ABŞ-ın Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması, sərhədlərin açılmasına yönəlik səyləri dayanmır. ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Cek Sallivanla Türkiyə prezidentinin mətbuat katibi İbrahim Kalın arasında telefon danışığı zamanı sözügedən məsələlər bir daha müzakirə mövzusu olub.
Telefon danışığı zamanı Kalın və Sullivan Qazaxıstandakı etirazlar, Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması prosesi, bu yöndə proseslərin inkişafı ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar.
Türkiyə prezidentinin sözçüsü İ.Kalın bildirib ki, Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşma prosesi və Azərbaycanla Ermənistan arasında daimi sülhün bərqərar olması regionun sabitliyi və rifahına töhfə verir. Telefon danışığı zamanı Türkiyənin Balkanlarda, Cənubi Qafqazda, Yaxın Şərqdə, Mərkəzi Asiya və Afrikada sülh və sabitliyin təmin edilməsində rolunu davam etdirməkdə qətiyyətli olduğu vurğulanıb.
Bundan əvvəl ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Türkiyə xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşü zamanı sözügedən məsələni gündəmə gətirdi.
Maraqlıdır, ABŞ niyə bütün vasitələrlə Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına belə can atır? Vaşinqtonun bunda məqsədi nədir?
“Vaşinqton İrəvan kartından maksimum yararlanmağa çalışır və Türkiyənin loyallığa meyllənməsi üçün səylərini artırır”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən “Səs” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyevin fikrincə, ABŞ Cənubi Qafqaz regionuna daxil olması üçün Ermənistan kartından istifadə edir: “ABŞ-ın Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması, sərhədlərin açılmasına yönəlik səylərini dayandırmaması, yaxud bu cəhdlərini israrla davam etdirməsi arxasında, əlbəttə ki, Ağ Ev administrasiyasının ayrıca maraqları var. Artıq o da məlumdur ki, ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Cek Sallivan ilə Türkiyə prezidentinin mətbuat katibi İbrahim Kalın arasında telefon danışığı zamanı sözügedən məsələlər bir daha müzakirə mövzusu olub. Həmin informasiyalara görə, telefon danışığı zamanı Kalın və Sullivan Qazaxıstandakı etirazlar, Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması prosesi, bu yöndə proseslərin inkişafı ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar. Təbii olaraq həmin informasiyalardan belə bir sual yaranır ki, ümumiyyətlə, Ağ Evin Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasında marağı nədən ibarətdir? Əgər nəzərə alınsa ki, bu gün ABŞ-ın iqtidarına demokratlar sahiblik edir və eyni zamanda, həmin iqtidar erməniyönümlüyü ilə daha çox seçilir, bu zaman ilk nəticəni belə hasil etmək mümkündür. ABŞ Cənubi Qafqaz regionuna təsirlərini kifayət qədər itirib və öz maraqlarını istədiyi kimi yürüdə bilmir. Biz bu regionda əsas aparıcı oyuncuların Rusiya və Türkiyə olduğunu da yaxşı bilirik. Eyni zamanda, Ankara ilə Kremlin müxtəlif siyasi, regional məsələlərdə ortaq məxrəclərə gəldikləri də məlumdur. Hətta Yaxın Şərq regionunda belə, əsasən Suriyada Rusiya-Türkiyə cütlüyünün birgə fəaliyyətlərini əks etdirən çoxsaylı faktlar mövcuddur. Belə olan halda ABŞ-ın narahatlığını anlamaq elə də çətinlik yaratmır. Bu xüsusda Vaşinqton İrəvan kartından maksimum yararlanmağa çalışır və Türkiyənin loyallığa meyllənməsi üçün səylərini artırır. Çünki Amerikanın digər oyunçu – Rusiya ilə münasibətlərinin hansı vəziyyətdə olduğunu da yaxşı bilirik. Qazaxıstan hadisələrində də bunu müşahidə etdik. Yəni ABŞ Orta Asiya regionuna da müdaxilə etməyə çalışır, amma bunun da bir faydası görünmür. Onun qarşısında Rusiya səddi dayanıb. Cenevrə danışıqlarındakı Ukrayna və Şərqi Avropa ilə də bağlı məlum nətcələr isə hər şeyi açıq-aydın göstərir. Ona görə də son rıçağını istifadə edir ki, heç olmazsa Cənubi Qafqazda müəyyən təsirləri olsun. Bu səbəbdən də Türkiyənin Ermənistanla münasibətlərinin normallaşdırılmasında Ankaranın ədalətli şərtlərini xəfiflətməsini istəyir”.
Politoloq onu da qeyd etdi ki, Ermənistana gəlincə, ABŞ-ın bu ölkə ilə hər hansı bir razılığa gəlib-gəlməməsinin əhəmiyyəti yoxdur: “Bu gün Ermənistandakı siyasi hakimiyyət bilavasitə Amerikanın təsiri altındadır və hansı diqtələr olunursa, onlar da icra edilir. Bu səbəbdən, ABŞ daha çox Ermənistan vasitəsilə regiona daxil olmağa cəhdlər göstərir. Ancaq Türkiyə və Rusiya faktoru müəyyən zamanlarda bu cəhdlərin qarşısını alır. Ümumiyyətlə, Vaşinqtonun sözügedeən planının köklü şəkildə realizə olunacağını düşünməyi doğru hesab etmirəm. Çünki qlobal dəyişikliklər fonunda cərəyan edən hadisələr də artıq öz fərqlilikləri ilə seçilir”.
Bu baxımdan politoloq ABŞ-ın səylərinin bir nəticə verməyəcəyi qənaətindədir.
Vidadi ORDAHALLI
