bunlar onu göstərir ki, Ermənistan heç bir ümumbəşəri dəyərləri tanımır. Bütün bu qanunsuz əməllərin, onillərlə davam edən vandallıq əməllərinin cəzasız qalması isə dünya ictimaiyyətinə yanlış mesaj vermiş olur. Dünya ictimaiyyəti bu kimi addımların Ermənistanda dövlət siyasəti olmasını anlamalı və buna qarşı addımlar atmalıdır.
Bu məqsədlə beynəlxalq hüquqda mövcud instrumentlər də istifadə edilməlidir”.
Ermənistanın ifşa edilməsi üçün başlanan kampaniya...
Müraciətdə bildirilib ki, mədəni abidələrin qəsdən dağıdılması, onların mənsubiyyətinin dəyişdirilməsi və özününkiləşdirilməsi beynəlxalq humanitar hüququn, xüsusən də 1949-cu il Cenevrə Konvensiyalarının, UNESCO-nun 1954 və 1970-ci il Konvensiyalarının kobud şəkildə pozulmasıdır. Bunlar müharibə cinayətləridir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2017-ci ildə qəbul etdiyi tarixi 2347 saylı tarixi qətnaməsinin də müəyyən etdiyi kimi, mədəni irsin qəsdən dağıdılması həmçinin sülh və təhlükəsizlik məsələsidir. “Məhz bütün bunları əsas gətirərək biz Azərbaycan xalqının çoxəsrli tarixi olan mədəni və tarixi irsinin hazırki vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün Ermənistana ekspert qrupunun göndərilməsini Sizdən xahiş etmişdik. Təəssüf ki, öz məkrli və qanunazidd əməllərini gizli saxlamaq üçün Ermənistan belə bir missiyanın həyata keçirilməsinə qarşı olmuşdur.
Lakin 4 fevral 2022-ci il tarixində Azərbaycan, Fransa, Ermənistan liderlərinin və Avropa İttifaqı Şurasının rəhbərinin videoformatdakı görüşünün nəticəsi olaraq razılıq ifadə olunub ki, UNESCO-nun Ermənistana və Azərbaycana missiyası həyata keçiriləcəkdir. Bu xəbər bizi ruhlandırdı və sizə növbəti müraciəti ünvanlamağa təkan verdi.
Ümidvarıq ki, bu görüş zamanı öz üzərinə öhdəlik götürən Ermənistan UNESCO missiyasının reallaşmasına maneələr yaratmayacaq və bu missiyanın obyektiv hesabatı nəticəsində bütün dünya Azərbaycan xalqının çoxəsrlik irsinə qarşı törədilmiş əməllərdən xəbərdar olacaq. Ermənistan isə öz əməllərinə görə məsuliyyət daşıyacaq”.
Ekspertlər hesab edir ki, 44 günlük müharibədən sonra Azərbaycan tərəfin müxtəlif səviyyədə UNESCO-ya və başqa beynəlxalq qurumlara kütləvi müraciətləri çox müsbət effekt verəcək və Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi mədəni soyqırıma beynəlxalq hüquq tərəfindən qiymət veriləcək. Ermənistanın əməllərinin ifşa eidlməsi üçün Azərbaycanda böyük hərəkat başlayıb və ümid edirik ki, biz bu məsələdə uğur əldə edəcəyik.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
