Zəngəzur dəhlizi bütün iştirakçı tərəflərə, o cümlədən qonşu Ermənistana böyük imkanlar yaradacaq ki, bu da onun dənizə çıxışı olmayan ölkə kimi regional və daha geniş inteqrasiyadan faydalana biləcəyi deməkdir. Bunu prezidentin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev “Caspian Policy Center”in təşkil etdiyi “ABŞ-Xəzər Diplomatik Münasibətlərinin 30 ili” adlı vebinarda deyib.
Onun sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizinin açılmasından sonra əvvəllər yaradılmış regional dəhlizlər öz əhəmiyyətini itirməyəcək: “Ermənistan Azərbaycan və Gürcüstanın öz aralarında qurduğu əməkdaşlıq modelini qəbul edə bilər. İrəvan da buna qoşulub özü üçün müavinət əldə edə bilər”. Regional təhlükəsizlik məsələlərinə toxunan H.Hacıyev qeyd edib ki, Azərbaycan Qarabağ münaqişəsi həll olunandan sonra gələcəyə baxır və sülh tərəfdarı kimi hərəkət edir: “Azərbaycan həm qonşularla, həm regional dövlətlərlə, həm də ABŞ, Avropa İttifaqı və digər tərəfdaşlarla əməkdaşlığa can atır. Ölkəmiz tərəfdaşları və qonşu dövlətlərlə birlikdə müharibələrdən azad region yaratmaq prosesindədir”. Bununla yanaşı, Prezidentin köməkçisi əlavə edib ki, Azərbaycan Ermənistanla sülh sazişi üzrə danışıqlara başlayır və bu danışıqlarda beynəlxalq hüququn suverenlik, sərhədlərə və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət kimi prinsipləri əsas olmalıdır: “Regionun yeni “brend” strategiyasına ehtiyacı var və Azərbaycan vahid, inteqrasiya olunmuş Cənubi Qafqazın yaradılmasında öz rolunu oynamağa hazırdır. Biz ABŞ-ı bu işdə mühüm tərəfdaş kimi görürük”. Beləliklə, Azərbaycan bir daha regionda sülh və əməkdaşlıqla bağlı konkret yanaşmasını ortaya qoyur. İndi hər şey Ermənistanın bunlara müvafiq praktiki addımlar atmasından asılıdır. Sözdə erməni tərəfi də sülh sazişinin imzalanmasında maraqlı olduğunu bəyan edir. Elə bu günlərdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ölkəsinin Azərbaycanla sülh sazişi imzalamağa hazır olduğunu bildirib, lakin əlavə edib ki, bundan əvvəl bu sənəd danışıqlar nəticəsində tərtib olunmalıdır: "Biz hesab edirik ki, bu danışıqlar baş tutmalıdır və Ermənistan buna hazırdır". O xatırladıb ki, Ermənistanla Azərbaycan parlamentləri hələ 1992-ci ildə bir-birinin MDB çərçivəsində mövcud sərhədlərinin toxunulmazlığı və ərazi bütövlüyünü tanımaq haqqında sənədləri ratifikasiya ediblər, lakin, onun sözlərinə görə, bir çox məsələ və incəliklər həll olunmamış qalır və bunun üçün danışıqlar aparılmalıdır. Azərbaycan bu fonda hesab edir ki, Ermənistan sülh sazişi, regional əməkdaşlıq üçün praktiki addımlar atmalıdır. Bunun üçün rəsmi Bakı tərəfindən Ermənistana müvafiq təkliflər ünvanlanıb. Elə Hikmət Hacıyev də sülh üçün Ermənistanın yerinə yetirməli olduğu şərtləri açıqlayıb. O bildirib ki, Azərbaycan sülh gündəliyini izləyir və bu gündəlik qonşu və tərəfdaş ölkələrlə dinc əlaqələrin yaradılması mesajıdır. H.Hacıyev vurğulayıb ki, Azərbaycan tərəfdaş və qonşu ölkələrlə birlikdə Cənubi Qafqazın münaqişə və müharibələrdən azad regiona çevrilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir və regionun parçalanmadan inteqrasiyaya, qarşılıqlı faydalı əlaqələrə əsaslanan regional əməkdaşlığa yönəlməsinə çalışır. Bundan başqa, prezidentin köməkçisi qeyd edib ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh sazişinin imzalanmasına dair danışıqlar beynəlxalq hüquqa uyğun aparılmalıdır: “Bu saziş beynəlxalq hüququn fundamental norma və prinsiplərinə, xüsusilə də ərazi bütövlüyü və ölkələrin suverenliyi prinsiplərinə əsaslanmalıdır”. Beləliklə, Azərbaycan beynəlxalq hüquq normaları əsasında Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmağı düşünür. Bu, Ermənistan üçün də mühümdür. Sadəcə, bu ölkədə revanşist qüvvələr prosesin qeyd edilən istiqamətdə inkişafının qarşısını almağa çalışır. Məhz bu fonda hesab edilir ki, Paşinyan iqtidarı artıq özündə siyasi cəsarət tapıb, sülh sazişinin imzalanması istiqamətində əməli addımlar atmalı, revanşist qüvvələrə məhəl qoymamalıdır.
Dünyanın müxtəlif yerlərinə, o cümlədən Rusiya, ABŞ və Fransaya səpələnmiş erməni diasporu, Ermənistanda “Qarabağ klanı”nın təmsilçiləri, eyni zamanda erməni kilsəsi də bu gün Azərbaycanla sülh müqaviləsinə qarşı fəal təbliğat aparır, revanşist mövqe sərgiləyirlər. Bununla onlar ən böyük zərbəni elə erməni xalqına vurmuş olurlar. Çünki Azərbaycanla normal münasibətlər qurulmadan Ermənistan əhalisi səfalət içində yaşamağa məhkumdur. Dünya miqyasında da belə yanaşma hakimdir ki, Cənubi Qafqaz regionunda sülhün bərqərar olması vacibdir. Bunu Ermənistan da qəbul etməli və bilməlidir ki, sülhə, əməkdaşlığa qarşı yönəlmiş istənilən cəhd sonda iflasa məhkumdur. Çünki Ermənistanın Azərbaycana qarşı çıxmaq üçün əvvəlki qaydada nə hərbi gücü, nə də digər potensialı var. Cənubi Qafqazda vəziyyətin sabitləşməsi, əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulması, sülhün bərqərar olması üçün regionda maraqlı ölkələr, eləcə də BMT, ATƏT, Avropa İttifaqı, Avropa Şurası və digər beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanı Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamağa vadar etməli, bunun üçün rəsmi İrəvana təsir mexanizmlərindən faydalanmalıdırlar. Məhz bu halda Cənubi Qafqaz sabitlik və inkişaf məkanına çevrilə bilər. Ermənistan özü də qəbul etməlidir ki, onun perspektiv inkişafı bilavasitə Azərbaycanla, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşmasından, qarşılıqlı əməkdaşlıq əlaqələrinin yaradılmasından asılıdır. Bu səbəbdən rəsmi İrəvan Azərbaycanla sülh müqaviləsini imzalamağı, ölkəmizin ərazi bütövlüyünü tanımağı tezləşdirməlidir. Əks təqdirdə ölkənin fiaskosu qaçılmazdır. Sərhədlərin delimitasıyası və demarkasiyası dövlətlərin ərazi bütövlüyünün tanınmasını şərtləndirməklə yanaşı, Azərbaycanla Ermənistan arasında gələcəkdə sərhədyanı ərazilərdəki münaqişə və insidentlərdən sığortalanmaq baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sülh müqaviləsinin mühüm tərkib hissəsi kimi sərhədlərin razılaşdırılması qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün də olduqca vacibdir. Sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin müəyyən edilməsi, üçtərəfli bəyanatların icrasının təmin edilməsi regionda kommuniksiyaların bərpası prosesini sürətləndirə bilər. Azərbaycan bu prosesdə maraqlıdır və kommuniksiyaların açılması istiqamətində əməli addımlar atır. Ermənistan hakimiyyəti də kommuniksiyaların açılmasının tərəfdarı olduğuğunu bildirir. Lakin indiqyə qədər bununla bağlı Ermənistanda praktiki heç bir addım atılmır. Bu mənada Ermənistan artıq sözdən əmələ keçməlidir. Əks təqdirdə bundan zərər görən özü olacaq.
Tahir TAĞIYEV
