Qazaxıstanın birinci Prezidenti – Elbaşı Nursultan Nazarbayev ölkənin Təhlükəsizlik Şurasının sədri vəzifəsindən kənarlaşdırılıb.
Bunu Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev xalqa müraciətində deyib: "Bu gündən etibarən bu vəzifəni mən tutacağam”.
Prezident heç bir halda paytaxt Nur-Sultanı tərk etməyəcəyini vurğulayıb.
Diqqət çəkən digər əsas məqam isə Tokayevin Qazaxıstanın Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri vəzifəsini icra etməyə başladığını bildirməsi oldu. Bu vaxta qədər həmin vəzifəni 1-ci prezident, “elbaşı” Nursultan Nazarbayev icra edirdi. 2018-ci ildə qəbul olunmuş konstitusiya qanununa əsasən, Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri vəzifəsi ömürlük 1-ci prezidentə verilmişdi. Tokayevin bu vəzifənin icrasına başlaması etirazçıların əsas tələblərinin, yəni “Nazarbayevin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması” tələbinin, formal da olsa, yerinə yetirildiyi anlamına gəlir. Bəzi teleqram kanallar Nazarbayevin Qırğızıstana qaçması barədə məlumat yayıb. Onun 2016-cı ildə Taldıkorqan şəhərində ucaldılmış heykəlinin aşırılması görüntüləri yayılıb. Görünən odur ki, Nazarbayev idarəetmə sükanını Tokayevə verərək ölkəni tərk edib. Tokayevin böhranı təkbaşına aradan qaldıracağı inandırıcı görünmür. Çünki idarəetmə sistemi daha çox Nazarbayevin siyasi təsirini saxlamaq üzərində qurulduğu üçün böhran şəraitində prezidentin təkbaşına vəziyyətdən çıxması çətindir. Qeyd edək ki, bundan əvvəl etirazçıların tələbi ilə prezident Tokayev höküməti istefaya göndərmiş, baş nazirin birinci müavini müvəqqəti olaraq Nazirlər Kabinetinin sədri vəzifəsini icra etməyə başlamış, bəzi önəmli vəzifələrə dərhal öz yaxın adamlarının təyinatını həyata keçirmişdi. Tokayevin ölkədə yaranmış vəziyyətə görə höküməti ittiham etməsi ilk növbədə etirazçılarlarla simvolik olsa da həmrəyliyin nümayiş etdirilməsinə hesablanmış anti-Nazarbayev gedişi kimi də qiymətləndirilə bilər ki, nəticədə “elbaşı” və ona yaxın nazirlər vəzifələrini tərk etməli oldular. Bu vəziyyət Tokayevin önündə ilk dəfə olaraq “suveren” prezident olmaq və nəhayət ki Nazarbayevin təsirindən qurtularaq, idarəetməni öz öhdəsinə götürmək perspektivi yaradır. Tokayevin bunu həyata keçirməyə siyasi iradə və gücünün çatıb-çatmayacağını isə zaman göstərəcək. Ancaq görünən budur ki, o, Rusiyaya sığınmaqla bunu edə biləcək. Artıq Rusiya KTMT adı ilə Qazaxıstanda da öz hərbi mövcudluğunu təmin edib. Etirazların motivindən də görünür ki, qəzəbli kütlənin başlıca narazılığı Nazarbayevin yaratdığı və uzun illər ərzində avtoritar üsüllarla idarə etdiyi hakimiyyət mexanizmindəndir. Qazaxıstan çox zəngin ölkədir. Hər halda, onun maddi resursları əhali ərasında ədalətli paylaşılsaydı bu mənzərənin şahidi olmazdıq. Nazarbayevin hakimiyyətdə olduğu dönəmdə öz ailə üzvləri və yaxın ətrafına yaratdığı imkanlardan hamı xəbərdardır. Onun Dariqa adlı qızı ölkənin ən gəlirli sahələrinə nəzarət edir. Digər yaxınlarının da adı korrupsiya mexanizmində hallanır. Bir sözlə, bu qənaətə gələ bilərik ki, Qazaxıstanın bu vəziyyətə salınmasının ən başlıca səbəbkarı elə Nursultan Nazarbayevdir!
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
