“Heydər Əliyev Azərbaycanda rəhbərlik etməyə başlayanda artıq bir qarış torpaq da Ermənistana verilmədi”. Bunu Prezident İlham Gənclər Forumunda gənclərin suallarını cavablandırarkən bildirib.
Ölkə başçısının sözlərinə görə, Azərbaycan ərazilərinin Ermənistana verilməsi 1969-cu ildə dayandı: “1920-ci ildə artıq sovetləşmədən sonra noyabr ayında sovet hakimiyyəti Zəngəzuru bizim əlimizdən alıb Ermənistana birləşdirdi. Bu da böyük ədalətsizlik idi. Onu da deməliyəm ki, o vaxt Zəngəzuru bizdən alanda indiki Ermənistan ərazisində yerləşən Zəngəzur indiki sərhədlərdə olmayıb, daha az ərazini əhatə edib. Ondan sonra illər keçdikdə müxtəlif bəhanələr altında yavaş-yavaş bizim kəndlərimizi götürüb Ermənistana birləşdirdilər. Bu proses ancaq 1969-cu ildə dayandı. 1969-cu ilə qədər bu proses gedirdi. Heydər Əliyev Azərbaycanda rəhbərlik etməyə başlayanda artıq bir qarış torpaq da Ermənistana verilmədi. Ondan sonra, 1940-1950-ci illərdə azərbaycanlılar deportasiyaya məruz qaldılar və yüz minlərlə azərbaycanlı öz doğma torpağından Kür-Araz ovalığına köçürüldü. Onlar, dağ yerlərində yaşamağa öyrəşmiş insanlar Aran zonasına köçürüldü, özü də o vaxt orada heç kim yaşamırdı - nə su var idi, nə yaşamaq üçün şərait var idi - bir çoxları da orada həlak oldular”.
Görünən odur ki, 1969-cu ilə qədər sovet hakimiyyətinin siyasəti nəticəsində Azərbaycan əraziləri faktiki olaraq Ermənistana peşkəş edilib.
“Heydər Əliyev həm ərazilərimizin qoparılmasına son qoydu, həm də Dağlıq Qarabağda erməni separatizminin fəaliyyətini məhdudlaşdırdı”
Məsələyə münasibət bildirən AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyevin fikrincə, ölkə başçısının toxunduğu məqamlar reallığı əks etdirir: “Bu məsələ doğurdan da bizim tariximizdə ən ciddi problemlərdən biridir. Çünki Sovet Rusiyasının məqsədyönlü siyasəti nəticəsində ərazilərimiz qanunsuz olaraq Ermənistana verildi. Ondan əvvəl Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarının torpaqları hesabına Ermənistan yaradıldı. Bu azmış kimi, Azərbaycan ərazisində süni şəkildə Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti yaradıldı. Bütün bunların hamısı ermənilərin xeyrinə qeyri-qanuni güzəştlər nəticəsində reallaşdı. Ermənilər DQMV yaranandan sonra da kifayətlənmədilər. Onlar sonrakı dövrlərdə də Ermənistan ərazilərinin genişləndirilməsi ilə bağlı qanunsuz fəaliyyətə başladılar. Moskvadakı sovet rəhbərliyində təmsil olunan erməni əsilli şəxslərin də bunda rolu böyük idi. Üstüörtülü şəkildə öz mənfur niyyətlərini həyata keçirməyə başladılar. Zəngəzur əraziləri qanuna və hüquqa zidd olaraq Ermənistana birləşdirildi. 1929-cu ilə qədər xeyli ərazi Ermənistana verildi. Ondan sonra da hektarlarla ərazi qoparılaraq ermənilərə verildi. Necə deyərlər, bu proses davam etdi. Xüsusən də Ermənistanla həmsərhədd olan Zəngilan, Qubadlı, Laçın rayonlarının əraziləri qanunsuz olaraq qarşı tərəfə verildi. 1948-1953-cü illərdə azərbaycanlılar tarixi torpaqlarından deportasiya edildi. Ərazilərimizin Ermənistana verilməsi 1969-cu ilin mayına qədər davam etdi. Həmin ilin iyulunda Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərlik edəndən sonra buna son qoyuldu. Çünki ermənilər vaxtaşırı bu məsələləri Moskvada müzakirə edirdilər. Heydər Əliyev həm Azərbaycan ərazilərinin qoparılmasına son qoydu, həm də Dağlıq Qarabağda erməni separatizminin fəaliyyətini məhdudlaşdırdı. Qarabağda azərbaycanlıların sayı artmağa başladı. 1969-cu ildə Heydər Əliyev Mərkəzi Komitənin 1-ci katibi olmasaydı, erməniləri dayandırmaq mümkün olmazdı. Çünki Heydər Əliyevin qətiyyəti ərazilərimizin qoparılmasının qarşısını aldı”.
Professor onu da qeyd etdi ki, bütün bunları gənc nəsil bilməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
