“Rusiya dörd bir yandan mühasirədədir. Ölkənin düşmənləri sərhədlərə doğru irəliləyirlər. Düşmən NATO alyansı Rusiyanın tarixən və ruhən bir hissəsi olan Ukraynanı özünə qatmaqla hədələyir. Bütün bunları dəf etmək vəzifəsi isə Böyük Pyotrun, Birinci Aleksandrın və İosif Stalinin varisi olan Vladimir Putinin üzərinə düşüb”. Bu fikirlər məhşur “The Financial Times” qəzetində yer alıb.
Qəzet yazır ki, Rusiya hökumətinin Qərblə mühüm danışıqlar fonunda apardığı təbliğatın ana xətti məhz belədir: “Rusiya Ukrayna ilə sərhədinə böyük qoşun toplayıb, qonşusunu müdaxilə ilə hədələyir, amma iddia edir ki, bu onun NATO-nun genişlənməsinə müdafiə tipli reaksiyasıdır. Moskvadakı “Carnegie” Mərkəzinin direktoru Dmitri Trenin izah edir ki, Ukrayna Putinin son istinadgahıdır. Kremlin Ukrayna versiyası cəfəngiyatdır. NATO-nun Rusiyaya hücum etməsi risqi yoxdur. 1990-cı illərdə bu qədər çox ölkənin NATO-ya qoşulmasının isə bircə səbəbi var: onlar Rusiya təcavüzündən qorxurlar. Ukraynanın isə hazırda NATO-ya üzv olması üçün real perspektiv yoxdur. Məhz bu səbəbdən də Rusiya hökumətinin Qərblə danışıqlarında istənilən nəticə, istənilən güzəşt Putinin təhlükəsizlik problemini həll etməyəcək. Çünki Rusiya liderinə başlıca təhlükə ölkənin xaricində yox, daxilindədir. Elə keçən il bu vaxtlar müxalifət lideri Aleksey Navalnıya dəstək aksiyaları bütün Rusiyanı bürümüşdü. Onun hazırladığı videolar Putin və onun yaxın dostlarının dəbdəbəli həyatını faş edirdi. Məhz buna görə də Kreml ölkə daxilindəki opponentləri “xarici agent” adı ilə damğalayır. Əslində isə bunlar sıravi rusiyalılardır. Onlar hökuməti xoşlamır və bilirlər ki, saxta seçkilər heç bir dəyişiklik gətirməyəcək. Navalnı Putin üçün NATO-dan da böyük təhdid olaraq qalır. Ozünü rus millətçiliyinin təcəssümü kimi təqdim edən Putin öz hakimiyyətinə olan hədələrlə ölkəyə olan hədələri qarışdırıb. Halbuki, Putinin şəxsi təhlükəsizliyi ilə ölkənin milli təhlükəsizliyi eyni şey deyil. Amma bütün bunlara baxmayaraq, Putinin ölkə daxilindəki problemləri ilə onun xarici təcavüzləri arasında əlaqə var. Hər hansı müharibə Rusiya lideri üçün millətçi dəstək dalğası yarada bilər. Ən əsası isə budur ki, Putin Rusiya sərhədlərində yalnız Kremlsayağı rejimə uyğun korrupsiyalı avtokrartiyalara dözə bilər. Əsl demokratiya alternativ model kimi Rusiya müxalifətini ürəkləndirə bilərdi. Azad ölkənin Kremlin qucağından qaçıb Qərbə sığınacağına daha böyük ehtimal var”.
“Financial Times” daha sonra yazır ki, məhz bu səbəbdən də Amerika Putinə onun tələb etdiyi “nüfuz dairəsini” vermək qabiliyyətində deyil: “Kremlin Rusiyanın sərhədlərində üstünlük verdiyi korrupsiyalı avtokratiyalar özlərinin yaratdıqları sosial müqavimətə görə qaçılmaz şəkildə qeyri-sabitdirlər. 2013-2014-cü illərdə Ukrayna üsyanı məhz rusiyayönlü korrupsiyalı hakimiyyətə son qoyub. ABŞ-Rusiya danışıqları fonunda qonşu Qazaxıstandakı etirazları yatırtmaq üçün ora qoşun göndərmək Kremldə narahatlıq yaradıb. Orta əməkhaqqının aya 570 dollar olduğu bu ölkədə 1991-2019-cu illərdə prezident olmuş Nursultan Nazarbayevin ailəsinin təkcə xaricdə sahibləndiyi mülklərin dəyəri ən az 785 milyon dollardır. Qazaxıstandakı çaxnaşma hakim dairələr arasındakı çəkişmə ilə bağlı ola bilər, amma bu sayaq problemlər adətən korrupsiyalı avtokrratiyalarda baş qaldırır. Sərvət xarici sistemin bir hissəsi kimi bölüşdürüləndə hakimiyyətdəki istənilən dəyişiklik sabitsizlik yaradır. Bu dilemma Putinə tanış ola bilər. Qazaxıstan Rusiyanın yaxın qonşuluğunda təlatüm içində olan yeganə ölkə deyil. Belarusda 2020-ci ilin seçkisi oğurlanandan bəri yerli diktator Alyaksandr Lukaşenko daxili müxalifəti amansızlıqla əzib. Müasir Rusiya Sovet İttifaqındakı vəziyyətə təhlükəli şəkildə yaxındır. Sovet İttifaqı da qonşuları özünə “dost” saxlamaq üçün onları müdaxilə ilə təhdid edirdi. Qısa, müzəffər müharibə Putini müvəqqəti gücləndirə bilər. Lakin 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxilə Putin sisteminin sağ qalmasını təmin etməyəcək. 1968-ci ildə Çexoslovakiyaya müdaxilə Sovet İttifaqını xilas etmədiyi kimi. Son nəticədə Putinin vəziyyəti daha da zəifləyəcək. Əgər müharibə uzansa, Rusiya qurbanlar verəcək, iqtisadiyyatı tükənəcək və ölkə daha da təklənəcək. Ukraynaya hücum NATO-nun varlığına yeni bir məna verəcək və onun genişlənməsinə yol açacaq. Hazırda Rusiyanın hədəli ritorikasından xofa düşən Finlandiya və İsveç şimal alyansına qoşulmaq məsələsini müzakirə edirlər. Rusiyaya, hətta Kiyevdə oyuncaq rejim yaratmaq müyəssər olsa da, Moskvanın təcavüzü Ukrayna millətçiliyinə təkan verəcək. Özlüyündə bu, Kreml üçün çox qəribə bir qələbə olacaq”.
Bu arada qeyd edək ki, Birləşmiş Ştatlar və Rusiya nümayəndə heyətləri arasında Cenevrədə səkkiz saat davam edən danışıqlar da nəticəsiz başa çatıb. ABŞ dövlət katibinin müavini, Birləşmiş Ştatlar nümayəndə heyətinin başçısı Uendi Şerman Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkovla danışıqları “ciddi” və “işgüzar” adlandırıb. Amma xanım Şerman bu görüşü danışıqlar yox, “söhbət” hesab etdiyini deyib və əlavə edib ki, ABŞ Rusiyanın tələbləri üzərində sətirbəsətir dayanmayıb. Şerman bunu da bildirib ki, ABŞ danışıqlara Avropada müdafiə raketlərinin yerləşdirilməsi və hərbi təlimlərin kəmiyyəti də daxil bir sıra təkliflərlə gəlmişdi. ABŞ dövlət katibinin müavini deyib ki, Vaşinqton Rusiyanın Şərqi Avropada ABŞ qoşunlarının azaldılması təklifini rədd edib. Öz növbəsində Ryabkov bildirib ki, Ukraynanın NATO üzvü olmasına imkan verilməməsinə dair Moskvanın tələbi istiqamətində irəliləyişə nail olmaq mümkün olmayıb. Ryabkov israr edib ki, ABŞ diplomatları ilə gələcək danışıqların perspektivi bu tələbin yerinə yetirilməsindən asılı olacaq. Lakin Şerman deyib ki, Vaşinqton heç kimə NATO-nun açıq siyasətinin qapısını bağlamaq ixtiyarı verməyəcək. ABŞ rəsmisi vurğulayıb ki, bu prinsip alyansın əsas qayəsidir: “Biz Birləşmiş Ştatlarla işləmək arzusunda olan suveren dövlətlərlə ikitərəfli əməkdaşlıqdan imtina etməyəcəyik. Və biz Ukrayna barəsində Ukraynasız, Avropa barəsində Avropasız, NATO barəsində NATO-suz qərarlar qəbul etməyəcəyik. Biz partnyorlarımıza demişik: sizsiz sizin barənizdə heç nə”. Şerman bildirib ki, Vaşinqton Rusiyaya məsələləri daha detallı müzakirə etmək üçün tezliklə yenidən görüşməyi təklif edib.
Samirə SƏFƏROVA
