Moskva nə qədər işğal iddialarını rədd etsə də, Ukrayna sərhədində yerləşdirdiyi və yerləşdirməyə davam etdiyi hərbi qüvvələr müharibə qorxusunu günü-gündən daha da artırır.
Ötən həftə aparılan diplomatiya heç bir nəticə vermədi. Rusiya NATO və ABŞ-dan NATO-nun keçmiş sovet coğrafiyasında genişlənməyəcəyinə dair zəmanət tələbi gözlənildiyi kimi qəbul edilmədi.
100 mindən çox rus əsgəri səhra xəstəxanaları və yanacaq anbarları ilə Ukraynanın şərq sərhədində toplaşıb. “Batalyon taktiki qrupları” Ukrayna qüvvələrini parçalayacaq və paytaxt Kiyevi təhdid edəcək iki cəbhədən hücuma açıq şəkildə hazırlaşmaq üçün Ukraynanın şimalında, Kremlə yaxın dövlət olan Belarusa göndərilib.
Rusiya Belarusa onlarla döyüş təyyarəsi və iki S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi də göndərib. Şimaldan, Belarus-Ukrayna sərhədi üzərindən hücum Rusiyaya Ukrayna paytaxtına qərbdən yaxınlaşmağa və onu mühasirəyə almağa imkan verəcək.
ABŞ, qoşunlarının Ukrayna tərəfindən hücuma məruz qaldığını iddia edərək, Rusiyanın əməliyyata başlamaq istədiyinə dair dəlillərə malik olduğunu deyir. Müharibə ehtimalı təhlükəli dərəcədə yüksək görünür. ABŞ prezidenti Co Bayden də Rusiyanın Ukraynaya doğru “hərəkət etməsini” gözlədiyini deyib.
Artıq ABŞ və Böyük Britaniya Rusiyanın mümkün hücumuna görə, Kiyevdəki diplomatlarına və ailələrinə Ukraynanı tərk etmək barədə göstəriş veriblər.
ABŞ Dövlət Departamentinin bununla bağlı açıqlamasında Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyat planlaşdırdığına dair xəbərlərin olduğuna diqqət çəkilir və qeyd edilir ki, xüsusən Ukrayna sərhədləri boyunca, Rusiyanın işğalı altında olan Krımda və Rusiyanın nəzarətində olan şərqi Ukraynada təhlükəsizlik şərtləri gözlənilmədən və hər an pisləşə bilər.
Bu arada, “The New York Times” qəzeti Rusiya ilə Ukrayna arasında gərginliyin artdığı bir vaxtda Amerikanın aparıcı qəzetlərindən biri olaraq ABŞ prezidenti Co Baydenin Şərqi Avropaya minlərlə əsgər, çoxlu döyüş gəmisi və təyyarə göndərə biləcəyini yazıb.
CNN isə xəbər verir ki, Bayden ABŞ qoşunlarının Ukrayna ətrafında yerləşdirilməsi variantlarını dinləyir. Qeyd edilir ki, ötən həftə Kemp Deviddə Pentaqonun yüksək səviyyəli rəsmiləri ilə görüşən prezident Baydenə bir neçə variant təqdim edilib. Bununla belə ABŞ-ın Ukraynaya əsgər göndərməsinin müzakirə edilmədiyi deyilir.
Bunun ardından NATO açıqlama yayaraq Şərqi Avropada hərbi qüdrətini artırmaq üçün bölgəyə çox sayda döyüş təyyarəsi və hərbi gəmilər göndərmək qərarı verdiyini bildirib.
Fransanın “Le Figaro” qəzeti isə NATO-nun Baltikyanı olkələrində Rusiya ilə müharibəyə hazırlaşdığını yazıb. Qəzet yazır ki, NATO Estoniya, Latviya Litva, və Polşadakı hərbi varlığını artırır. Estoniyada Fransa və Britaniya tankları, Latviyada Kanadanın komandanlığı altında 10 müxtəlif NATO ölkəsinin əsgərləri, digər Baltikyanı ölkə Litvada Almaniyanın komandanlığı altında 6 ölkənin hərbçiləri yerləşdirilib.
Polşada isə ABŞ-ın rəhbərliyi altında Britaniya Rumıniya və Xorvatiya əsgərləri var.
NATO-nun Şərqi Avropaya əlavə qüvvə göndərmək qərarını şərh edən Rusiya parlamentinin müdafiə komitəsinin rəhbəri Andrey Kartapolov isə bildirib ki, Moskva NATO-nun bu addımına layiqli cavab verəcək.
Qeyd edək ki, NATO ölkələri, xüsusən də ABŞ Rusiyanın hərbi güclənməsi və təlimləri qarşısında Ukraynanın ittifaqa üzv ola biləcəyini daha yüksək səslə dilə gətirdikcə, Moskva da buna etirazlarını artırır və daha sərt bəyanatlar verir. Diplomatik gediş-gəliş və liderlərin son aylardakı görüşləri indiyədək nəticəsiz qalıb və sərhəddə gərginlik artıb.
İş o yerə çatıb ki, Qərb ölkələri 2014-cü ildə Rusiyanın Krımı ilhaqından sonra Ukraynaya müdaxilə ehtimalı ilə bağlı narahatlıqların yenidən artdığını təkrar-təkrar dilə gətirərək Ukraynaya hərbi dəstək verməyə başlayıblar.
“Economist” yazır ki, Rusiyanın tanklarının və silahlarının peykdən çəkilmiş görüntüsü, şübhəsiz ki, həyəcan vericidir - televiziya ekranlarında ruslara təqdim olunan görüntü bundan başqa bir şey deyil. Müharibə ehtimalından demək olar ki, bəhs edilmir. Bu vacibdir, çünki Putin Ukraynanı yenidən işğal etməkdə qərarlıdırsa, onun 2014-cü ildə Krımı ilhaq etməzdən əvvəl etdiyi kimi Rusiya ictimaiyyəti üçün təbliğata başlayacağı gözlənilir.
Putinin müharibənin risqlərini və mümkün qazanclarını necə qiymətləndirdiyini heç kim bilmir. Ancaq burada nəzərə alınmalı olan bəzi şeylər var.
Birincisi, Ukraynanı işğal etsə, bu Rusiyaya böyük iqtisadi ziyan vuracaq. Amerika və Aİ maliyyə və ticarət sanksiyalarının uzun bir siyahısını hazırlayıb. Hökumətin bu iqtisadi zərbəni yatırmaq üçün güclü ehtiyatları olsa da, Rusiyada həyat səviyyəsini daha da aşağı salacaq.
İkincisi, Ukrayna qüvvələri Putinə daja çox zərbə vurmağa qadirdir. Onlar Rusiyanın üstün qüvvələrinin onun ərazisinin böyük hissəsini ələ keçirməsinə mane ola bilməzlər, lakin Moskvanın bu əraziləri əlində saxlamasını kabusa çevirə bilərlər.
Üçüncüsü, Rusiyada Ukraynada ölümcül müharibəyə dəstək yoxdur. İllərdir aparılan sorğular göstərir ki, rusların əksəriyyəti Ukraynanı dost qonşu kimi görür. Putinin populyarlığı rubl kimi aşağı düşür. Rusiya imperiyasını bərpa etmək cəhdi Putinə başağrısı verə bilər, xüsusən də çoxlu sayda rus öldürülərsə.
Hətta məmurlar belə xalqın onlara qarşı çıxmasından narahat olmalıdırlar. Səhv gedən müharibə Putinə hakimiyyətin itirilməsi və onunla bağlı hər şeyə baha başa gələ bilər.
Qərbin bunun qarşısını almaq üçün qüsursuz bir yolu yoxdur, amma yenə də cəhd etməlidir. Müharibənin qarşısını hələ də almaq olar, lakin vaxt daralır.
Qərb ölkələri isə ən pisinə hazırlaşır. Britaniya Ukraynaya minlərlə tank əleyhinə raket göndərməyə başlayıb. Bir neçə gün əvvəl Rusiyanın təyinatı naməlum üç desant gəmisinin Baltik dənizindən keçişindən sonra İsveç Qotland adasına zirehli texnika göndərib.
Məqsəd yəqin ki, Ukraynanı işğal etmək deyil, ona zərər verməkdir. Ölkə Əfqanıstan qədər böyük və əhalisi sıxdır. 2014-cü ildən bəri 300 mindən çox ukraynalı bu və ya digər formada hərbi təcrübə qazanıb, onların əksəriyyətinin odlu silah əldə etmək imkanı var. Amerika rəsmiləri müttəfiqlərinə Pentaqon və CIA-nın müqaviməti dəstəkləyəcəklərini bildiriblər.
“Rand Corporation” analitik mərkəzinin əməkdaşı Devid Şlapak isə deyir ki, Rusiya ABŞ ordusunun “ildırım hücumu” adlandırdığı hücumu reallaşdırmağı düşünə bilər. Bu taktika ərazi ələ keçirməkdənsə, dar cəbhədə sürətli və dərin hücumla düşməni iflic vəziyyətə salmaq məqsədi daşıyır.
Qeyd edək ki, Rusiya Qərbdən NATO-nun keçmiş sovet coğrafiyasında genişlənməyəcəyinə dair zəmanət tələbi ilə yanaşı, 1997-ci ildən əvvəl NATO üzvü olmayan Bolqarıstan və Rumıniyadan xarici qoşun, texnika və silahların çıxarılmasını da istəyib. Lakin NATO Rusiyanın “NATO-nun Rumıniya və Bolqarıstandan çıxarılması” tələbini rədd edib. Rusiyanın tələbində adı keçən Bolqarıstanın baş naziri Kiril Petkov də ölkəsinin suveren ölkə olduğunu və illər əvvəl NATO üzvlüyünə üstünlük verdiyini xatırladaraq, Rusiyanı Ukrayna ilə bağlı konstruktiv dialoqa çağırıb.
Göründüyü kimi, Rusiya öz tələblərindən əl çəkmir, NATO isə üzərinə öhdəlik götürmür. Türkiyəli jurnalist Erkin Öncan bildirir ki, NATO birbaşa SSRİ-yə qarşı qurulmuşdu və quruluş fəlsəfəsinə uyğun olaraq bu gün də aktiv şəkildə fəaliyyətini davam etdirir. “Sovet İttifaqı dağıldı, lakin “Sovet təhlükəsi”nə qarşı qurulan NATO keçmiş sovet coğrafiyasında fəaliyyətini davam etdirir”.
Tahir TAĞIYEV
