Qarabağda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin məsuliyyət zonasında qalan ermənilər ya tezliklə Azərbaycanın yurisdiksiyası altında yaşamalı olacaq, ya da qısa müddətdə buranı tərk edəcəklər. Hadisələrin indiki inkişaf axarı fonunda bunu ermənilər özləri də etiraf edir. Xüsusən də Azərbaycanın Qarabağı Ermənistanla birləşdirəcək avtomobil yolunun tikintisinə başlaması və prosesin yekunlaşma mərhələsinə yaxınlığı fonunda ermənilərin narahatlığının daha da artması müşahidə edilir.
Şuşa rayonunun Böyük Qaladərəsi kəndi ətrafındakı erməni icmalarının rəhbərləri bildirir ki, hadisələrin gedişatı heç də onların lehinə deyil. Ermənilərin “Hin Şen” adlandırdıqları Kiçik Qaladərəsindəki icmanın başçısı Samvel Sarkisyan müxbirlərə açıqlamasında qeyd edir: “Artıq səkkiz aydır ki, işləyirlər. Erməni tərəfi harda yatıb? Bütün dünyadan qəzəbliyəm”. “Azatutyun” radiosu deyir ki, bu, yerli ermənilər üçün çox ağrılı mövzudur: “Birincisi, bu o deməkdir ki, Azərbaycan tərəfi Laçını azərbaycanlı şəhəri etməyə tələsir. Hazırda Qarabağdan Ermənistana gedən yeganə yol bu şəhərdən keçir. 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli bəyanatına görə, üç il ərzində Laçın dəhlizi boyunca yeni marşrutun layihəsi təsdiq olunmalıdır”. Həmin yolda da Rusiya sülhməramlıları yerləşdirilməlidir. Yeni yol Böyük Qaladərəsi və Kiçik Qaladarəsi kəndlərinin ərazisindən keçməlidir. Ermənilərin “Mets Şen” (Böyük Qaladərəsi) və “Hin Şen” (Kiçik Qaladərəsi) adlandırdıqları bu iki kənd Azərbaycanın Şuşa rayonuna aiddir. Böyük Qaladərəsindəki icmanın başçısı David Davtyan da təsdiq edir ki, azərbaycanlılar hazırda fəal işləyirlər: “İşə çoxdan başlayıblar, bir müddət, bilmirəm niyə, nə ilə əlaqədar işi dayandırdılar. Bir aydan çox heç bir iş görmədilər, indi yenidən başlayıblar”. Davtyanın sözlərinə görə, yeni marşrut belədir: “İrəvandan Qarabağa getmək üçün Laçın və Şuşanın bəzi ərazilərindən yan keçirsən. Zəngəzurdakı Teğdən Laçına yox, Kornidzora gedirsən. Burdan Kiçik Qaladərəsi, Böyük Qaladərsi kəndlərindən Qarabağa daxil olursan, Salatınkənd, və Turşsu meşələrindən keçib Xankəndiyə çatırsan. Deməli, Şuşa altındakı yolu da verəcəyik. Meşəlikdən keçib Turşsuya çıxan təzə yol salınmalıdır. Sonra o yol bizim kəndlərimizdən keçib Kornidzora çıxacaq”.
Davtyanın dediyinə görə, ilkin xəritədə yol kəndlərin içindən keçirmiş, amma onlar Rusiya tərəfinə narazılıqlarını bildiriblər: “Kəndin yarısını, kilsəni sökməyi planlaşdırırdılar. Biz təklif etdik ki, yol kəndə girməsin, kəndin aşağısından keçsin. Biz danışıqları ruslarla aparırdıq. Ruslar dedilər ki, məsələni müzakirəyə çıxaracaqlar. Görək nəsə dəyişiklik etmək olacaqmı?”. Kiçik Qaladərəsinin sakini Karen Barseqyan bildirir ki, öz həyətində oturanda Azərbaycan bayrağını görür: “Onlar bizim evdən 200-300 metr yüksəkdə otururlar. Onların bayrağı dalğalanır. Orda 30-40 nəfər var. Hazırda biz tam mühasirədəyik”.
Məlumata əsasən, Həkəri çayı və Laçın dəhlizinin alternativ yolu üstündən körpünün tikintisinə artıq başlanıb. Bundan bir neçə gün əvvəl Azərbaycanın bir hərbi eksperti internetdəki saytında bu körpünün tikintisini əks etdirən foto dərc etmişdi. “Azatutyun” qeyd edir ki, üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından bir aydan da az vaxt keçəndə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev artıq Laçın dəhlizini əvəz edəcək yolun çəkiləcəyini bəyan etmişdi: “...Ona görə biz təklif edirik ki, yeni bir dəhliz inşa edilsin. Dağlıq Qarabağı Ermənistanla birləşdirən yeni bir dəhlizin marşrutu işlənilsin və inşa edilsin. Burada vaxt da göstərilib - 3 il ərzində. Ancaq mən hesab edirəm ki, biz bunu daha tez müddətdə edə bilərik. Yeni dəhlizin parametrləri müəyyən olunandan sonra Laçın şəhəri də bizə qaytarılacaqdır. Bu, xüsusi diqqətəlayiq məsələdir. Çünki əgər mən bunu bu Bəyanata saldırmasaydım, Laçın dəhlizi Laçın şəhərini həmişə əhatə edəcəkdi”. “Azatutyun” yazır ki, Azərbaycan, hələ ki, hazırda tikilən yolun Laçın dəhlizinə alternativ yol olması barədə rəsmi açıqlama verməyib. Rusiya XİN-in nümayəndəsi Mariya Zaxarova da bu suala cavab verməyib. O deyib ki, hazırda tikilən hər hansı yol barədə məlumatı yoxdur. Azərbaycan tərəfinin tikdiyi yol barədə separatçılar da şərh verməyiblər. Separatçıların tikinti işlərinə məsul şəxsi – Aram Sarkisyan deyib ki, hələ ki, məsləhətləşmələr gedir və erməni tərəfi heç bir tikinti işinə başlamayıb. Amma baş verənlərdən Qarabağdakı erməni icmaları narahatdır. Bu yolun onların kəndlərindən keçməsi heç ürəklərindən deyil. Onlar deyirlər ki, Laçın şəhəri yenidən Azərbaycanın olsa, buradakı bir neçə erməni kəndi də boşalacaq. Böyük Qaladərəsində yaşayan erməni icmasının rəhbəri deyir: “Onlar bu şəhəri məskunlaşdırsalar, bizim kəndə çox yaxın olacaqlar. Yaşamaq çox çətin olacaq”. Bildirilir ki, yolun Böyük və Kiçik Qaladərəsi kəndlərindən keçən hissəsini də Azərbaycan inşaatçıları tikəcək. Məlumatlara görə, Laçın dəhlizinin yeni marşrutu ermənilər üçün mövcud yolla müqayisədə daha əlverişsizdir.
Bir daha xatırladaq ki, 2020-ci ilin 10 noyabrında Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin və Ermənistan Baş nazirinin imzaladığı üçtərəfli bəyanatda Laçın dəhlizinə alternativ yolun çəkilməsi nəzərdə tutulur. Bəyanatın 6-cı bəndinə əsasən, üç il ərzində Laçın dəhlizi boyunca Xankəndi ilə Ermənistan arasında rabitəni təmin edən yeni bir nəqliyyat marşrutunun inşası üçün plan müəyyən ediləcək və bu xətti qorumaq Rusiya sülhməramlı kontingentinə yenidən tapşırılacaq. Azərbaycan bu yolun çəkilişini nəzərdə tutulandan tez icra edir.
Samirə SƏFƏROVA
