“KazTAG”-ın yaydığı məlumata görə, Qazaxıstanda ölkənin paytaxtı Nur-Sultan şəhərinin adının yenidən Astanaya dəyişdirilməsi üçün imza toplamağa başlayıb. Müvafiq petisiya internetdə yayılıb. Onun müəllifləri bildirirlər ki, paytaxtın yeni adı Nur-Sultan insanlar tərəfindən mənfi qarşılanır, sakinlər gündəlik həyatda əvvəlki addan istifadə edirlər.
Müraciətdə deyilir: “Cəmiyyətdəki əhval-ruhiyyəni nəzərə alaraq, Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti, hökuməti və ölkə parlamentindən keçmiş adın paytaxta qaytarılmasını xahiş edirik”.
Müəlliflər, həmçinin, Qazaxıstanın bütün şəhərlərində küçələrdən keçmiş prezident Nursultan Nazarbayevin adının götürülməsini, onlara “ölkənin dövlətçiliyini, birliyini və müstəqilliyini vurğulayan” neytral adların verilməsini təklif edirlər.
Göründüyü kimi, artıq Qazaxıstanda Nursultan Nazarbayevdən imtina prosesi başlayır və onun adının hər yerdən silinməsi prosesinə start verilir.
Ekspertlər hesab edir ki, N.Nazarbayevə qarşı qazax xalqının qəzəbi səbəbsiz deyil, uzun illər qazaxlara rəhbərlik edən bir şəxsin, elbasının xalqla vidalaşmadan, halallaşmadan birdən-birə yoxsa çıxması onlarda qəzəb yaradıb, bu səbəbdən də bu prosesə başladılıb. Elbası dar gündə xalqı tək qoyduğu üçün xalq da indi ondan imtina edir deyənlər də az deyil. Nazarbayevin adının silinməsi prosesinə ekspertlərin fikirləri birmənalı deyil, buna “lazımdır, artıq vaxtıdır” deyənlərlə yanaşı, “yolverilməzdir” fikrində olanlar da var.
Məhərrəm Zülfüqarlı: “Mənə elə gəlir ki, Nur-Sultan şəhərinin adının dəyişdirilib yenidən Astana olmasını istəyənlər...”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor, siyasi şərhçi Məhərrəm Zülfüqarlı bizimlə söhbətində bildirdi ki, hazırda Qazaxıstanda gedən prosesləri bir neçə istiqamətdə qiymətləndirmək olar. M.Zülfüqarlının fikrincə, burada həm demokratiya uğrunda, sosial problemlərin həlli ilə bağlı mübarizədən, kənar qüvvələrin müdaxiləsi nəticəsində Qazaxıstanın müstəqilliyinə qarşı sui-qəsddən söhbət gedə bilər. “Bunlar hamısı tarixən dünya praktikasında olub. Qaldı ki, Nursultan Nazarbayevə, Nazarbayev Qazaxıstan respublikasının tarixində iz qoymuş bir şəxsiyyətdir. Nazarbayevi Qazaxıstanda istəyənlər də, istəməyənlər də var, bu bütün ölkələrdə belədir. Amma Nazarbayev 100 min gəncin dövlət hesabına xaricdə oxumasını təşkil edibsə, Qazaxıstanın müstəqilliyi üçün addımlar atıbsa, ölkənin kiril əlifbasından latın qrafikasına keçməsini bilavasitə təmin edibsə, qazax dilinin statusunun yüksəldilməsini, dövlət səviyyəsində işlədilməsini həyata keçiribsə, bu, əlbəttə, milli qüvvələrə xoşdur. Amma bu antimilli qüvvələrə, Qazaxıstanı hansısa dövlətlərdən asılı görmək istəyənlərə mənfi təsir edir. Hesab edirəm ki, indi o şüarları səsləndirənlərin qazax millətçiliyinə heç bir aidiyyəti yoxdur, onlar antiqazax qüvvələrdir. Çünki belə demək mümkündürsə, Qazaxıstan millətlərin sərgisidir. Çünki Stalin dövründə o qədər xalq, millət ora sürgün olunub ki, orada çoxmillətli bir təbəqə formalaşıb. Belə bir mühitdə qazax milli mədəniyyəti, qazax dili, qazax dövlətçiliyi ilə bağlı uğurlar əldə olunubsa, bunun hamısı Nazarbayevin xidmətləridir. Biz həm də Nursultan Nazarbayevi Azərbaycan-Qazaxıstan əlaqələrinin, Qazaxıstan-Türkiyə münasibətlərinin inkişafında rol oynamış görkəmli şəxsiyyət kimi qiymətləndirməliyik. Bəzi insanlar hissə qapılırlar, rəqəmlərlə danışırlar, filan yerdə əməkhaqqı bu qədərdi, başqa yerdə bu qədərdir və sair. Əgər Türkiyə xalqının tarixinə baxsaq, Atatürkə verilən qiymətə fikir versək, Atatürk Türkiyə tarixində ona görə böyük şəxsiyyətdir ki, dövlətçiliyin qorunub saxlanmasında mühüm rol oynayıb. Atatürkün başçılıq etdiyi hərəkat olmasaydı, Türkiyə dövlətçiliyi yer üzündən silinəcəkdi. Qazaxıstanda da milli dövlətçiliyin yaranmasında böyük işlər görən Nazarbayevdir... Bütün dövrlərdə problem olub, sadəcə bu problemləri qabardıb Nazarnayevin gördüyü işləri aşağılamaq düzgün deyil. Mənə elə gəlir ki, Nur-Sultan şəhərinin adının dəyişdirilib yenidən Astana olmasını istəyənlər qazaxlar deyil, kənardan öyrədilmiş və müəyyən mərkəzlərə xidmət edən insanlardır. Şəhərin adının Nur-Sultan, yaxud Astana olması qazax xalqının mənafeyində elə bir fərq etmir...”
Azər Həsrət: “...Birbaşa Moskvadan qaynaqlanır”
Siyasi şərhçi Azər Həsrət isə ümid edir ki, Qazaxıstan hökuməti, dövlətin başında duran şəxs bu yanlışı təkrar etməyəcək: “Nursultan Nazarbayev o böyük çölün içində böyük bir Qazaxıstan dövlətini formalaşdırmış tarixi şəxsiyyətdir. O sadəcə bir qazax deyil, böyük bir türkdür, türk birliyinin memarlarındandır, günümüzdə də türk dünyasının ağsaqqalıdır. Əlbəttə, belə bir şəxsiyyətə sahib olduğuna görə qazax qardaşlarımız özlərini xoşbəxt hiss etməlidir. Kimlərsə sağda-solda “demokratiya”, “insan haqları” adı ilə manipulyasiya edir, onlara fikir vermək lazım deyil. Nursultan Nazarbayev həqiqətən də böyük tarixi şəxsiyyətdir. Bu adam, hətta 1986-cı il dekabrın 16-da başlamış o hadisələrdə, yəni qazaxların Moskvanın diqtəsinə baş qaldırması proseslərində belə Moskvadan çəkinmədən qazaxların yanında olub. Yəni bütün siyasi karyerası boyunca qazax xalqının maraq və mənafelərinə xidmət edib. Eyni zamanda, qeyd etdiyim kimi, çölün ortasında güclü, qüdrətli bir Qazaxıstan dövlətini formalaşdırıb. Belə bir şəxsə qarşı belə hörmətsizlik etmək, əlbəttə, yolverilməzdir, qəbuledilməzdir. Bu sadəcə olaraq Nursultan Nazarbayevə qarşı bir hərəkat deyil, bütünlükdə türkçülüyə qarşı bir hərəkatdır. Bu hərəkat da birbaşa Moskvadan qaynaqlanır. Ona görə də düşünürəm ki, Qazaxıstana başçılıq edən şəxs, hazırkı prezident Qasım-Jomərd Tokayev bu yanlışı təkrar etməz. Nur-Sultan şəhəri zatən Nazarbayevin əsəridir. Yəni burada vaxtında kiçik, tozlu-palçıqlı, bərbad bir şəhər vardı, 100 min əhalisi olan şəhər. Amma indi məhz Nazarbayevin tikinti-quruculuq işlərindən sonra 1 milyon əhalisi olan dünyanın sayılıb-seçilən çox əzəmətli bir şəhəri var. Bu şəhərin adı Nur-Sultandır, bu şəhər Nursultanın adını daşımağı haqq edir” - deyə A.Həsrət vurğuladı.
İradə SARIYEVA
