Azərbaycan, eləcə də Avropa İttifaqı üçün ortaq maraq doğuran məsələlərdən biri İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda sülhün bərqərar olması, əməkdaşlıq münasibətlərinin qurulmasıdır. Ölkəmiz bu məsələdə maraqlı tərəf olduğunu ən yüksək səviyyədə dəfələrlə bəyan edib. Avropa İttifaqı da Azərbaycanın bu yanaşmasını təqdir edir və ölkəmizlə Ermənistan arasında qeyd edilən istiqamət üzrə vasitəçiliyə hazır olduğunu bildirir.
Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl Avropa İttifaqının ölkəmizdəki nümayəndəliyinin rəhbəri Petr Mixalko Prezident İlham Əliyevə etimadnaməsini təqdim edərkən təmsil etdiyi qurumun ba haqda mövqeyini konkret ifadə edib: “Avropa İttifaqı “Şərq tərəfdaşlığı” Proqramı çərçivəsində sabit, təhlükəsiz və çiçəklənən Cənubi Qafqazın olmasında maraqlıdır... Tərəflərin marağı olarsa, biz layihə imkanlarından istifadə edərək sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası kimi sahələrdə təcrübəmizi bölüşməyi təklif edirik”. Azərbaycan Avropa İttifaqının yanaşmasını, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasında öz təcrübəsini bölüşmək niyyətini təqdir edir, bu qurumun ölkəmizlə Ermənistan arasında vasitəçilik niyyətini alqışlayır. Hətta Prezident İlham Əliyev Avropa İttifaqının Azərbaycan və Ermənistan arasında vasitəçilik edə biləcəyi bir sıra konkret istiqamətləri açıqlayıb. Dövlət başçısı ötən il İspaniyanın EFE informasiya agentliyinə müsahibəsində postmüharibə dövründə Avropa İttifaqının oynaya biləcəyi rolu şərh edərkən qeyd edib: “Avropa İttifaqı bizə delimitasiya, kommunikasiyaların açılması və postmüharibə dövründə inkişaf məsələlərində yardım edə bilər”. Bütün bunlar fonunda İrəvanda Avstriya xarici işlər naziri Aleksandr Şallenberq ermənistanlı həmkarı Ararat Mirzoyanla birgə keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, Avropa İttifaqı, ATƏT-in Minsk Qrupu İrəvana və Bakıya məsələlərin həllində kömək etməyə hazırdır, amma bu köməyi qəbul etməyi hər iki tərəf istəməlidir. Şallenberq İrəvana və Bakıya müraciətində bildirib ki, beynəlxalq birlik tərəflərin siyasi iradəsini əvəz edə bilməz: “Beynəlxalq birliyə həm İrəvan, həm Bakı, həm azərbaycanlılar, həm ermənilər, həm də onların bu istiqamətdə irəliləmək üçün iradə nümayiş etdirməsi lazımdır. Biz bilirik ki, yaralar hələ sağalmayıb, problemlər var – status məsələsi, sərhədlər məsələsi və Dağlıq Qarabağda bir sıra problemlər. Məndə belə bir təəssürat yaranıb ki, ötən yaydan fərqli olaraq, düzgün istiqamətdə addımların atılması müşahidə olunur”. Şallenberq əlavə edib ki, beynəlxalq birlik problemlərin yalnız bir qisminin həllində kömək edə bilər. “Biz, beynəlxalq birlik kimi, yalnız yolun bir hissəsini sala bilərik. Mən hazırda düzgün addımların atılmasına hazırlıq görürüəm. Bu, cəsarət tələb edir və hər iki ölkənin liderlərinə lazımdır”.
Bu fonda qeyd edək ki, Ermənistan tərəfi münaqişənin tənzimlənməsində ATƏT-in Minsk Qrupunun iştirakında israr edir, amma Azərbaycan əks mövqe sərgiləyir. Ölkəmiz Minsk Qrupunun fəlaiyyətinin postmüharibə dövrünün reallıqları üzərində qurulmasını mümkün hesab edir. Ötən ay yerli televiziya kanallarına müsahibəsində Prezident İlham Əliyev bu xüsusda qeyd edib: “Hesab edirəm ki, onlar indi yubiley tədbirlərinə hazırlaşırlar. Çünki bildiyiniz kimi, Minsk Qrupu 1992-ci ildə yaradılmışdır və bu il 30 illiyidir. Yəqin ki, bu tədbirlərin hazırlanması onları məşğul edir. Amma əgər bu zarafatları kənara qoysaq, hesab edirəm ki, onlar özləri üçün bir gündəlik formalaşdırmalıdırlar. Bu, bizim işimiz deyil. Halbuki, mənim təsəvvürüm var ki, onlar nə ilə məşğul olmalıdırlar və nə ilə məşğul olmamalıdırlar. Nə ilə məşğul olmamalıdırlar, mən deyə bilərəm. Onlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə məşğul olmamalıdırlar, çünki bu münaqişə həll olunub. Biz onların yerinə bu məsələni həll etdik. Onların görünməməsinin səbəbi də hesab edirəm ki, bundan qaynaqlanır. Çünki onlar üçün nə qədər çətin olsa da, bu yeni reallığı qəbul etməlidirlər. Bilməlidirlər ki, onlar bundan sonra Qarabağ məsələsi ilə məşğul olmayacaqlar. Çünki buna biz imkan verməyəcəyik. Biz bu münaqişənin bir tərəfi idik. Əgər bir tərəf deyir ki, bu münaqişə həll olunub, deməli, burada vasitəçiliyə yer qalmır və bizim mövqeyimiz onlara çatdırılıbdır. Nə ilə məşğul olacaqlar, yəqin ki, özləri fikirləşməlidirlər. Bildiyimə görə, indi həmsədrlər arasında da əvvəlki dövrlərdəki kimi birlik yoxdur. Mənim mülahizələrim buna dəlalət edir. Həm bu ölkələr arasındakı münasibətlər son vaxtlar xüsusilə çox gərginləşib, eyni zamanda, keçmiş münaqişə və indiki vəziyyətlə bağlı onların fərqli fikirləri var. Məncə, onlar öz aralarında bir razılığa gələ bilmirlər. Hər halda onların fəaliyyətinin belə aşağı səviyyədə olması bizi qətiyyən narahat etmir, bəlkə də əksinə. Prinsipcə 30 il böyük iş stajıdır, pensiya ərəfəsindədirlər. Ona görə onlara uzun ömür, cansağlığı arzulayıram”. Bununla Azərbaycan Minsk Qrupuna yanaşmasını ortaya qoyur. Rəsmi Bakı Minsk Qrupunun yalnız humantiar məsələlərdə iştirakına razıdır.
Avropa İttifaqına gəlincə, vəziyyət fərqlidir. Rəsmi Bakı nəzərə alır ki, Avropa İttifaqı yenidənqurma və dinc mühitin yaradılması kimi müxtəlif sahələrdə böyük təcrübəyə malikdir. Bu təcrübənin İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda da tətbiqi regionun sözügedən qurumun istədiyi kimi sülh və inkişaf məkanı olmasına xidmət edər. Azərbaycan bu xüsusda Avropa İttifaqına güvəndiyini ən yüksək səviyyədə bəyan edib. Avropa İttifaqı hesab edir ki, kommunikasiya xətlərinin bərpası, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri arasında 2020-ci il noyabrın 10-da və 20210ci il yanvarın 11-də imzalanmış üçtərəfli bəyanatlardan irəli gələn şərtlərin icrası regionda təhlükəsizlik və sabitliyin təmin olunmasında böyük önəm kəsb edir. Bu, Azərbaycan və Ermənistan arasında etimad mühitinin yaradılması baxımından da olduqca mühümdür. Elə Aleksandr Şallenberq də Ermənistana səfəri əsnasında Avropa İttifaqının zəngin potensialı olan üç Cənubi Qafqaz ölkəsinə - Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistana dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. O bildirib ki, Cənubi Qafqaz ölkələrinin zəngin təbii və insan resursları var, lakin “qırmızı xətlər” bu potensialın reallaşdırılmasına maneçilik törədir. Avstriya naziri deyib ki, Avropa İttifaqı bu məsələdə üç Cənubi Qafqaz ölkəsinə kömək etməyə hazırdır: “Avropa İttifaqı, əgər bu mümkündürsə, kömək etməyə hazırdır. Biz qarşılıqlı əlaqələr, avtomobil və dəmir yolları, elektrik şəbəkələri barədə danışmışıq. Bütün bunlar 3+1 formatının inkişaf etdirilməsinə kömək edə bilər”.
Nahid SALAYEV
