Erməni mediasının yaydığı məlumata görə, İran Fars körfəzindən çəkilən yeni enerji dəhlizi üçün Naxçıvan ərazisindən istifadə etməyəcək. Qeyd edilir ki, boru kəməri Ermənistan ərazisindən keçəcək. Bu layihə ilə bağlı danışıqlar tezliklə Bolqarıstanda davam etdiriləcək. Enerji dəhlizinin bir hissəsi olan ölkələr - İran, Ermənistan, Gürcüstan, Bolqarıstan və Yunanıstan müvafiq saziş imzalayacaqlar.
Bunu onunla əsaslandırırlar ki, İran tərəfi Qərbi Zəngəzuru (Sünik) təkcə sözdə deyil, əməldə də strateji əhəmiyyətə malik bölgə kimi tanıyır: “Belə olmasaydı, Qafanda konsulluğun açılmasına qərar verilməzdi. Bu səbəbdən yaxın vaxtlarda Qafanda İran konsulluğu da açılacaq. Bu, əlbəttə ki, yaxşı xəbərdir. Ermənistan, nəhayət, kommunikasiya blokadasını qıracaq və Türkiyənin “Artsaxda”kı mövcudluğu İranın Sünikdə olması ilə müəyyən mənada kompensasiya olunacaq. Lakin bu geosiyasi, geoiqtisadi yenidənqurmalarda bizim üçün ciddi problemlər də var. Xüsusən də Ermənistanın onun üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən məsələlərlə bağlı qərar qəbul etmə ehtimalı, demək olar ki, sıfıra bərabərdir”.
O da məlumdur ki, bundan əvvəl də Ermənistan üzərindən bəzi layihələrin həyata keçirilməsi istəyi olsa da, müxtəlif səbəblərdən bu reallaşmayıb. Bu baxımdan İranın Fars körfəzindən yeni enerji dəhlizini Naxçıvandan yan keçirməklə Ermənistan üzərindən çəkməsi nə dərəcədə realdır?
“Fars körfəzindən yeni enerji dəhlizi çəkmək böyük vəsait tələb edir və o üzdən heç bir tərəf bu yükün altına girməz”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, enerji üzrə ekspert İlham Şabanın fikrincə, Ermənistanın bununla bağlı istəkləri fantaziyadır. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “Ən azından ona görə ki, bununla bağlı milyardlarla vəsaitə ehtiyac var. Fars körfəzindən qaz və ya neft kəməri çəkmək elə də asan deyil. Bunun üçün Ermənistana, ondan sonra Gürcüstana kəmər çəkilməlidir. Daha sonra Qara dənizin altı ilə boru kəməri çəkilməlidir. Bolqarıstan ildə bir milyon ton neft, 3 milyard kubmetr qaz istehlak edir. İstehlak etdiyi qazın 1 milyard kubmetrini Azərbaycandan, 2 milyardını Rusiyadan alır. O zaman Bolqarıstanın qazı İrandan almağının bir mənası yoxdur. Rusiya təkcə Qara dənizin altı ilə qaz kəmərinin çəkilməsinə 10 milyard dollar vəsait xərclədi. Gürcüstandan Bolqarıstana dənizin dibi ilə kəmər çəkilərsə, buna 20 milyard dollar lazım olacaq. İran və Ermənistan ərazilərində enerji xəttini çəkmək üçün təxminən 15 milyard lazım olacaq. Bu, üst-üstə hardasa 35 milyard dollar edir. Bir belə vasaiti kim verəcək? Tutaq ki, Qara dənizin altı ilə kəmər çəkilməsə belə, yenə də layihə real deyil. Çünki Fars körfəzindən yeni enerji dəhlizi çəkmək böyük vəsait tələb edir və o üzdən heç bir tərəf bu yükün altına girməz. Neçə illərdir Ermənistan üzərindən keçəcək Şimal-Cənub magistralını reallaşdıra bilmirlər. Ona görə ki, bunun üçün vəsait tapa bilmirlər. Bu baxımdan Ermənistan tərəfinin bununla bağlı istəkləri fantaziyaya söykənir”.
Ekspert bir daha vurğuladı ki, regionda hazır infrastruktur ola-ola yeni enerji dəhlizinin çəkilməsi perspektivli deyil.
Vidadi ORDAHALLI
