Avropanın yeraltı qaz anbarlarında mavi yanacaq ehtiyatı 40 faizdən də aşağı düşüb. “Gas Infrastructure Europe (GIE)” institutunun məlumatına görə, bu, müşahidələrin aparıldığı 2011-ci ildən bəri ən erkən azalmadır.
Hazırda anbarların yalnız 39,65 faizi doludur. Bu, son beş ildə müvafiq tarix üçün qeydə alınan orta göstəricidən 15,7 faiz aşağıdır. Bundan öncə qitədə qaz ehtiyatları sonuncu dəfə 2017-ci il fevralın 3-də 40 faizdən aşağı düşmüşdü. Cari ildə isə bu göstərici bir həftə əvvəl qeydə alınıb. İndi Avropa anbarlarında təxminən 42,8 milyard kubmetr qaz qalıb ki, bu da ötən illə müqayisədə 15,9 milyard kubmetr azdır. Yeraltı qaz anbarlarında ən az mavi yanacaq ehtiyatları Avstriyada (23,26 faiz), Niderlandda (27,49 faiz) və Bolqarıstanda (32,92 faiz) müşahidə olunur. Almaniyada anbarların 38 faizi, Fransada 37,4 faizi, İtaliyada 50,9 faizi, Böyük Britaniyada isə 67,2 faiz doludur. Yaranmış vəziyyətdə Avropa üçün mövcud mənbələrdən daha çox həcmdə qaz idxalı ön planda yer alır. Bura Azərbaycandan alınan qaz da daxildir. Xüsusən də Rusiya və Qərb arasında vəziyyətin gərginləşdiyi bir vaxtda Azərbaycan qazı Avropanı daha çox maraqlandırmağa başlayıb. Xatırladaq ki, Avropa İttifaqı Rusiya ilə problemlər fonunda Azərbaycandan qaz tədarükünü artırmaq istəyini təsdiqləyib. Qurumun xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali komissarı Jozep Borrell bildirib ki, diplomatiya uğursuz olacağı, Rusiyanın tədarükünü kəsmək və ya dayandırmaq qərarına gələcəyi təqdirdə ABŞ, Qətər və Azərbaycandan qaz tədarükünü artırmaq məsələsini nəzərdən keçirirlər: “Diplomatiyanın uğursuzluq ehtimalına hazır olmalıyıq. Bütün variant və ssenariləri nəzərdən keçiririk. O cümlədən ABŞ, Qətər və Azərbaycan kimi tərəfdaşlarla Rusiyanın tədarükü kəsmək və ya dayandırmaq qərarına gəldiyi halda qaz tədarükü məsələsində işləməyi nəzərdən keçiririk". Avropa Komissiyasının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun bu həftə Vaşinqton və Bakıda qaz tədarükünün artırılması ilə bağlı müzakirələr aparacağı gözlənilir. Pentaqonun sözçüsü Con Kirbi bu fonda qeyd edib ki, ABŞ və Avropa İttifaqı Ukrayna ilə bağlı böhran kəskinləşəcəyi təqdirdə Avropaya təbii qaz tədarükü üçün alternativ yollar üzərində işləyir: “Müdafiə Nazirliyi və ABŞ administrasiyası Rusiyanın Ukrayna ilə bağlı münaqişədə öz enerji resurslarından silah kimi istifadə etmək qərarına gəldiyi təqdirdə alternativ enerji təchizatı variantlarını müzakirə etmək üçün dünya və region ölkələri ilə işləyir”.
Azərbaycan bəyan edir ki, Avropa ilə müvafiq uzunmüddətli müqavilələr olacağı halda daha çox həcmdə qaz nəqıinə hazırdır. Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfiri Elin Süleymanov “Bloomberg”ə müsahibəsində bu xüsusda bildirib: "Azərbaycandan qaz tədarükünün dərhal artırılması bütün hallarda məhdud olacaq, tədarük həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması üçün uzunmüddətli müqavilələr imzalanmalıdır". Səfir uzunmüddətli müqavilələrin zərurətini müvafiq enerji infrastrukturu yaradılması üçün böyük sərmayələrə və xeyli səylərə ehtiyac olması ilə əsaslandırıb. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Avropaya daha çox qaz nəql etməyə hazırdır, amma yenə də regionun əsas qaz təchizatçısı olan Rusiyanı əvəz edə bilməz: “Məsələn, Türkiyədə gördüyümüz kimi hansısa kəskin ehtiyac duyulsa, biz müəyyən əlavə qaz həcmini tədarük edə bilərik, amma Azərbaycanın qaz tədarükünün Rusiyadan tədarüklə eyni olmayacağı birmənalıdır”. Diplomat qeyd edib ki, Azərbaycan qaz hasilatını artıra, tikintisi 7 il davam edərək 33 milyard ABŞ dollarına başa gələn “Cənub Qaz Dəhlizi”ni genişləndirə bilər. Həmçinin Xəzərdə əvvəllər mübahisəli olmuş qaz yatağını birgə istismar etmək nəzərdə tutulduğu Türkmənistandan da qaz nəql edilə biləcəyi diqqətə çatdırılıb: “Biz enerji təhlükəsizliyini, infrastrukturun genişləndiriməsilə qaz tədarükünün artırılmasını sırf qısa böhran nöqteyi-nəzərindən görmürük. Çünki bu işlər qısamüddətli planlarla getməz. Burada söhbət uzunmüddətli planlı fəaliyyətdən gedir. Kiminsə gəlib “daha çox qaz ver” dəməsilə deyil”.
Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Avropa Azərbaycanla yeni uzunmüddətli müqavilələr imzalamaq arzusundadır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, Avropa Komissiyasının energetika üzrə komissarı Kadri Simson Avropaya qaz tədarükünün artırılması imkanlarını müzakirə etmək üçün fevralın əvvəlində Azərbaycanla danışıqlar aparmaq niyyətindədir. “Financial Times”a danışan mənbə məlumat verib ki, Avropa İttifaqı Ukraynada münaqişənin kəskinləşməsi halında Qərbin sanksiyalarına cavab olaraq Rusiyanın Avropaya qaz tədarükünü kəsə biləcəyindən çəkinir: “Avropa İttifaqı fövqəladə vəziyyətdə qaz tədarükünü təşkil etmək ümidi ilə Azərbaycana nümayəndə heyəti göndərməyi planlaşdırır”. Nəşr qeyd edib ki, rəsmi Brüssel həmçinin bəzi Asiya ölkələri ilə mayeləşdirilmiş təbii qazın mümkün tədarükü ilə bağlı danışıqlar aparır. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan qazı Avropa bazarında həcm baxımından rus qazına tam alternativ olmasa da, mövcud situasiya Bakıya qaz ixracını artırmağa imkan verir. Bununla da Avropada Bakının siyasi, iqtisadi əhəmiyyəti artır.
Ramil QULİYEV
