Ermənistan və Türkiyə xüsusi nümayəndələrinin ilk görüşü Moskvada baş tutub. Qeyd edək ki, hələ ötən ilin sonunda bu dialoqla bağlı razılıq əldə olunmuşdu. O zaman Türkiyənin baş diplomatı Mövlud Çavuşoğlu Azərbaycanla razılaşdırılmamış hər hansı addım atılmadığını açıqlamışdı.
Rəsmi məlumata görə, Ankaranı Vaşinqtondakı keçmiş səfir, təcrübəli diplomat Sərdar Kılıc təmsil edəcək, İrəvanda isə təmsilçilik vitse-spiker Ruben Rubinyana həvalə edilib. Rəsmi Ankara hər zaman bəyan edib ki, Qarabağın işğalına son qoyulmadan Ermənistanla əlaqələr bərpa edilə bilməz. İndi torpaqların əhəmiyyətli hissəsi azad edilib, regionda kommunikasiya xətlərinin bərpası razılaşdırılıb, Bakı ilə İrəvan arasında təmasların intensivləşdirilməsi qərarına gəlinib, lakin yenə də həllini gözləyən məsələlər var. 10 noyabr sənədində götürülən öhdəliklərin bir qismini Ermənistan yerinə yetirməyib. Üç gün əvvəl isə Kəlbəcər istiqamətində düşmən yeni təxribatlar törədib və hər iki tərəfdən itkilər var. Prezident İlham Əliyevin də son açıqlamasından gördük ki, Ermənistanla münasibətlər gərgin olaraq qalır. Belə olan təqdirdə, Türkiyə ilə Ermənistan arasındakı açılımı necə anlamaq olar?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Türkiyə ilə Ermənistan arasında dialoqun vacibliyini çoxları deyir: “Hətta bu yöndə Türkiyəyə edilən təzyiqlər sonda Sürix protokollarının imzalanması ilə nəticələndi. Ancaq proses tam olaraq həyata keçmədi. Hesab edirəm ki, hazırda da Türkiyəyə belə təzyiqlər var.
ABŞ və digər ölkələr uzun illərdir Türkiyəyə təzyiqlər edir ki, Ermənistanla sərhədləri aç, İrəvanla diplomatik münasibətlər qur, ticarətə başla. Amma Türkiyənin əsas arqumenti bu idi ki, bu yalnız Azərbaycanın torpaqları Ermənistanın işğalı altından qurtarandan sonra mümkün ola bilər. Ermənistanın hazırda həm Türkiyəyə, həm də Azərbaycana ərzai iddiaları var.
Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımayana, Türkiyəyə olan ərazi iddialarından əl çəkməyənə qədər diplomatik münasibətlərin qurulması mümkün deyil. Yəni Ermənistanın Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı ərazi iddiası aradan qaldırılmayıb. “Erməni soyqırımı” məsələsindən də imtina edilməyib. Türkiyənin dialoqa hazır olması o demək deyil ki, ölkə Ermənistanla qardaşlıq edəcək. Artıq qarşılıqlı olaraq təyyarələr də uçur. Türkiyənin digər sərtləri yerində qalır. Şərt də çox sadədir. Ərazi bütövlüyünün tanınması. Ermənistan gərək qonşunun ərazi bütövlüyünü tanısın ki, biz də onun ərazi bütövlüyünü tanıyaq. Prezident dedi ki, əgər Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımayacaqsa, Azərbaycan da eynilə Ermənistanın ərazi bütövlüyünü tanımayacaq. Bu o deməkdir ki, bölgədə gərginlik davam edəcək. Bu da Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin inkişafına mane olacaq. Heç ABŞ-ın təzyiqləri də heç nəyi həll etməyəcək".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
