Vətən müharibəsi və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllindən az sonra Azərbaycan-İran münasibətlərində yeni mərhələ başladı. Azərbaycanın erməni işğal və təcavüz faktına son qoyması regionda dövlətlərarası əməkdaşlıq imkanlarını xeyli genişləndirdi və ona prinsipcə yeni xarakter verdi.
Çox yaxşı haldır ki, qonşu İran dövlətinin rəhbərliyi bölgəmizdə müharibədən sonra açılmış daha geniş əməkdaşlıq imkanlarına real qiymət verə bilir və yaranmış vəziyyətdən regional əməkdaşlığı genişləndirmək üçün səmərəli istifadə edir.
İnkar edilə bilməz ki, hazırda Azərbaycan-İran əməkdaşlığı daha dinamik və genişlənən xətt üzrə gedir. Azərbaycan-İran əməkdaşlığı hazırkı məzmununa görə, müharibədən əvvəlki dövrlə müqayisədə daha geniş, çoxşaxəli və sürətlidir. Yüksək səviyyəli münasibətlər Azərbaycanın qalibiyyətli müharibə ilə bölgədə yaratdığı yeni reallıqların və iki ölkə rəhbərliyinin yeni imkanlara tam real baxa bilmələrinin nəticəsidir. Azərbaycan-İran əlaqələri tarixdə hələ heç vaxt indiki səviyədə olmayıb. Milli, dini, humanitar və tarixi eyniliklərə malik iki ölkənin əlaqələrinin daha dərindən inkişafına on illər boyu Ermənistanın təcavüzkar siyasəti mane olurdu. Hazırda qonşu İran dövləti Azərbaycanla hərtərəfli əlaqələrini sırf iki ölkənin maraqları üzərində qurur ki, bu da daha böyük perspektivlər göstərir.
Azərbaycan-İran münasibətlərinin iqtisadi, nəqliyyat, logistika və tranzit imkanları heç vaxt olmadığı qədər genişlənib. Təcavüzkar Ermənistanın pozucu siyasətinin əsasən aradan qaldırılması iki ölkənin əməkdaşlığında yeni istiqamətlər açdı.
Azad edilmiş Azərbaycan rayonlarında İranın investisiya fəaliyyətləri üçün açılmış imkanlar demək olar ki, tam yeni istiqamətdir. Ərazilərimizin bərpasında İranın özəl və dövlət sektorunun iştirakı iki ölkənin münasibətlərini daha da zənginləşdirəcək.
İki ölkənin sərhəddində qanunsuz işğal rejiminə son qoyulması Azərbaycan və İran üçün həm də müstəsna əhəmiyyətli daha möhkəm təhlükəsizlik məsələsidir.
İranın yol nazirinin Azərbaycana səfərinin işğaldan yeni azad edilmiş rayonlardan başlaması tarixi, praktik və rəmzi əhəmiyyət daşıyan hadisədir.
İran-Azərbaycan münasibətlərində yeni dövr Şimal-Cənub dəhlizində əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsinə də müsbət təsir göstərir. Astara çayı üzərində yeni körpünün salınması belə imkanların hələ genişlənəcəyini göstərir. Qonşu İranla Azərbaycanın genişlənməkdə olan əlaqələri hamıya faydalı olan "3+3" formatının reallaşma imkanlarını daha da artırır. Azərbaycan-İran əlaqələrinin hərtərəfli xarakter alması bölgəmizdə erməni revanşizminin pozuculuq və yeni nüharibə risqlərini də xeyli zəiflədə bilər. Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycan- İran əməkdaşlığı daha uzaq perspektivli yola çıxıb.
Müharibədən əvvəl Ermənistan təcavüzünün bir fakt kimi ortada olması İranın Azərbaycanla bağlı birmənalı siyasət aparmasına məlum səbəblərdən mane olurdu. Belə ki, zaman-zaman İran hakimiyyətində Azərbaycana və Ermənistana meylli qüvvələr növbə ilə qabarıb çəkildikcə bu özünü aydın göstərir, İranın Azərbaycana münasibəti qalxıb yenirdi. Müharibədən əvvəl İranın Ermənistana münasibəti Azərbaycanla müqayisədə daha təəssübkeş görünürdü və bu təsadüf deyildi. Birmənalı şəkildə demək olar ki, bu gün Ermənistan İranın xarici siyasət maraqlarında tam sərf-nəzər edilməsə də, Azərbaycanla mübasibətlərin "kölgəsi altında" yerləşdiyi şübhəsizdir. İranda yaxşı anlayırlar ki, Azərbaycanın imkanlarına söykənməklə indi regionda daha təsirli rol oynamaq olar, nəinki Ermənistana söykənməklə. Bir vaxtlar regionumuzda əsasən
Qərbin və ABŞ-ın nöqteyi-nəzərindən əsasən neqativ faktor kimi qiymətləndirilən İran-Ermənistan tandemi indi o qədər də parlaq nəzərə çarpmır və getdikcə parıldayan İran-Azərbaycan tandemi fonunda xeyli görünməz olmağa başlayır.
Regionun postmüharibə atxitekturasının mühüm əlaməti olan bu təzahürü mübaliğəsiz şəkildə İlham Əliyevin "əsəri" də adlandırmaq olar.
Aydın QULİYEV
