Şərqlə Qərbi nəqliyyat baxımından birləşdirən Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin sürətləndirilməsi olduqca vacibdir. Belə bir açıqlama ilə İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali İRNA agentliyinə verdiyi müsahibədə çıxış edib.
O bildirib ki, Finlandiyaya qədər uzanan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək. Yüklərin tranzit daşınmasından yalnız İran deyil, Rusiya və digər region ölkələri də gəlir əldə edəcək. İran 164 kilometrlik Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisini yekunlaşdırmaq üçün ciddi səylər göstərməlidir. Səfir nəzərə çatdırıb ki, Çindən, Hindistandan və digər Cənub-Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən yüklər İrandan tranzit keçərək Rəşt-Astara dəmir yolu ilə Avropaya və əks istiqamətə daşınacaq. Qeyd edək ki, Rəşt-Astara dəmir yolu Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamıdır. Bu yol İranla Azərbaycanın da dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. İranın Bəndər-Abbas və Çabahar limanına daxil olan yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Hazırda Qəzvin-Rəşt yolu istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Azərbaycanın Astara şəhəri ilə İranın Astara şəhərlərini birləşdirən 8,5 kilometrlik dəmir yolu da inşa olunub. Rəşt-Astara yolu istismara buraxıldıqdan sonra “Şimal-Cənub” dəhlizinin dəmir yolu seqmenti işə salınacaq. Xatırladaq ki, Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsi “Şimal-Cənub” dəhlizinin reallaşmasında, eləcə də Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və İran arasında ticarət dövriyyəsinin artmasında mühüm rol oynayıb. Ancaq dəhlizin tam işə düşməsi üçün Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu Qəzvin-Rəşt dəmir yoluna birləşməlidir. Bunun üçün Rəştdən İran Astarasına dəmir yolu inşa edilir. Azərbaycan İrana Rəşt istiqamətində dəmir yolunun çəkilməsi üçün 500 milyon dollarlıq kredit xətti ayrılmasına razılıq verib. Bu dəmir yolu xəttinin çəkilməsi “Şimal-Cənub” dəhlizi üzərindən daşınan yüklərin həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Prosesdə Rusiya, Hindistan, Türkiyə, Çin, Mərkəzi Asiya və Avropa ölkələri də maraqlıdır. Azərbaycan və İran arasında yenidən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksələn qarşılıqlı münasibətlər və bunun Türkmənistanda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının XV Zirvə Toplantısı çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin iranlı həmkarı Seyid İbrahim Rəisi ilə görüşündə bir daha təsbit edilməsi fonunda gözlənilir ki, ölkəmizin ayırdığı krediti cənub qonşumuzun qəbul etməsi tezləşəcək. İran ərazisində Astara-Rəşt dəmir yolu xəttinin çəkiliş prosesini sürətləndirəcək. Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu Çənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin daşınmasında əsas rol oynayacaq. “Şimal-Cənub” dəhlizinin dəmir yolu seqmenti tam hazır olduqdan sonra yüklər Hindistanın Mumbai limanından çıxaraq İranın Çabahar limanına daxil olacaq. Buradan yüklər qatarlara yüklənərək İran, Azərbaycan və Rusiya üzərindən birbaşa Şimali Avropaya, Finlandiya və Niderlandın limanlarına daşınacaq.
Dəmir yolu ilə yanaşı, “Şimal-Cənub” dəhlizi dəniz, avtomobil, çay və hava nəqliyyatı ilə daşımaları təmin edən nəqliyyat infrastrukturunu da özündə ehtiva edir. Lakin daşınmada əsas üstünlük dəmir yoluna verilir. Tam gücü ilə fəaliyyət göstərəcəyi təqdirdə sözügedən dəhliz Avropa ölkələrinin, Rusiyanın, Orta Asiya və Qafqaz regionlarının Fars körfəzi və Hindistana çıxışına, Xəzəryanı ölkələrin Qara dəniz limanları ilə ticarət əlaqələrinin intensivləşdirilməsinə səbəb olacaq. Prosesdə maraqlı olan tərəf kimi Rusiya da İrana 5 milyard dollar məbləğində kredit ayıracaq. İranın iqtisadiyyat və maliyyə işləri naziri Ehsan Xanduzi bildirib ki, ayrılan kredit əsasən “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsasını təşkil edən Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilişinə yönəldiləcək. Bu yol İranın şimal bölgələrini Fars körfəzi ilə birləşdirməklə yanaşı, Avropa ölkələri ilə yükdaşımaları artıracaq. Nəzərə çatdıraq ki, Avropadan İran ilə yanaşı, körfəz ölkələrinə və əks istiqamətə ixrac ediləcək yüklər İranın Fars körfəzi sahilindəki Bəndər-Abbas limanında Rusiya və Azərbaycan ərazisindən keçməklə çatdırılacaq. Şimali Avropadan yük qatarları Rusiya və Azərbaycan ərazisindən tranzit keçərək Astaradan İrana daxil olacaq. Artıq Azərbaycanla İranın dəmir yolları sistemləri birləşib. Rəşt-Astara yolu isə inşa edilərək başa çatdıqdan sonra “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə hərəkət edəcək bütün qatarlar Azərbaycandan tranzit olaraq keçəcək. İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Möhsün Pakayin qeyd edir ki, İranla Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrinin artırılması iki ölkənin də gəlirlərini artıracaq. O bildirib ki, İran və Azərbaycan “Şimal-Cənub” dəhlizi üzərində yerləşən əsas ölkələrdir. Avropa ilə Asiyanı nəqliyyat baxımından birləşdirən avtomobil və dəmir yolu məhz bu iki ölkənin ərazisindən keçir. Keçmiş səfir diqqətə çatdırıb ki, hər iki dövlət yüklərin tranzit daşımalarını artırmaq üçün bir sıra layihələr həyata keçirir: “Bunlardan Astaraçay üzərində yeni körpünün inşa olunması, Rəşt-Astara dəmir yolunun tikilməsi, Astarada dəmir yolu terminalının inşasının başa çatdırılması, Naxçıvan-Məşhəd sərnişin qatarının fəaliyyətinin bərpa olunması hər iki ölkənin büdcəsinə valyuta daxilolmalarını artıracaq. 35 kilometrlik Rəşt-Ənzəli dəmir yolu tikilərək istifadəyə verilərsə, İran, Azərbaycan, Rusiya və digər Xəzəryanı ölkələr arasında dəniz yükdaşımaları da artacaq”.
“Şimal-Cənub” dəhlizinin işə düşməsi Azərbaycana böyük miqdarda tranzit gəlirlər qazandıracaq. Dəhlizlə bağlı baş verənlər və Azərbaycanın burada rolu Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradır. Ermənistan son 20 ildə bu dəhlizin onun ərazisindən keçməsinə çalışıb. Lakin bunun üçün lazımı infrastruktur qura bilməyib. Azərbaycan və İran arasında münasibətlərin dərinləşməsi, ölkələrimizin iqtisadi müstəvidə atdığı addımlar artıq Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradıb. Erməni ekspert dairələrində açıq etiraf edilir ki, İranın Ermənistana görə Azərbaycanla münasibətlərini pozacağına dair ümidlər həyata keçməyəcək. Əksinə, Azərbaycan-İran münasibətlərində yeni yüksəliş mərhələsi başlanır. Erməni ekspert, iranşünas Emma Beqicanyan bu fonda bildirir: “Təxminən bir həftə əvvəl İranın nəqliyyat naziri Azərbaycanda idi. Həqiqətən ordusunu dünyanın bütün növ silahları ilə silahlandırmaq niyyətində olan Azərbaycan İran silahları ilə də silahlansa, pis olmaz”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla İran siyasi əlaqələri intensivləşdirir, bunun fonunda tez-tez qarşılıqlı səfərlər olur: “Ermənistanla minlərlə anlaşma memorandumu, razılaşmalar imzalanıb və heç nə baş verməyib. Sadəcə olaraq Azərbaycan daha fəaldır”. Erməni ekspert vurğulayıb ki, Azərbaycan İranla əlaqələri gücləndirməklə, hətta İranın da Ermənistanın yanında olmadığını göstərmək istəyir, məqsəd budur.
Tahir TAĞIYEV
