Cümə axşamı günü Qazaxıstanın ən böyük şəhəri olan Almatıda polislə etirazçılar arasında qarşıdurma davam edib. Daxili İşlər Nazirliyi şəhərdə antiterror güc əməliyyatının həyata keçirildiyini bildirir.
Hərbçilər səsgücləndiricilər vasitəsilə iğtişaşlara qatılanlarlardan Almatıdakı Respublika meydanını tərk etməyi tələb edib və atəş açacaqları barədə xəbərdarlıq ediblər. Bundan sonra güclü atışma başlayıb. Hadisə yerində olan BBC müxbiri bundan əvvəl şəhərin mərkəzində döyüşlərin getdiyini bildirib. Rusiyanın Xarici İşlər Nazirliyi Qazaxıstanda baş verənləri "xarici qüvvələrin əməli" kimi şərh edir. Rusiyanın Xarici işlər naziri Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına məxsus qüvvələrin Qazaxıstana göndərilməsini şərh edərkən ölkədə baş verən etirazlara görə xarici gücləri ittiham edib: "Bizə dost olan ölkədə baş verənləri Qazaxıstanın ərazi bütövlüyünə və təhlükəsizliyinə təhdid yaratmağa çalışan xarici qüvvələrin cəhdi kimi qiymətləndiririk. Təlim keçmiş və silahlanmış qruplaşmalar gücdən istifadə edərək öz niyyətlərinə nail olmağa çalışıb". Rəsmi Moskva KTMT qüvvələrinin Qazaxıstana göndərilməsini bu faktla əsaslandırır. Yaydığı bəyanatda KTMT çərçivəsində imzalanan razılaşmanın müddəalarını diqqətə çatdıran qurum "təşkilata üzv olan hər hansı dövlətin süverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, təhlükəsizliyinə təhdid yaradan istənilən aqressiv silahlı hərəkətlərə qarşı hərbi dəstəyin göstərilməsinin vacib" olduğunu bildirib. Qazaxıstan prezidenti Kasım Jomart Tokayev də xaricdən ölkəyə qarşı təşkil edilən aqressiyanın olduğunu elan edərək, KTMT üzvlərindən kömək istəyib. Lakin nə Tokayev, nə də KTMT-yə üzv olan ölkələrin liderləri Qazaxıstana qarşı başladılan xarici aqressiyanın nədən ibarət olduğuna hələlik aydınlıq gətirməyib. Avropa İttifaqının Xarici İşlər və Təhlükəsizlik üzrə Ali nümayəndəsi Josep Borrell jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, təmsil etdiyi qurum Qazaxıstana xarici qüvvələrin yeridilməsi məsələsinə ehtiyatla yanaşır.
ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Ned Prays bildirib ki, ABŞ Qazaxıstan hakimiyyətindən KTMT sülhməramlı kontingentinin ölkəyə daxil olması zərurətinə nəyin səbəb olduğuna dair əsaslandırılmış cavab almağa ümid edir. O izah edib ki, Vaşington "Qazaxıstan hökumətinin ölkədə asayişi qorumaq üçün öz resurslarının olduğunu" hesab edir. Prays vurğulayıb ki, Birləşmiş Ştatlar xarici qüvvələrin insan haqları pozuntularını və ya Qazaxıstan institutlarına qarşı hücumlarını yaxından izləyəcək: "Ümid edirik ki, Qazaxıstan hökuməti tezliklə fundamental iqtisadi və siyasi xarakterli problemləri həll edə biləcək. Qazaxıstan xalqı, hökumətinin tərəfdaşı kimi ABŞ Qazaxıstan hakimiyyəti və Qazaxıstanla əməkdaşlığı davam etdirməyə hazırdır”.
ABŞ və Qərbin KTMT-nin Qazağıstana girməsi ilə bağlı sərgilədiyi mövqeni qənaətbəxş saymaq olarmı?
Politoloq Əhəd Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, hüquqi baxımdan prosedur düzgündür: “Qazağıstan KTMT-nin üzvüdür, prezident öz müttəfiqlərini ölkədə stabillik yaratmağa dəvət edir. Amma dövlət mənafeyi və maraqları baxımından bu öz xalqına qarşı bir xəyanətdir. Tokayevin addımının başqa adı yoxdur. Təəssüflər olsun ki, Qazax xalqı ona xəyanət edəni hələ də hakimiyyətdə saxlayır. 30 il onun dövlətçiliyini qoruyub saxlayanı isə hakimiyyətdən qovdu. Amma xalqı satana heç nə edə bilmir. ABŞ-a gəldikdə, onların və Qərbin münasibəti ənənəvidir. Putin həmin dairələrin dişlərini sındıra bilib. Putin Ukraynada istədiyini edir, ABŞ-ın fikirlərinə heç əhəmiyyət də vermir. Bilirlər ki, bir-iki etiraz bəyanatından başqa nəsə edə bilməyəcəklər. Proseslər göstərdi ki, postsovet ölkələrinə yeganə müdaxilə edə biləcək güc məhz Rusiyadır və o özünə rəqib tanımır. Qazaxıstanın öz prezidentinin əli ilə Rusiya ordusunu həmin ölkəyə yeridə bildi”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
