İkinci Qarabağ müharibəsində üzləşdiyi sarsıdıcı məğlubiyyət fonunda Ermənistanın ictimai-siyasi dairələrində ziddiyyət və çəkişmələr davam edir. Baş nazir Nikol Paşinyanın bu fonda “Qarabağ klanı”nın ünvanına səsləndirdiyi ittihamlar isə bir çox maraqlı məqamların üzə çıxmasına səbəb olmaqdadır.
Nikol Paşinyanın “Azərbaycana Qarabağla bağlı şifahi razılıq verilmişdi və 2018-2019-cu illərdə bu vəd yerinə yetirilməli idi” fikirləri “Qarabağ klanı”nda ciddi əndişə yaradıb. Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarkisyan bunu təkzib etməyə çalışaraq iddia edib ki, heç bir şifahi razılaşma olmayıb: “Mən bu müsahibədən Qarabağ nizamlanması ilə bağlı çıxarışları oxuyanda şoka düşdüm. Çünki orda elə arqumentlər səslənirdi ki, mən onları 2008, 2009, 2010-cu illərdə Azərbaycan prezidentindən eşitmişdim. Mənə elə gəldi ki, Ermənistan lideri yox, Azərbaycan prezidenti danışır. Mənə çox ağır gəldi, çünki Paşinyan Qarabağın statusu ilə bağlı bizə yaxşı imkanlar verən arqumentlərdən daha istifadə edə bilməyəcək. Çünki sabah buna cəhd etsə, bu gün dedikləri ona xatırladılacaq”. Sarkisyan etiraf edib ki, ölkəsində məyus bir mühit var: “Hazırkı hakimiyyətin və Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsinin həll edildiyi barədə bəyanatları insanlara təsir edir. Biz kapitulyasiya imzalamağa məcbur olduq, sındırıldıq”. O, hakimiyyətin “siyasi dilənçilik”dən qurtarmalı olduğunu deyib və iddia edib ki, Paşinyan doğru olmayan yolla gedir. Sarkisyan etiraf edib ki, indi Azərbaycan prezidentinin çıxış və sözləri birmənalı olaraq Ermənistan cəmiyyətində həqiqət kimi qəbul edilir. Daha bir vacib nüans odur ki, Nikol Paşinyan Qarabağ danışıqları ilə bağlı uzun illərdir davam edən və Köçəryan-Sarkisyan cütlüyünün bağlı qapılar arxasında hansı vədlər verdiyini ictimaiyyətə təqdim etməklə, əsl reallığı göstərmək yolunu tutub. Paşinyan Kazan danışıqlarından sonra masa arxasında Ermənistanın bütün arqumentləri itirdiyini və keçmiş Dağlıq Qarabağın Azərbaycanın tərkib hissəsi olmasına mane olacaq heç bir əsasının qalmadığını faktlarla ortaya qoyur. Sarkisyan iddia edir ki, onda bütün sənədlər var, hansı danışıqların aparıldığını söyləyə bilər, ancaq daha sonra qeyd edir: “Bu danışıqlar konfidensialdır və həmsədrlərin razılığı olmadan mən onları aça bilmərəm”. Başqa sözlə, Paşinyanın arqumentlərinə heç bir cavab verə bilmir, masa arxasında danışıqlarda hansı öhdəliklər götürdüyü və sonra da bu öhdəliklərdən qaçdığı haqda rəqibinin faktları qarşısında susmağa üstünlük verir. Ermənistanın “Qraparak” nəşri bütün bunları təsadüf hesab etmir: “44 günlük müharibə Ermənistanda təkcə on minlərlə insan taleyinə deyil, həm də bütöv bir nəslin, xalqın kollektiv psixologiyasına dönməz şəkildə zərbə vurub. Hazırkı vəziyyətə dözmək, döyüşə çıxmamaq böyük milli utancın təzahürüdür. Bunun əksinə olaraq, milli fəlakətin ən böyük günahkarı və cavabdehi olan Nikol Paşinyan getdikcə daha qəti şəkildə sübut edir ki, onda utanc hissi yoxdur. Paşinyanın az qala hər gün dövlətə xəyanətin yeni meyarını şifahi şəkildə müəyyən etdiyi halda insanlar onu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağın hələ də mümkün olmadığına təəccüblənirlər. Baş prokuror kimi yüksək vəzifə tutan inadkar asayiş keşikçisinin isə Paşinyana qarşı cinayət işi açaraq araşdırma aparmağa cəsarəti çatmayıb. Hüquq-mühafizə sistemi cinayətkar hərəkətsizliyi ilə yüz minlərlə vətəndaşı ümidsizliyə, əxlaqsızlığa, məyusluğa sürükləyib”. Qeyd edilir ki, bu vəziyyətdə Paşinyanın “Qarabağ klanı”nın əməllərini ifşa etməsi erməni cəmiyyətində hamıya inamı sarsıdıb. Elə bu səbəbdən cəmiyyət Azərbaycandan gələn məlumatlara daha çox etibar edir. Bu da erməni cəmiyyəti üçün fəlakət hesab olunur. Erməni politoloq Beniamin Poğosyan qeyd edir ki, bu vəziyyətdə Azərbaycan Qarabağ məsələsində üstünlüyünü daha da möhkəmləndirib: “Biz artıq Azərbaycandan kənarda Qarabağın “status”unu tələb etmirik”. Onun sözlərinə görə, kənarda belə bir fikir var ki, Ermənistan Qarabağın Azərbaycanın bir hissəsi olacağına razılaşıb. “1in.am” nəşri yazır ki, əslində, İrəvanın başqa yolu da yoxdur: “Azərbaycanın dediklərinə qarşı çıxmaq yeni müharibə deməkdir. Bu müharibəni aparmaq üçün Ermənistanın gücü yoxdur. Xatırlamaq lazım gəlir ki, son 30 ildə Ermənistan ordusu üçün işlər görülsə də, bu, lazım olan səviyyədə edilməyib. Korrupsiyaya qarşı mübarizədə daha çox iş görmək lazım idi, ordunun formalaşması ilə paralel olaraq ölkədə korrupsioner “ordu” formalaşdırmaq, mümkün olandan qat-qat artıq korrupsiya ilə institutlaşmış, sistemli bir şəbəkə yaratmaq lazım deyildi. Onilliklər ərzində korrupsioner “ordu”nun formalaşdırılması addım-addım həyata keçirilib və hər hansı ictimai sual və ya etiraz rəqib tərəfindən istifadə ediləcəyi bildirilərək susdurulub və ordu bütün bunların pərdələrindən birinə və ya “alibisinə” çevrilib. Əslində rəqib Ermənistanı yeyən korrupsiyadan sui-istifadə edirdi, silahlı qüvvələri daha da gücləndirmək potensialına malik resursun necə yuxarıdan Ermənistanda institutsionallaşmış korrupsiya iştirakçılarının cibinə axdığınnı görürdü. Bu korrupsiyalaşmış şəxslərin həm Ermənistanda, həm də xaricdə villaları, müxtəlif biznesləri, milyonlarla, on-yüz milyonlarla hesabları, o cümlədən ofşorlar var idi. Bu vəziyyət və həmin sistemin qüsurları Ermənistanı siyasi həyat qabiliyyəti və dayanıqlılığı baxımından tükəndirir, iqtisadi strukturları və perspektivləri məhv edirdi. Bu mənada, ordu ya effektiv dövlət idarəçiliyinin nəticəsini əks etdirir, ya da illər ərzində zəif idarəçiliyin ağır nəticələrini hiss edir”.
Tahir TAĞIYEV
