Yayılan məlumatlara görə, Rusiyanın tarix kitablarında Ermənistan sözü “İrəvan xanlığı” olaraq dəyişdirilib və Türkmənçay müqaviləsi ilə bağlı düzəliş edilib. Rusiyanın 9-cu sinif üçün nəzərdə tutulan “Rusiya tarixi. XIX-XX əsrin başlanğıcı” adlı dərs vəsaitində “Rusiya Şərqi Ermənistana doğru çəkildi” qeydində “Şərqi Ermənistan” ifadəsi silinib, əvəzində isə “İrəvan və Naxçıvan xanlığı” ifadəsi yazılıb. SSRİ dövründə bu ərazilər tarix kitabında səhvən “Şərqi Ermənistan” kimi göstərilib, indi Rusiya Təhsil Nazirliyi gec də olsa səhvi düzəldib.
Neçə gündü erməni istifadəçiləri sosial şəbəkələrdə və mediada bu məsələni geniş müzakirə edir, narazılıq edirlər. Bu məsələ erməniləri o dərəcədə narahat edib ki, özlərinə yer tapa bilmirlər. Ekspertlər deyir ki, bu, ermənilərə vurulan böyük zərbədir.
Asif Nərimanlı: “Ermənilər bu izahı qəbul etmək istəmir və düzəlişi özlərinə qarşı “sui-qəsd nəzəriyyəsi” kimi qiymətləndirirlər”
Bu faktı ictimailəşdirən politoloq Asif Nərimanlı bizimlə söhbətində buldirdi ki, Rusiyanın tarix dərsliyində Türkmənçay müqaviləsi ilə bağlı edilən düzəliş Ermənistanda müzakirə mövzusuna çevrilib. O, müqavilənin 193-cü ildönümü tarixindən bir həftə əvvəl (10 fevral) Rusiyanın 9-cu sinif üçün nəzərdə tutulan “Rusiya tarixi. XIX-XX əsrin başlanğıcı” dərs vəsaitində “Rusiya Şərqi Ermənistana doğru çəkildi” qeydində “Şərqi Ermənistan” ifadəsinin silindiyini, əvəzində “İrəvan və Naxçıvan xanlığı” ifadəsi yazıldığını qeyd etdi: “Rusiya Təhsil Nazirliyi bunu belə izah edir ki, SSRİ dövründə bu ərazilər tarix kitabında “Şərqi Ermənistan” kimi göstərilirdi, lakin müqavilənin mətnində belə ifadə yer almadığı üçün dərsliyə düzəliş edilib.
Ermənilər bu izahı qəbul etmək istəmir və düzəlişi özlərinə qarşı “sui-qəsd nəzəriyyəsi” kimi qiymətləndirirlər. İddia edirlər ki, Azərbaycanın İrəvanı tarixi torpağı adlandırması fonunda rusların etdiyi onlar üçün təhlükəli gələcək vəd edir. Rusiyanın tarixi düzəlişi məhz indi – 44 günlük müharibədən sonra etməsi maraqlıdır”.
Məhərrəm Zülfüqarlı: “Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarının yazılması tarixi ədalətin bərpasıdır”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor, siyasi şərhçi Məhərrəm Zülfüqarlı məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edərkən bildirdi ki, tarixdə rus-Qacar müharibələri olub, birinci müharibə 1804-1813, ikinci müharibə isə 1826-1828-ci illərdə baş verib. “Birinci müharibə “Gülüstan, ikinci müharibə isə Türkmənçay müqaviləsi ilə başa çatıb. Rusiya imperialist maraqlarına uyğun olaraq hər dəfə bizim ərazilərimizə köçürdüyü, vətəni olmayan toplum olan ermənilərdən bir alət kimi həmişə istifadə edib. Pyotrun vaxtından başlayaraq ermənilər bizim ərazilərimizə köçürülməyə başlayıb, onların kütləvi köçürülməsi isə Türkmənçay müqaviləsindən sonra olub. İndi Rusiyanın tarix dərsliklərində həmin müqavilənin orijinalına uyğun olaraq Naxçıvan və İrəvan xanlıqlarının yazılması tarixi ədalətin bərpasıdır. Çünki “Gülüstan” müqaviləsinə görə, Naxçıvan və İrəvan xanlıqları istisna olmaqla, yerdə qalan bütün Şimal xanlıqları, yəni 10 xanlıq (Şimalda 12, Cənubda isə 8 xanlıq var idi-M.Z) Rusiyanın tərkibinə qatıldı, Rusiya tərəfindən işğal olundu. “Naxçıvan və İrəvan xanlıqları istisna olmaqla” fikri 1813-cü ildə imzalanan “Gülüstan” müqaviləsində də var. Bəli, artıq Türkmənçayda da var ki, Naxçıvan və İrəvan xanlığı daxil olmaqla Arazdan Şimaldakı bütün Azərbaycan xanlıqları Rusiyanın əsarəti altına düşdü. Bu da həmin sənəddə əks olunub. Məsələn, Prezidentimiz də Kürəkçay müqaviləsinə öz çıxışlarında dəfələrlə toxunub. Kürəkçay müqaviləsi 1805-ci ilin may ayında Qarabağ xanlığı və Rusiya arasında Gəncə yaxınlığında Qarabağdan axıb gələn Kürəkçayda bağlanılmışdı. Bu müqavilədə isə nə erməni sözü var, nə də erməni icmasından danışılır”.
Birincisi, bizim özümüzün öz tariximizi yaxşı bilməli olduğumuzu deyən M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, tariximizi təbliğ etməliyik, xüsusən də yaxın xarici ölkələrlə tariximizin təbliğatı istiqamətində işləməliyik. M.Zülfüqarlı hesab edir ki, Rusiyanın tarix kitabında səhvlərin düzəldilməsində Azərbaycan ziyalılarının, tarixçilərinin Rusiya tarixçiləri ilə sıx əməkdaşlığı az rol oymayıb. “Bu, Azərbaycan və Rusiya tarixçilərinin əməkdaşlığının nəticəsdir ki, bu səhv düzəldilib. Biri var, imperiya maraqlarından irəli gələrək tarixi sənədləri o cür saxtalaşdıraraq dərsliklərə salıb, biri də var bilmədən. Bütün hallarda, tarixi ədalətin bərpası çox müsbət haldır”- deyə M.Zülfüqarlı bildirdi.
İradə SARIYEVA
