Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələri, Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxilə edəcəyi halda qüvvəyə minəcək sanksiyalar siyahısına Rusiyanın qaz layihələrinin də salınmasını müzakirə edir. Qərb tərəfinin əlindəki ən böyük “kozır” isə Almaniya və Rusiya arasında olan “Şimal axını 2” qaz kəməridir.
Həm ABŞ, həm də Aİ rəsmiləri Almaniya hökumətinin bəyanatları fonunda, sanksiyaların ilk sırasında “Şimal axını 2” layihəsinin dayandığını bildirirlər. Buna Moskvanın sərt cavab verəcəyi və qaz ixracını kəsəcəyi ehtimalını da nəzərə alan Avropa ölkələri qarşılaşacağı çətinlikləri aradan qaldırmaq, azalan ehtiyatlarını təhlükəsiz səviyyədə saxlamaq üçün yeni resurslar axtarışına başlayıblar.
Hazırda Rusiya Avropanın ümumi qaz tələbatının 40 faizini (Almaniya üçün 55%) təmin edir. Bu vəziyyətin öhdəsindən gəlmək üçün Avropa Komissiyası və ABŞ alternativ tədarük marşrutlarını araşdırmağa başlayıb. Həm enerji şirkətlərinin, həm də qaz təchizatçısı ölkələrin qapıları döyülür.
“Financial Times” adı açıqlanmayan avropalı bürokratlara istinadən xəbər verir ki, Avropa Komissiyasının enerji üzrə üzvü Kadri Simson fevralın əvvəlində Avropaya qaz tədarükünün artırılması imkanlarını müzakirə etmək üçün Azərbaycanla danışıqlar aparmağı planlaşdırır. Qeyd edilir ki, Ukraynada hərbi münaqişə olacağı təqdirdə Qərbin sanksiyalarına cavab olaraq Rusiyanın Avropaya qaz tədarükünü azaltmasından narahat olan Aİ qaz tədarükünü təşkil etmək ümidi ilə Azərbaycana nümayəndə heyəti göndərməyi planlaşdırır.
FT-yə danışan bir bürokrat onu da bildirib ki, Brüssel mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) tədarükü üçün bəzi Asiya ölkələri ilə də danışıqlar aparır.
Avropa Parlamentinin rəhbəri Josep Borrell də bildirib ki, Avropa İttifaqı Rusiyadan tədarükün azalacağı təqdirdə ABŞ, Qətər və Azərbaycan kimi ölkələrin qaz tədarükünü kompensasiya edəcəyini gözləyir. Borrell hesab edir ki, Avropada təhlükəsizlik danışıqları uğursuz olarsa, Rusiyadan Aİ-yə qaz nəqlinin azalması və ya hətta dayandırılması baş verə bilər.
Bundan əvvəl ABŞ-ın Qətər və digər əsas LNG ixracatçıları ilə Avropaya qaz təchizatında fasilələr yaranacağı təqdirdə mümkün fövqəladə tədbirlərlə bağlı danışıqlar apardığı bildirilirdi. Lakin “Bloomberg” yazır ki, Rusiyanın enerji şirkəti "Qazprom" mümkün yeni sanksiyalara cavab olaraq Avropaya qaz tədarükünü məhdudlaşdırarsa, alternativ olaraq qəbul edilən Qətər Avropanın təbii qaz ehtiyacını ödəyə bilməyəcək.
Bununla yanaşı Avropada qısamüddətli və qismən həll yolu kimi ABŞ-ın qurduğu tanker xətti də nəzərdən keçirilir. İlk mərhələdə Avropa ölkələrinə iyirmidən çox LNG (mayeləşdirilmiş qaz) tankeri göndərən ABŞ, onlara daha 33 tanker əlavə etməyi planlaşdırır. ABŞ-ın addımı Avropanın təbii qaz ehtiyacının 40 faizindən çoxunu ödəyən Rusiyanın əlindəki ən mühüm təzyiq alətlərindən birini zəiflətmək məqsədi daşıyır.
ABŞ-ın qurduğu körpü və digər ölkələri də cəlb etməyi planlaşdırdığı “tanker koalisiyası” Aİ üçün müəyyən rahatlıq yarada bilər. Rusiyanın Avropaya qaz ixracı ayda 13,4 milyard kubmetr səviyyəsindədir. Ekspertlərin fikrincə, qaz kəsilərsə, Avropa ölkələri nəzəri olaraq bunun 10,5 milyard kubmetrini digər mənbələrdən LNG kimi əldə edə bilər. Bayden administrasiyasının da hədəfi məhz budur. Ancaq bunun praktikada mümkün olması üçün dünyadakı 400 LNG tankerindən azı 100-ə ehtiyac var. Digər tərəfdən ABŞ-ın LNG ehtiyatının buna yetib-yetməyəcəyi də sual altındadır.
Müstəqil beyin mərkəzi “Bruegel”in təhlilinə görə, Aİ qısa müddətdə bu vəziyyətin öhdəsindən gələ bilər. Bununla belə, o, bunun dərin iqtisadi nəticələr verəcəyini, vəziyyəti nizamlı şəkildə idarə etmək üçün Avropanın çətin və bahalı qərarlar qəbul etməli olduğunu iddia edir. Analitiklər bildirirlər ki, çox mühüm qaz çatışmazlığından qaçmaq üçün LNG idxalını artırmaqla yanaşı, sənayedə istehsal məhdudiyyətləri kimi cari tələbatı azaltmaq üçün təcili tədbirlər həyata keçirilməlidir.
Son zamanlar qaz kəsilməsi ilə əlaqədar artan enerji qiymətləri artıq avropalılar üçün xərcləri xeyli artırıb və onları qazdan asılı olan bəzi sənayelərdə hasilatı məhdudlaşdırmağa məcbur edib. Moskvanın qaz nəqlini tamamilə kəsilməsi isə qiymətlərin daha da yüksəlməsinə və Aİ iqtisadiyyatının inflyasiya ilə üzləşməsi kimi yeni problemlərə gətirib çıxara bilər.
Lakin ümumi rəy ondan ibarətdir ki, qlobal təbii qaz təchizatı məhduddur və Rusiyadan gələn qazın həcmini ödəməkdən uzaqdır. Almaniya Federal Geologiya və Təbii Sərvətlər İnstitutunun (BGR) professor-müəllim heyətinin üzvü Martin Pein bildirir ki, tədarük dayandırılacağı təqdirdə Almaniyanın tez bir zamanda Rusiya qazı üçün əvəzedici tapması mümkün görmür.
"Qısa müddətdə bu qədər əvəzedici enerji mənbəyi tapmaq mümkün deyil. Rusiyanın kömür, qaz və neft bazarındakı sahib olduğu payı sürətlə və tamamilə yeniləmək son dərəcə çətin, hətta qeyri-mümkündür" - Pein deyib.
Avropa Siyasət Mərkəzinin analitiki Marko Giuli isə Rusiyanın Avropaya qaz tədarükünü dayandırmasının qlobal enerji sektoruna mənfi təsir edəcəyini bildirir. Məsələn, Rusiyanın beynəlxalq pul köçürmələri sistemi olan SWIFT-dən kənarda qalması kommersiya əməliyyatlarına ciddi təsir göstərə bilər. Bu təkcə təbii qaz bazarlarında deyil, həm də xam neft və neft məhsulları bazarlarında qiymət artımlarına səbəb ola bilər. Lakin bu, hazırda mümkün bir ssenari kimi görünmür. Vəziyyət o səviyyəyə çatarsa Rusiya əleyhdarları enerji sektoru üçün müəyyən istisnalara gedə bilərlər.
Tahir TAĞIYEV
