Rusiya və Ukrayna arasında davam edən gərginlik əvvəlki kimi bütün dünyada böyük narahatlıqla izlənilməkdə, bunun növbəti dünya müharibəsi ilə nəticələnə biləcəyinə dair çoxsaylı proqnozlar verilməkdədir.
Polşa prezidenti Andjey Duda bununla bağlı qeyd edir: "Rusiya qoşunlarının yerdəyişməsi İkinci Dünya müharibəsindən sonra ən böyük hərəkətdir. Rusiya qoşunlarının Ukrayna sərhədi boyunca görünməmiş toplanışı, eləcə də fevralın 20-dək davam etməli olan təlimlərin keçirildiyi Belarusda cəmləşməsi ilə üz-üzəyik”.
Dudanın sözlərinə görə, indi Qərb NATO və Avropa İttifaqının 1989-cu ildən indiyədək qarşılaşdığı çətin vəziyyətdən çıxış yolu axtarmalıdır. Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) sədri, Polşanın xarici işlər naziri Zbiqnev Rau da bildirib ki, Avropada genişmiqyaslı müharibə risqi son 30 ildə ən yüksək həddə çatıb: “Avropa təhlükəsizliyi və qlobal təhlükəsizlikdən söhbət gedirsə, biz kritik bir nöqtədəyik. Hazırda Avropada ciddi müharibə risqi son 30 ilin ən yüksək səviyyəsidir”. O vurğulayıb ki, Ukrayna ətrafında münaqişənin gərginləşməsi təkcə insan iztirabları deyil, həm də ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi nəticələr deməkdir. Raunun sözlərinə görə, Rusiya ilə Avropada təhlükəsizlik mövzusunun yeni müzakirəsində fayda görür və bu məsələyə nikbin yanaşır. Müharibə risqinin artdığı bir vaxtda gündəmə gələn məsələlərdən biri də burada Azərbaycan hərb təcrübəsindən, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı tətbiq etdiyi taktikadan istifadə edilməsidir. Polşanın “Defence24” nəşri bu xüsusda yazır: “Sosial şəbəkələrdə Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinin sıralarında olan təlim uçuşlarında An-2 biplanları haqqında məlumatlar ortaya çıxdı. Onlar Ukrayna ilə həmsərhəd rayonlardan gəlirlər. Rusiya da Azərbaycanın Qarabağ müharibəsində istifadə etdiyi kimi uzaqdan idarə olunan biplanlardan istifadə etmək istəyir”. Nəşr qeyd edib ki, Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrində aktiv istifadə olunmayan 5 000-dən çox An-2 təyyarəsi olub. Onların ortaya çıxması qeyri-nəqliyyat təyyarəsi kimi istifadə planını göstərir. Ən çox ehtimal olunan tezis budur ki, bunlar uzaqdan idarə olunan planerlərdir. “Defence 24” qeyd edib ki, İkinci Qarabağ müharibəsində An-2 təyyarələri Azərbaycan tərəfindən Ermənistanın zenit sistemlərini aşkarlamaq və atəş üçün istifadə edilib. Nəşr An-2-lərin dronlara çevrilməsinin sadəliyini və qənaətcilliyini qeyd edib. Vurğulayıb ki, Azərbaycan oxşar həll yolundan son müharibədə uğurla istifadə edib. Qeyd edək ki, bundan əvvəl Rusiya mətbuatı da öz mənbələrinə istinadən Azərbaycanın Qarabağ müharibəsində kamikadze pilotsuz uçuş aparatı kimi modifikasiya edilmiş An-2 təyyarələrindən istifadə etdiyini bildirib.
Xatırladaq ki, An-2 təyyarələri ötən əsrin 50-ci illərində SSRİ-də, Polşada və Çində kütləvi istehsal olunub. Və hələ də istifadə olunmaqdadır. Bu təyyarələrin təyinatını sifarişçinin istəyi ilə dəyişmək çox asandır və nəticədə onları hərbi təyinatlı drona çevirmək mümkün olur. Bir daha qeyd edək ki, 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan ordusunun tətbiq etdiyi yüksək dəqiqlikli silahlar, müxtəlif tipli pilotsuz uçan aparatlar və istifadə olunan hücum taktikası baxımından hələ də aparıcı dünya ölkələrinin hərbi mütəxəssisləri tərəfindən təhlil olunur. Müharibə zamanı Azərbaycan ordusu daha bir taktikası ilə dünyanı heyrətləndirmişdi. Belə ki, sovet dövründən qalma, “kukuruznik” kimi tanınan birmotorlu An-2 təyyarələri pilotsuz təyyarələrə çevrilmişdi və onları yalançı hava hədəfi kimi istifadə edərək, ordumuz düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin yerini aşkarlayırdı. Müharibənin ilk həftələrində Ermənistan Müdafiə Nazirliyi hər gün Azərbaycanın bir neçə “qırıcısını” vurduğu haqda raportlar verirdi, yalnız həftələr sonra düşmən əslində nəyi vurduğunu anlamağa başladı. Onda isə artıq gec idi, çünki düşmənin Qarabağdakı hava hücumundan müdafiə sistemləri demək olar tam sıradan çıxarılmışdı. Bununla da Azərbaycan dünyaya nümayiş etdirdi ki, hətta An-2 kimi köhnəlmiş texnikanı da yeni profilə gətirmək və dron qismində effektiv şəkildə müharibədə istifadə etmək olar. Azərbaycanın bu taktikasını, Rusiya ilə yanaşı, Çin kimi böyük hərbi gücə malik ölkə də diqqətlə öyrənir. Belə ki, Çin silahlı qüvvələri Azərbaycan ordusunun Qarabağda tətbiq etdiyi unikal taktikanı öyrənir və bu fonda son təlimlərində ötən əsrin 60-cı illərində istehsal edilmiş, çoxdan istismardan çıxarılmış qırıcıları havaya qaldırır. Elə keçən yay Çin ordusunun Tayvan adası ətrafında keçirilən hərbi təlimləri zamanı müasir döyüş təyyarələri ilə yanaşı 4 ədəd J-7 qırıcısının uçuşları müşahidə olunub. Bunlar ötən əsrin 60-cı illərində istehsal olunan ikinci nəsil qırıcılardır və çoxdan Çin ordusunun silahlanmasından çıxarılıb. Təlimlər zamanı iki ədəd çoxməqsədli J-16 qırıcısı, bir Y-8 radioelektron mübarizə təyyarəsi və dörd J-7 qırıcısı Tayvanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin tanıma zonasına daxil olub. Və Çinin köhnə təyyarələri bu təlimlərdə nə məqsədlə istifadə etdiyi ətrafında suallar meydana çıxıb. KİV yazıb ki, Çin istismardan çıxarılmış minlərlə ikinci nəsil qırıcını, o cümlədən J-7 qırıcılarını pilotsuz uçan təyyarələrə çevirib. Sinqapurdakı “Racaratnam” adına beynəlxalq araşdırmalar məktəbinin hərbi-hava qüvvələri üzrə analitiki Ben Xo bildirib ki, Çin də Azərbaycan ordusunun Qarabağda istifadə etdiyi taktikanı öyrənir: “Çin ordusu Azərbaycanın istifadə etdiyi bu taktikanı mənimsəsə və J-7 qırıcılarını regionda yarana biləcək fövqəladə situasiyalar zamanı pilotsuz təyyarələr qismində hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün tələ kimi istifadə etsə düzgün hərəkət etmiş olacaq”.
Samirə SƏFƏROVA
