Avropa Şurasının İnsan Hüquqları üzrə Komissarı Dunya Miyatoviç yanvarın 25-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə məktubunda onu Milli Məclisin qəbul etdiyi "Media haqqında" qanunu yenidən baxılmaq üçün geri qaytarmağa çağırıb. Komissar məktubunda "Media haqqında" yeni qanunun geniş və məzmunlu məsləhətləşmələr aparılmadan qəbul edilməsi ilə bağlı ciddi narahatlığını dilə gətirib:
“Yeni qəbul edilmiş qanun ölkədə ifadə azadlığı və media azadlığının vəziyyətini daha da pisləşdirir, media sektorunu tənzimləmək üçün dövlət qurumlarına xüsusi səlahiyyətlər verir ki, buraya lisenziyalaşdırma, jurnalistlərin işini həddən artıq məhdudlaşdırma, media şirkətləri və qurumlarının maliyyə, hüquqi və operativ fəaliyyətinə bəzi məhdudiyyətlər daxildir”.
Miyatoviç qanunvericiliyin söz və media azadlığı sahəsində beynəlxalq standartlara və Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması zərurətini vurğulayır.
Əhməd İsmayılovun konkret arqumentlərə söykənən cavabı
Medianin İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) icraçı direktoru Əhməd İsmayılov bu ittihama tutarlı arqumentlərlə zəngin olan məktubla cavab verib. Qurum rəhbəri bildirir ki, Azərbaycanda “Media haqqında” yeni qanun layihəsi müasir tendensiyalara və standartlara cavab verir, eləcə də KİV-in fəaliyyət sahəsini genişləndirir.
Məktubda deyilir ki, Azərbaycan demokratik cəmiyyətin vacib tərkib hissəsi olaraq KİV-in azadlığına böyük əhəmiyyət verir:
“Azərbaycanda söz azadlığı və KİV azadlığına milli qanunvericilk, eləcə də ölkəmizin beynəlxalq öhdəliklərinə müvafiq şəkildə tam əməl olunur. Azad KİV-lərin və söz azadlığının təşviqi Azərbaycan hökuməti üçün prioritetdir. Azərbaycan Prezidentinin 12 yanvar 2021-ci il tarixli fərmanı ilə Medianin İnkişafı Agentliyinin yaradılması da bununla bağlıdır. Bu fərman KİV sahəsində keyfiyyət dəyişikliklərinin təmin olunması üçün islahatların dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur”.
Qeyd olunur ki, D.Miyatoviçin sözlərinin əksinə olaraq, qanun layihəsi müasir demokratik cəmiyyətin bütün tələblərinə cavab verir və peşəkar jurnalistika fəaliyyətinin maneəsiz və səmərəli icrasının təmin olunması mexanizmlərinin möhkəmlənməsinə yönəlib. Beləliklə, qanun Azərbaycanın bütün beynəlxalq öhdəliklərinə, o cümlədən Avropa İnsan Haqları Konvensiyası ilə bağlı öhdəliklərinə uyğundur.
Bundan başqa, yeni qanun layihəsi inklüzivlik və şəffaflıq şəraitində hazırlanıb. 800-dən çox jurnalist və ekspert qanunu Milli Məclisdə baxılmazdan əvvəl müzakirə etmək imkanı əldə edib. Həmçinin, parlament səviyyəsində çoxsaylı ekspertlərin, KİV nümayəndələrinin və vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı ilə bir neçə dəfə ictimai dinləmələr təşkil olunub.
Məktubda vurğulanır ki, “Media haqqında” qanunun müasir reallıqlara uyğun olduğu və KİV-in fəaliyyət sahəsini genişləndirəcəyi barədə heç kimdə şübhə olmamalıdır:
“Qanun media subyektlərinin hüquqlarını, o cümlədən informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişafından meydana çıxan hüquqlarını qoruyacaq, KİV-in azadlığını və fikir azadlığını, eləcə də məlumatı axtarmaq, əldə etmək və yaymaq azadlığını təmin edəcək”.
Bəzi ekspertlər hesab edir ki, Miyatoviçin yanaşması qərəzlidir. Təbiidir ki, bu, birbaşa bizə qarşı yönəlmiş məsələdir. Yəni nə qəbul edirsən et, dəxli yoxdur, tənqid edəcəklər. Miyatoviç bizim jurnalistlər Qarabağda minaya düşərkən heç belə reaksiya vermirdi. Əhməd müəllim doğru olaraq qeyd edir ki, qanun ictimai müzakirələrdən keçib. KİV nümayəndələri həmin müzakirələrdə iştirak edib, öz fikirlərini bildiriblər. Etiraz edənlər də var, dəstəkləyənlər də. Miyatoviç yalnız tənqid edənlərin mövqeyinə yer verir. Bəs dəstəkləyənlərin mövqeyinə niyə yoxdur? Ermənistanda KİV-lə bağlı qanunu mürtəceləşdirəndə heç bu münasibət olmadı.
Media çoxdan özünün ideoloji və təbliğat ruporu funksiyasını bitirib
Əsas məsələ yeni hüquqi bazanın mediaya yeni formatda, daha yeni konsepsiya ilə yanaşmağa imkan verməsidir. Media çoxdan özünün ideoloji və təbliğat ruporu funksiyasını bitirib. Mediaya yanaşma sahibkarlıq subyekti və ya publik hüquqi şəxs kimi onun bazar münasibətlərində iştirak etməsi ilə bağlı olmalıdır. Belə münasibətlərin qurulması üçün hazırkı layihə yaxşı hüquqi baza təmin edir.
Jurnalistin digər məlumat ötürücüsü olan peşə sahiblərindən ayrılmasında, anlayışın izah olunmasında qeyri-adi heç nə yoxdur. Məsələn, “Polis haqqında” və ya “Prokurorluq haqqında” qanunlara baxaq. Orda da polis əməkdaşı, əməliyyatçı, müstəntiq və s. peşə sahibləri, onların fəaliyyət dairəsi, peşə səlahiyyəti barədə anlayışlar qeyd olunub və izah verilib. İkincisi, reyestrdə olmaq könüllüdür. Biz bəzən xüsusən rayonlarda, çəkilişlərdə jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə problem yaradıldığını, onlardan vəsiqə, işlədiyi qurum haqqında arayış istənildiyinin şahidi oluruq. Reyestr bu sualların və problemlərin hamısına son qoyur. Peşəkar jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxs və ya media qurumu o məlumatın şəffaf şəkildə əksini tapmasından niyə narahat olmalıdır ki? Onsuz da media orqanları ilə bağlı o məlumatlar, üstəlik maliyyə məlumatları da bir neçə dövlət orqanında var. Bunun Medianın İnkişafı Agentliyində şəffaf şəkildə olması, loqo və emblemin və ya brend adının yerləşdirilməsi niyə problemə çevrilməlidir ki? Axı qanun layihəsində belə imperativ norma yoxdur ki, kimsə reyestrdə deyilsə, o jurnalist hesab olunmur. Belə bir maddə yoxdur.
Layihənin hazırlanması ilə bağlı tapşırıqdan sonra bir çox media ekspertləri ilə məsləhətləşmələr aparılıb. Daha sonra layihənin ilkin variantı həm Medianın İnkişafı Agentliyində, həm də Milli Televiziya və Radio Şurasında qanunun şamil ediləcəyi bütün sahələrin ekspertləri ilə müzakirə olunub. Daha sonra böyük media qurumlarında layihə geniş müzakirə olunub. Bu baxımdan da Miyatoviçin narahatlığını tam əsassız saymaq olar.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
