Rizvan Hüseynov: “Fikrimcə, Azərbaycan tərəfi iki ciddi məsələyə nail olub” Faiq Ələkbərli: “Azərbaycanın təşəbbüsü ilə bu barədə razılığın əldə edilməsi bizim xeyrimizədir”
UNESCO-nun Azərbaycan və Ermənistana missiyası göndəriləcək. Bu barədə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin, Fransanın Avropa İttifaqına sədrliyi qismində Prezident Emmanuel Makronun, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin və Ermənistan Respublikasının baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə videoformatda keçirilən görüşdə razılıq əldə olunub.
Görüşdə UNESCO-nun Azərbaycana və Ermənistana missiyası məsələsi də müzakirə olunub və missiyanın hər iki ölkəyə göndərilməsinə dair razılıq ifadə edilib.
Təbii ki, UNESCO Azərbaycana missiya göndərməlidir, bəs Ermənistana niyə göndərir? Bu missiya Ermənistanda nəyi araşdıracaq? Ermənistanda məhv edilmiş Azərbaycan abidələrinin taleyi ilə baglı araşdırma aparıla bilərmi?
Qafqaz Tarixi Mərkəzinin direktoru Rizvan Hüseyov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin, Fransanın Avropa İttifaqına sədrliyi qismində Prezident Emmanuel Makronun, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin və Ermənistan Respublikasının baş naziri Nikol Paşinyanın iştirakı ilə videoformatda keçirilən görüş çoxlu məsələlərə nöqtə qoymasa da, yəqin aydınlıq gətirib: “Azərbaycan üçün strateji olan məsələlərdən biri bizim ərazilərimizə UNESCO-nun missiyasının göndərilməsidir. Çünki biz neçə illərdir cəhd göstəririk, amma buna hələ nail ola bilməmişik. İşğal dönəmində missiya gəlib, amma nəticə etibarı ilə heç bir təsiri olmayıb. Fikrimcə, Azərbaycan tərəfi iki ciddi məsələyə nail olub. Qarabağa göndərilən UNESCO missiyası Ermənistanın, Nikol Paşinyanın istədiyi kimi İrəvandan gəlməyəcək. Yəni Ermənistanın məqsədi bu idi ki, UNESCO-nun missiyası İrəvana gəlsin, Ermənistan ərazisində monitorinq aparsın və sonra da Laçın dəhlizi vasitəsilə Qarabağa getsin, orada da ikitərəfli monitorinq aparsın. Yəni Azərbaycanın müvəqqəti olaraq Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarətində olan ərazilərində Azərbaycan irsini və yalançı erməni “irsini” araşdırsın. Amma Azərbaycan prinsipial olaraq bu məsələdə nəyə nail olub? UNESCO-nun missiyası Bakıdan gələcək. Yəni Bakıdan Qarabağa gedəcək və Ermənistanın buna heç bir qatqısı yoxdur. Beynəlxalq hüquq baxımından da yəqin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev videoformatda keçirilən görüşdə onlara bunu çox gözəl izah edib ki, Ermənistanın nə hüququ, haqqı var ki, başqa ölkənin ərazisində hansısa məsələlərə, kiminsə yaşayışına, vəziyyətinə müdaxilə etsin. Biz hüquqi suveren dövlətik Ermənistanın nə gücü, nə də mexanizmləri yoxdur ki, bu məsələdə nəyisə tələb etsin”.
R.Hüseynova görə, ikinci ən mühüm məsələ odur ki, Ermənistanın özünə gələn UNESCO missiyası qədimdən burada yaşayan və sonradan ermənilər tərəfindən qovulan azərbaycanlı əhalinin taleyini, Azərbaycan mədəniyyətinin, memarlıq incilərinin kəndlərinin, yaşayış məskənlərinin qalıqlarını (qalıbsa - R.H) araşdırmalıdır: “Faktiki olaraq birinci dəfədir ki, Azərbaycan bu məsələdə böyük uğur əldə edir. Dədələr-babalar, bizim keçmiş nəsillər əsirlər boyu indiki Ermənistan ərazisində yaşayıb və böyük mədəniyyət yaradıblar, böyük şəhərlər, kəndlər qurublar, orada böyük tarix yazıblar, ancaq təəssüflər olsun ki, vaxtilə ortada azərbaycanlılara qarşı həm qırğınlar törədilib, həm də onlar deportasiya edilib, qovulub. 200 il ərzində Ermənistanda azərbaycanlıların sayı sıfıra düşüb”.
R.Hüseynov qeyd edir ki, İrəvanın timsalında abidələr, məscidlər, türbələr, karvansaralar dağıdılıb, məhv edilib. Ekspert deyir ki, bizim indiki Ermənistan ərazisində çox böyük mədəni irsimiz olub, indi onların çox məhv edilib, qalanlarının isə mahiyyəti saxtalaşdırılıb, dəyişdirilib: “UNESCO-nun missiyası ilk dəfədir ki, Ermənistan ərazisində bu məsələ ilə bağlı monitorinq apara bilər. Ona görə də, dediyim kimi iki məsələdə Azərbaycanın qalibiyyəti göz qabağındadır. Birincisi, UNESCO-nun missiyası Qarabağa Azərbaycanın paytaxtından gedəcək, ikincisi isə UNESCO-nun missiyası Ermənistanda olacaq və həmçinin də dağıdılmış, məhv olmuş Azərbaycan irsini araşdıracaq”.
AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, BAO başqanının Türk Dünyası ilə əlaqələr üzrə müavini, siyasi şərhçi Faiq Ələkbərli də bildirdi ki, videoformatda keçirilən sözügedən görüşdə UNESCO-nun həm Azərbaycana, həm də Ermənistana missiya göndərməsi məsələsində razılığa gəlinməsinə təbii yanaşmaq lazımdır. “Burada bizim üçün narahat olacaq heç bir məsələ yoxdur. Bundan Ermənistan narahat olsun. Çünki Azərbaycanın hər zaman UNESCO kimi təşkilatlara qapısı açıq olub. Zatən Azərbaycan həmişə öz ərazisində mövcud olan milli, dini abidələrin qorunmasında həssas olub. Burada bütün xalqlara, dinlərə məxsus maddi-mədəniyyət, dini abidələr çox həssaslıqla qorunur. Bu gün də Azərbaycan dövləti bu məsələdə öz həssaslığını qoruyub saxlayır. Bir zamanlar Ermənistanın işğalında olan torpaqlarımızdakı abidələrimizin ermənilər tərəfindən vandalizmə, vəhşiliyə, məhv edilməyə məruz qaldığı da məlumdur. Xüsusilə məhz azərbaycanlılara məxsus abidələrin vandalizmə məruz qalması və onların çox böyük bir qisiminin dağıdılması, bir qisminin saxtalaşdırılması, bir qisminin isə qarət olunaraq Ermənistana aparılması faktdır. Biz bu halla rastlaşmışıq. Ermənistandakı Azərbaycan xalqına aid abidələrə gəlincə, oradakı abidələrimizə qarşı erməni vandalizmi özünü daha dəhşətli şəkildə biruzə verib. Haylar burada “yerli xalq” olduqlarını sübut etmək üçün ilk növbədə məhz Azərbaycan türklərinin milli mədəni abidələrinin böyük hissəsini dağıdıblar, xeyli hissəsini də təhrif ediblər, saxtalaşdırıblar. Ermənistan tərəf təhrif edə bildikləri abidələrimizi özününküləşdiriblər və bununla da öz tarixlərini “qədimləşdirməyə” çalışıblar. Təhrif edə, saxtalaşdıra bilmədikləri abidələrimizi isə tamamilə məhv ediblər. Ümid edirəm ki, UNESCO missiyası Ermənistanda olarkən Azərbaycan abidələrinin taleyi ilə daha diqqətlə maraqlanacaq. Orada Azərbaycan xalqına aid həm xristianlıq, həm də islam dövrü abidələrinin ermənilər tərəfindən məhv edildiyini biləcəklər. O abidələr nə qədər təhrif olunsa da, ən azından onların üzərində bizim milli elementlərimiz müəyyən qədər də olsa qalmaqdadır. Kiçik, lakin obyektiv bir tədqiqat, araşdırma aparmaqla bunu asanlıqla müəyyən etmək olar. Bu anlamda UNESCO-nun Azərbaycana və Ermənistana öz missiyasını göndərməsi Azərbaycanın nə qədər haqlı olduğunu bir daha təsdiqləmiş olacaq. Hesab edirəm ki, Azərbaycanın təşəbbüsü ilə bu barədə razılığın əldə edilməsi bizim xeyrimizədir” - deyən F.Ələkbərli hesab edir ki, həm də Ermənistanın nə qədər terrorçu, vandal bir ölkə olduğunu təsdiqləyəcək. O, qeyd edir ki, bu məsələdə həmçinin Azərbaycanın mövqeyi beynəlxalq arenada daha da güclənmiş olacaq. “Düzdür, burada işin bir tərəfində də dayanan Fransadır. Mənə elə gəlir ki, Fransa da mümkün olduğu qədər erməni vandalizminə göz yummağa çalışacaq. Ancaq nə qədər göz yumurlarsa yumsunlar həqiqət gec-tez zəfər çalacaq”-deyə F.Ələkbərli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
