“10 noyabr üçtərəfli bəyanatından sonra Zəngəzurun bu vəziyyətə düşəcəyini təsəvvür etmək çətin idi”. Bunu Ermənistan parlamentinin “Hayastan" fraksiyasının deputatı Anna Qriqoryan bildirib.
Onun sözlərinə görə, Ermənistanın hazırkı hakimiyyəti ölkə əhalisinin arxasında gizli şəkildə Rusiya və Ermənistan müdafiə nazirləri səviyyəsində ayrıca sənəd imzalayıb, hələ də bunu etiraf etmək istəmir: “Nəticədə Zəngəzurdakı strateji yüksəkliklər və yollar Azərbaycanın nəzarəti altına keçdi, soydaşlarımızın həyati və ekzistensial maraqları təhlükə altına düşdü”. Erməni deputat vurğulayıb ki, Zəngəzurda insanlar qeyri-müəyyənlik içərisində yaşayır: “Orada bir nömrəli problem təhlükəsizlik mühitini təmin etməkdir”. Bu açıqlamalar bir daha təsdiq edir ki, Ermənistan mümkün qədər tez Azərbaycanla sərhədlərini müəyyən etməli, eləcə də Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində prosesləri tezləşdirməlidir. Erməni ekspert Movses Keşişyan da vurğulayır ki, bu həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi inkişaf üçün lazımdır. O qeyd edir ki, Zəngəzurda normal yol çəkilməsə, İran maşınları azərbaycanlıların nəzarət etdiyi yoldan keçəcək. Amma real vəziyyət göstərir ki, təkcə İran maşınları yox, elə erməni avtomobilləri də Azərbaycan ərazilərindən gediş-gəliş üçün istifadə etməyə başlayıb. Ermənistanın “Joxovurd” nəşri də yazır ki, erməni iş adamları İrana getmək üçün azərbaycanlılara gömrük rüsumu ödəyirlər. Nəşr bildirib ki, Azərbaycan gömrük məntəqəsinin verdiyi qəbz onların əlindədir: “Bu qəbz sübut edir ki, erməni iş adamlarına mal daşıyan fars sürücülər Gorus-Qafan yolunun azərbaycanlıların nəzarətində olan hissəsindən istifadə etməkdə davam edir və bunun üçün azərbaycanlılara 130 dollar ödəyirlər. “Joxovurd” qəzeti azərbaycanlıların gömrük rüsumlarının başladığı gündən etibarən bu yoldan istifadəyə görə Ermənistan sakinlərinin Azərbaycan tərəfinə nə qədər pul ödədiklərini dəqiqləşdirmək üçün iqtisadiyyat naziri Vahan Kerobyanla əlaqə saxlamağa çalışdı. Lakin nazir yazılı sorğu göndərməyə çağırış etdi. Belə çıxır ki, faktiki olaraq təkcə iranlılar yox, soydaşlarımız da Gorus-Qafan yolundan keçdiklərinə görə azərbaycanlılara vergi ödəyirlər, çünki alternativ yol yük maşınları üçün keçilməzdir. Bu bəlkə də Nikol Paşinyanın dediyi sülh dövrünün başlanğıcıdır, artıq soydaşlarımız bir vaxtlar rəqibi olanların büdcəsini zənginləşdirir”. Rusiyalı ekspert Vitali Arkov isə bu fonda qeyd edir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması Ermənistanın təhlükəsiz inkişafı üçün vacibdir və bu, Moskvanın da maraq dairəsindədir: “Onsuz da Bakı açıq-aşkar və sərt şəkildə dəhlizlə bağlı məsələnin birmənalı şəkildə həllini tapacağını, məqsədə istənilən yolla nail olunacağını bildirib. 2020-ci ilin payızında İrəvanın işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərini azad etmək üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməkdən uzun müddət yayınmasının nələrə gətirib çıxardığını hamımız müşahidə etdik. Ermənistanda ağlı başında olanların heç biri bunun təkrar olunmasını istəmir”. Onun sözlərinə görə, nəqliyyat dəhlizinin Ermənistanın özü üçün həm siyasi, həm də iqtisadi cəhətdən faydası çoxdan müzakirə olunur: “Birincisi, buna cavab olaraq Azərbaycan və Türkiyə Ermənistanın blokadasını aradan qaldıracaq və ticarət dövriyyəsi rəsmi olaraq başlayacaq. İkincisi, nəqliyyat dəhlizi iqtisadiyyatın formalaşması üçün investisiyaların cəlb edilməsinə, Ermənistanda xeyli sayda yeni iş yerlərinin yaradılmasına imkan verəcək. Bundan əlavə, nəhayət, xalqlar arasında mehriban qonşuluq düşmənçilikdən tamamilə üstün olduqda, Zəngəzur dəhlizi ilə nəinki yük, hətta Azərbaycandan gələn sərnişinlər də təhlükəsiz hərəkət edə biləcəklər. Nəticə etibarı ilə turizmi inkişaf etdirmək imkanı yaranacaq”.
Bu arada diqqət ona yönəldilir ki, Zəngəzur dəhlizi Türkiyə və Ermənistan arasında da əsas müzakirə predmetidir. Ermənistan mediasi yazır ki, erməni cəmiyyəti rəsmi İrəvanın Ankara ilə münasibətlərin normallaşması baxımından hansı güzəştlərə hazır olduğunu bilmir. Ankara danışıqlara öz ilkin şərtləri ilə gələcək. Amma qeyd edilir ki, Türkiyə və Azərbaycan artıq aydın ilkin şərt qoyublar, bu, Zəngəzur dəhlizidir. Bundan başqa, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması kontekstində Türkiyənin xarici işlər naziri Çavuşovlu da bəyan edib ki, Ankara Ermənistanın Türkiyə ilə hava əlaqəsi yaratmaq istəyini nəzərə alır. Bu fonda Ermənistanın Mülki Aviasiya Komitəsi Türkiyənin "Pegasus Airlines" aviaşirkətinə İstanbul-İrəvan-İstanbul marşrutu üzrə uçuşların həyata keçirilməsi üçün icazə verib. Məlumata görə, bundan əvvəl Ermənistanın Flyone şirkətinə də analoji icazə verilib. “Flyone Armenia” 2015-ci ildən sonra Türkiyəyə uçuşlar həyata keçirəcək ilk Ermənistan aviaşirkəti olacaq. Çavuşoğlu isə növbəti dəfə Ermənistanla münasibətlər mövzusuna toxunub. O, Türkiyənin məqsədinin bölgədə iki ölkəni birləşdirən avtomobil və dəmir yollarını, xüsusilə də Zəngəzur dəhlizi layihəsini reallaşdırmaq olduğunu vurğulayıb: “Türkiyə bu layihələri həyata keçirmək üçün əlindən gələni edəcək”.
Xatırladaq ki, Türkiyə və Ermənistanın xüsusi nümayəndələrinin ilk görüşü yanvarın 14-də Moskvada baş tutacaq. Xatırladaq ki, Türkiyədən xüsusi nümayəndə ABŞ-dakı keçmiş səfir Serdar Kılıç, Ermənistandan isə parlamentin vitse-spikeri Ruben Rubinyandır. Onların görüşündə Zəngəzur dəhlizi də əsas müzakirə predmetlərindən biri olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
