Azərbaycanın tarixi zəfəri ilə başa çatan Vətən müharibəsi Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin, sabitliyin, yüksək rifahın və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın formalaşması üçün münbit zəmin yaradıb. Bu kontekstdə region ölkələrinin əməkdaşlığında yeni mərhələ başlanır, qeyd edilən istiqamətdə müvafiq addımlar atılır. Yeni əməkdaşlığın əsas konturlarının, regionun iqtisadiyyatının ümumi arxitekturasının müəyyən edilməsində Azərbaycan yenə həlledici rol oynayacaq.
Dağlıq Qarabağ münaqişəsi dövründə regionda bağlı qalan kommunikasiya əlaqələrinin yenidən bərpası Azərbaycanın regionda geosiyasi, geoiqtisadi mövqelərinin daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Kommunikasiya əlaqələrinin bərpası və yenilərinin yaradılması artıq qarşısalınmaz prosesdir. Bu məsələ Azərbaycan və Rusiya prezidentləri, Ermənistanın baş naziri tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanatlarla da adları çəkilən ölkələr üçün hüquqi öhdəlik xarakteri daşıyır. Hadisələrin inkişaf axarı yaxın tezlikdə tərəflər arasında dəmir yolu əlaqəsinin işə düşəcəyini göstərir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev fevralın 2-də Gənclər Forumunda gənclərin suallarını cavablandırarkən bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib. Dövlət başçısı bildirib ki, azad edilmiş torpaqlarda bu il 5 su elektrik stansiyası inşa ediləcək. Nəzərdə tutulan layihələr arasında Ağalı kəndinin inşasının artıq tamamlanmasını qeyd edən prezident deyib ki, bunun böyük rəmzi mənası var: “Çünki artıq bu il ilk keçmiş köçkünlər öz doğma torpağına qayıdacaqlar və Ağalı kəndi elə bil bizim istədiyimizin təcəssümüdür”. Bununla yanaşı, Prezident İlham Əliyev cari ildə Zəngilan Hava Limanının açılacağını, 2023-cü ildə dəmir yolunun Ermənistan sərhədinə gətiriləcəyini, avtomobil yolunun tikintisinin isə davam etdiyini diqqətə çatdırıb. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da hökumətin iclasında bildirib ki, Bakı ilə İrəvan regionda dəmir yolları kommunikasiyalarının açılması barədə razılaşmaya çox yaxındır. Beləliklə, proseslərin inkişaf axarı gələn il ərzində Azərbaycan və Ermənistan arasında dəmir yolu əlaqəsinin işə düşməsini istisna etmir. Bununla Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının yaradılması təmin ediləcək. Azərbaycan üçün bu məsələ həyati önəm kəsb edir və ölkəmiz tərəfindən bu kontekstdə artıq zəruri addımlar atılır. İnşası sürətlə davam edən Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xətti bunun faktiki təsdiqidir.
Barəsində bəhs edilən dəmir yolunun digər mühüm əhəmiyyəti Azərbaycanla qardaş Türkiyə arasında iqtisadi bağların daha da möhkəmlənməsinə verəcəyi yeni töhfələr olacaq. Belə ki, bu dəmir yolu infrastrukturu Türkiyəyə qədər uzanacaq və Bakı-Tiflis-Qars xəttindən sonra Azərbaycanı Türkiyə ilə birləşdirən ikinci dəmir yolu şəbəkəsi yaradılacaq. Bu yoldan region ölkələrinin hamısı, o cümlədən Ermənistan da istifadə edə bilər. Azərbaycan bununla postmüharibə dövründə regional əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsində maraqlı tərəf olduğunu bir daha nümayiş etdirir. Eyni zamanda, rəsmi Bakının mövqeyi həm də bundan ibarətdir ki, bölgənin uzunmüddətli inkişafı, sabitliyin təmin edilməsi və müharibə risqlərinin sıfıra endirilməsi üçün nəqliyyat layihələri xüsusi rol oynayır. Başqa sözlə, sözügedən nəqliyyat layihələrinin həyata keçməsi Azərbaycanın sülhə verdiyi vacib töhfələrdəndir. Reallaşdırılacaq nəqliyyat layihələrindən böyük mənfəət əldə edəcək tərəflərdən biri Ermənistandır. Çünki Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirəcək dəmir yolundan Ermənistan da istifadə edə biləcək, İranla birbaşa dəmir yolu bağlantısı qurmaq imkanı qazanacaq. Rəsmi Bakı Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiyadan Ermənistana dəmir yolu xətti açılmasına da imkan yaratmağa hazır olduğunu bildirir. Qeyd edilənlərlə bağlı “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasından Ermənistan prezidentliyinə namizəd Vaaqn Xaçatryan İctimai Televiziyanın efirində maraqlı fikirlər səsləndirib. O etiraf edir ki, Ermənistan Azərbaycan və Türkiyə ilə sülh içində yaşamalıdır. Xaçatryan qonşularla müharibə, mübahisə etməyi təsəvvür etmədiyini əlavə edib: “Hesab edirəm ki, qonşularla yalnız sülh şəraitində yaşamaq lazımdır”. Xaçatryan Ermənistan vətəndaşlarının sülhün həyat və inkişaf üçün yeganə variant olduğunu əlavə edib. Prezidentliyə namizəd Türkyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasına pozitiv baxdığını deyib: “Prosesi davam etdirmək lazımdır. Bu, nəticədə iqtisadi və siyasi münasibətlərin yaranmasına gətirib çıxaracaq”. Lakin onu da qeyd edək ki, Ermənistana böyük dividendlər qazandıracaq nəqliyyat layihələrinə qarşı bu ölkədə revanşist qüvvələr tərəfindən ciddi narazılıq ifadə olunur. Lakin nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı Ermənistanda səslənən fikirlərə və nümayiş etdirilən fərqli mövqelərə baxmayaraq, onun reallaşması mütləqdir. Bunu şərtləndirən əsas səbəblər Azərbaycanın iradəsi, Ermənistanın müvafiq öhdəlikləridir. Dəhlizin reallaşması bütün bölgə ölkələrinə böyük mənfəət gətirəcəyindən, bu, regionda davamlı sülhə əsas töhfələrdən biri hesab edilir.
Tahir TAĞIYEV
