Rusiyanın “Komsomolskaya Pravda” qəzeti yanvar ayında 6 keçmiş sovet respublikasında tədris olunan “Tarix” dərslikləri barədə yazıb.
“Müstəmləkəçilər” və “işğalçılar”: keçmiş SSRİ respublikalarının məktəb dərsliklərində Rusiya haqqında nə yazırlar” başlıqlı məqalədə deyilir ki, bəzi respublikalarda “artıq orta siniflərdən şagirdlərə rusların necə pis olduğu və onların keçmişdə nə qədər pislik etdikləri izah olunur”. Qəzet Azərbaycan məktəblərində istifadə olunan dərsliklərdən də yazıb.
Qeyd edək ki, hələ 2009 və 2017-ci illərdə “Komsomolskaya Pravda” keçmiş sovet respublikaları, o cümlədən Azərbaycan məktəblərinin dərsliklərini “təftiş etmişdi”. Həmin illərdə də jurnalistlər dərsliklərdə Rusiyanın işğalçı kimi təqdim edilməsindən narazılıqlarını bildirdilər.
Sözügedən məqalədə “Azərbaycan: “Totalitarizm” və “Repressiyalar” altbaşlığı altında deyilir ki, 9-cu sinif üçün nəzərdə tutulmuş “Ümumi tarix” dərsliyinin müəllifləri “Rusiyadan həm çar, həm də sovet dövrünə görə incik düşüblər”. “XIX-cu əsrin birinci yarısına həsr olunmuş “Hərbi-işğalçı rejim” adlı bölümdə Rusiya heç də xoşagəlməyən xasiyyətnamə alıb”.
Daha sonra məqalədə dərslikdən sitatlar verilib. “O vaxta qədər xalqımızın suverenliyinin rəmzi olan xanlıqlar ləğv edilib və Rusiya imperiyasının vilayətlərinə çevrilib. Türk-müsəlman xalqlarına düşmən münasibəti bəsləyən Rusiya Şimali Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqlarında ağır hərbi-işğal rejimini yaradıb”.
Məqalədə qeyd olunur ki, Azərbaycan SSR-in yaranması “Sovet Rusiyasının hərbi müdaxiləsi” adlı bölümdə təsvir olunub. “Ayrıca göstərilib ki, bolşeviklərin partiyası ruslardan, ermənilərdən, yəhudilərdən və gürcülərdən ibarət idi (millətlər qalın şriftlə göstərilib)”.
Maraqlıdır, Azərbaycan tarixinə aid dərsliklər çağın tələblərinə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının meyarlarına nə dərəcədə uyğundur? Rusiyada tənqid edilən 9-cu sinif üçün “Ümumi tarix” kitabında onları narazı salan nələr var?
Akif Nağı: “Fakt ortaya qoyulanda onlar özlərini narahat hiss edir, müqavimət göstərməyə çalışırlar”
Qarabağ Azadlıq Təşkilatının (QAT) sədri Akif Nağı bildirdi ki, Çar Rusiyası və sovet dövründə tarix təhrif olunub, Azərbaycanın və digər ölkələrin Rusiya tərəfindən işğalına yalançı don geyindirilib , faktlar yanlış konsepsiya əsasında təqdim olunub: “Fakt ortaya qoyulanda onlar özlərini narahat hiss edir, müqavimət göstərməyə çalışırlar. Onlar dünənlə yox, sabahla yaşamalıdırlar. Görünür, hələ bunu başa düşmək istəmirlər. Tarixi danmaq olmaz. Tarixin dərinliklərinə çox getmədən bildirməliyik ki, bolşeviklər 1917-ci ildən sonra imperiyanı xilas etmək üçün adını dəyişdirib “SSRİ” qoydular. Bu, tarixi həqiqətdir. Rusiya rəhbərliyi, o cümlədən Sergey Lavrov bunu qəbul etmək istəmir. Görünür, hələ də imperiyanı başqa ad altında bərpa etmək niyyətindən əl çəkməyiblər. Məsələnin bu cür ictimailəşdirilməsi onların niyyətlərindən xəbər verir. Belarusla Ermənistanı “müsbət nümunə” kimi göstərirlər. Belarusla işimiz yoxdur, amma Ermənistandakı dərsliklər Köçəryan və Sarkisyanın hakimiyyətləri dövründə yazılıb, indi yazılsaydı, yəqin fərqli mənzərə müşahidə olunardı”.
Eldar Quliyev: “1918-ci ildə Azərbaycan müstəqil dövlət qurdu, XI-ci Qızıl Ordu isə Azərbaycanı işğal etdi, burada tarixi faktlardan söhbət gedir, əgər bu işğal deyildisə…”
Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvü Eldar Quliyev bildirdi ki, sözügedən dərslikdə söhbət XVIII-XIX əsrlərin hadisələrindən gedir: “Birinci Pyotrun dövründən başlayaraq Qafqaz, o cümlədən Azərbaycan işğal olunub. Məlumdur ki, 1918-ci ildə Azərbaycan müstəqil dövlət qurdu, XI-ci Qızıl Ordu isə Azərbaycanı işğal etdi. Burada tarixi faktlardan söhbət gedir. Əgər bu işğal deyildisə, onda Azərbaycan 1918-ci ildə necə müstəqil dövlət oldu? Deməli, bundan əvvəl müstəqil dövlət deyildi və hansısa dövlətin tərkibində idi, Rusiyanın tərkibində idi. 1920-ci ildə isə bolşevik ordusu gəldi, Azərbaycanı işğal etdi və biz 70 ildən yuxarı Sovet İttifaqının tərkibində yaşadıq. Sovet İttifaqı qondarma bir dövlət idi. O dağılandan sonra bütün respublikalar, elə Rusiyanın özü də müstəqillik əldə etdi. Bu tarixdir, necə olubsa, elə də yazılıb, kimin bundan narazılığı ola bilər ki?”.
Kamran Əsədov: “Orta məktəb dərsliklərində Rusiyaya qarşı nifrət yoxdur, əksinə, biz XIX-cu əsrdə Rusiyanın Azərbaycanda…”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd etdi ki, XIV-XVI əsrlərdə Azərbaycan daha çox osmanlılarla müharibə aparıb: “XVI əsrdə isə Birinci Pyotrun bura yürüşü, daha sonra işğallar olub, Türkmənçay və Gülüstan müqavilələri olub. Bunlara yanaşma fərqlidir. Amma biz birinci növbədə faktı qiymətləndiririk. Tarixçi şərh verə bilməz, biz faktı yazırıq. Bir ölkə digərinin ərazisinə hücum edirsə, bu işğaldır. Biz dərslikləri yazanda XVI əsrin 80-90-cı illərində osmanlıların törətdiklərini də işğal kimi qiymətləndiririk, rusların hücumlarını da. Bunu pis tərəfə yozmaq lazım deyil. Bu faktdır. Bizim ərazilərimiz başqa dövlət tərəfindən işğal edilib. Bu, ərəblərə də, sasanilərə də aiddir”.
Ekspert hesab edir ki, orta məktəb dərsliklərində Rusiyaya qarşı nifrət yoxdur. Əksinə, biz XIX-cu əsrdə Rusiyanın Azərbaycanda kənd məktəblərini açmasından, sənaye inqilabından, aqrar ölkədən aqrar-sənaye ölkəsinə onların dəstəyilə keçiddən də yazırıq. Azərbaycanın ilk konstitusiyası sovet dövründə qəbul olunub. Bundan da yazırıq. Azərbaycan dərslikləri bütün millətlərə qarşı tolerantdır. Amma niyəsə həmin jurnalistlər bunu görmək istəmirlər. Yazılan məqalə isə obyektiv deyil və qərəzli yanaşmadır.
Günel CƏLİLOVA
