Region ölkələri, xüsusən də Azərbaycanla münasibətlərinin hələ də normallaşmaması Ermənistana getdikcə daha baha başa gəlir. Bu ölkənin iqtisadi, sosial, demoqrafik çöküşü daha sürətli xarakter almağa başlayır.
Ermənistan mətbuatı da yazır ki, region ölkələri ilə davam edən problemlər, koronavirus pandemiyasının yaratdığı iqtisadi böhranın mənfi təsirlərini aradan qaldırmaq və ya yumşaltmaq Ermənistanın dövlət borcunun sürətlə artmasına səbəb olub. Qeyd edilir ki, Ermənistan iqtisadiyyatının 2020-ci ildə 7,4 % tənəzzülünün qeydə alındığı nəzərə alınaraq, hökumətin yeni kredit götürməli olacağı gözlənilirdi. Vaxtilə dövlət borcundan şikayətlənən hazırkı hökumət 2021-ci ildə ölkənin borcunu 1,25 milyard ABŞ dolları və ya 16,1 % artırıb. 2021-ci ildə Ermənistanın dövlət borcu ilk olaraq daxili borcun artımı hesabına artıb. Belə ki, xarici borc 585,5 milyon dollar və ya 10,4 %, daxili borc isə 674 milyon dollar və ya 35,3 % artıb. Dövlət borcunun uzun müddət səmərəsiz idarə edilməsi nəticəsində Ermənistanın adambaşına düşən borcu 3 112 dollar təşkil edirdi. Lakin 2021-ci ildə adambaşına düşən dövlət borcu daha 420,4 dollar artıb. İndi hər Ermənistan vətəndaşının borcu 3532,4 dollar təşkil edir. Dövlətin borcu artıq 9 milyardlıq həddə çatır və bu da Ermənistan üçün ciddi təhdid sayılır, iqtisadiyyatın inkişafının qarşısını alır. Bu şəraitdə sosial problemlər dərinləşir, ölkəni tərk edənlərin sayı çoxalır. Rəsmi məlumatlara görə, təkcə ötən il Ermənistanın 46 900 nəfərdən çox vətəndaşı Rusiya vətəndaşlığını qəbul edib. “News.am” yazır ki, bu, son illərin rekord göstəricisidir. Ümumilikdə 2017-2021-ci illərdə Ermənistanın 153,8 min nəfər vətəndaşı Rusiya pasportu alıb. Ermənistanın daimi əhalisinə münasibətdə bu, təxminən 5,2% təşkil edir: “Sakinlərimizin mühacirətə getməsinin əsas səbəbləri hamıya məlumdur - kütləvi işsizlik və ya minimum yaşayış səviyyəsini belə təmin etməyən aşağı gəlir səviyyəsi. Əhəmiyyətli inflyasiya və xüsusilə kənd təsərrüfatında ikirəqəmli aqroinflyasiya (11,2%) da rol oynayıb”. Qeyd edilir ki, buna həmçinin 44 günlük müharibənin ağır nəticələri, ölkədəki gərgin vəziyyət daxildir. Çoxları ölkənin gələcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik ucbatından Ermənistanı tərk edir: “Ermənistan sakinlərinin mühacirət coğrafiyası Rusiya ilə məhdudlaşmır. Sadəcə, indi orada qanuni yaşamaq və işləmək hüququ əldə etmək imkanı Qərb ölkələrindən qat-qat asandır. Yaşı 65-dən yuxarı olan sakinlərin nisbəti 7%-dən çox olarsa, ölkə əhalisi qoca sayılır. Bir tərəfdən əhalinin qocalması gözlənilən ömür uzunluğunda müsbət dəyişikliklərdən xəbər verir. Digər tərəfdən bu, ciddi sosial və iqtisadi problemlərə gətirib çıxarır. Xüsusilə pensiyaların məbləğinin artırılması imkanları məhduddur və bu, vergilərin artırılması zərurətinə səbəb olur. “Əhalinin qocalması” prosesi Ermənistandan yan keçməyib. BMT-nin İqtisadi və Sosial Məsələlər Departamentinin hesablamalarına görə, ötən il Ermənistanda yaşı 64-dən yuxarı olan insanlar əhalinin ümumi sayında 10%-i ötüb”.
Belə bir vaxtda Ermənistan 2021-ci ilin dövlət statistikası yoxsulluğun artım dinamikası ilə bağlı acınacaqlı rəqəmlər ortaya çıxarıb. Rəqəmlər göstərir ki, ölkədə həyat keyfiyyəti aşağı düşməkdə davam edir, eyni zamanda yoxsulluq artır, sosial problemlər kəskinləşir. ARF İqtisadi Araşdırmalar Bürosunun proqram koordinatoru Tadevos Avetisyan da durumun fəlakətli həddə olduğunu qeyd edir. Proqram koordinatorunun bədbin qənaətinə səbəb Ermənistanın 2021-ci il üçün ilkin sosial-iqtisadi göstəricilərində əksini tapan rəqəmlərdir. Məlum olub ki, bu ölkədə rəqəmlər vətəndaşların əhəmiyyətli hissəsinin minimum əməkhaqqı ilə işlədiyini göstərir. Həmçinin məlum olub ki, 2021-ci ildə minimum əməkhaqqı, dövlət qulluqçularının əməkhaqqı artmayıb, minimum istehlak səbətinin adambaşına düşən aylıq dəyəri isə 21,7 faizə yaxın artıb. O cümlədən 2021-ci ildə minimum aylıq əməkhaqqı 68 min dram (482,78 dram 1 ABŞ dollarıdır), adambaşına düşən minimum istehlak səbətinin aylıq dəyəri isə təxminən 73,4 min dram təşkil edib. 2022-ci ildə minimum əməkhaqqı, baza pensiyaları, bir il xidmət stajı, sosial müavinətlərin baza məbləği artmayacaq. Amma təkcə 2021-ci ildə istehlak qiymətlərində 7,2, ərzaq məhsullarının orta qiymətlərində 11,5, minimum istehlak səbətinin aylıq dəyərində təxminən 21,5 faiz artım var. 2021-ci ildə Ermənistan vətəndaşları COVID-19 pandemiyası səbəbindən kütləvi və əsassız iqtisadi məhdudiyyətlərə məruz qalıb. Eyni zamanda, 2019-cu illə müqayisədə 2020-ci ildə yoxsulluğun orta səviyyəsi təxminən 0,6 faiz artıb, bu rəqəmlərin 2022-ci ildə də artacağı gözlənilir. Görünən odur ki, bu il Ermənistan vətəndaşlarının yaşayışı ötənilkindən daha ağır olacaq. Bu da ölkəni tərk edənlərin sayını sürətlə artırır. Hazırda Ermənistanda faktiki əhalinin sayının 1,5 milyon civarında olduğu bildilirir. Bunun da 15 faizə qədərinin yaşı 60-dan yuxarıdır. Məhz real durum Ermənistanın demoqrafik fəlakət yaşadığını nümayiş etdirir.
Ramil QULİYEV
