Qarabağda Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin məsuliyyət zonasında qalan qanunsuz erməni silahlı bölmələri ilə bağlı proseslərin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi indi ən aktual mövzular sırasında yer alır. Məsələ burasındadır ki, həmin qanunsuz silahlı qruplaşmalar Ermənitanın baş naziri Nikol Paşinyan və onun komandasına yalnız qismən tabe olurlar. Rəsmi İrəvanla yanaşı, onların həm Ermənistanda, həm də Ermənistandan kənarda digər sponsorlarının olması heç kimə sirr deyil
Bununla yanaşı, həmin qanunsuz silahlı birləşmələrin üzvləri yalnız erməni millətinin nümayəndələrindən ibarət deyil. Məlumatlara əsasən, beynəlxalq terrorizmin nümayəndələri, dünya terror şəbəkələrindən olan muzdlular da həmin qanunsuz qruplaşmalar sırasındadır. Daha bir maraqlı məqam odur ki, Qarabağda qalan dinc ermənilər buranı tərk etdikləri halda, qanunsuz erməni silahlı bölmələri hələ də burada qalır. Ermənistanın “Qraparak” nəşri də yazır ki, Qarabağda vəziyyət gərgindir: “Nikol Paşinyanın ötən il dekabrın 24-də keçirdiyi mətbuat konfransı və bundan sonra edilmiş bir neçə qeyd Qarabağa hiddət yaradıb. İnsanlar Ermənistanın onlardan əl çəkməsindən narahatdır və düşünürlər ki, Nikol Paşinyan nəhayət Qarabağın qayğısına qalmaq, onun üçün danışıqlar aparmaq prosesindən əl çəkməyə zəmin hazırlayır. Qarabağlılar düşünürlər ki, Ermənistan artıq İlham Əliyev və Rəcəb Tayyip Ərdoğanla razılığa gəlib, onların cızdığı ssenari ilə hərəkət edir. Bu ssenaridə “müstəqil Qarabağ” yoxdur və hətta “Qarabağdan qalmış bu hissə”nin mövcudluğu belə müvəqqətidir. Nikol Paşinyanın mətbuat konfransından sonra Qarabağdan mühacirət etmək niyyətinə düşənlərin sayı olduqca artıb, hətta heç vaxt Qarabağı tərk etməyəcəyini deyən insanlar belə indi uzaqlaşmağı düşünürlər. Qalsalar da, ailələrini Qarabağdan çıxarmaq istəyirlər. Deyirlər ki, Paşinyan Qarabağı birdəfəlik təslim etmək qərarına gəlib və belə olan halda Qarabağda qalan ermənilərin aqibətinin necə olacağı məlum deyil, heç olmasa uşaqlarımızı çıxaracağıq ki, xilas olsunlar”. Ermənilərin Qarabağdan yeni köçü başlasa da, qanunsuz erməni silahlı bölmələri burada qalır və bu vəziyyətdə antiterror əməliyyatları aktuallaşır. Bunu rusiyalı tarixçi və hərbi ekspert Oleq Kuznetsov da “axar.az”a müsahibəsində istisna etmir: “İlin əvvəlində Azərbaycan Qarabağda hələ də gizlənən erməni quldur birləşmələrinin təmizlənməsi üçün xüsusi antiterror əməliyyatına başlaya bilər. Onun həyata keçirilməsində iştirak edən Azərbaycan qüvvələrinin tərkibi, taktikası əsasən yerli real şəraitlə müəyyən ediləcək. Bu halda Azərbaycan təhlükəsizlik qüvvələri ya 1941-1945-ci illər İkinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra Karpatın dağlıq və meşəlik ərazilərində ekstremistlərlə mübarizə aparan sovetlərin, ya 2000-2002-ci illərdə Şimali Qafqazda antiterror əməliyyatı təşkil edən Rusiyanın, ya da PKK yaraqlılarına qarşı effektiv mübarizə aparan Türkiyənin təcrübəsindən istifadə edə bilər. Rusiya və Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının bu qəbildən birgə əməliyyatlar keçirmək təcrübəsi də var və onların təhlili onu deməyə əsas verir ki, azərbaycanlı mütəxəssislər antiterror əməliyyatlarını səmərəli keçirməyə taktiki, fiziki, psixoloji və maddi cəhətdən kifayət qədər hazırdırlar. İlk növbədə, hər hansı bir antiterror aksiyası zamanı silahlıların yerli əhalidən dəstəyinin dərəcəsi nəzərə alınmalıdır, ona görə də ilk növbədə mülki şəxslərin və silahlı quldurların əmlaklarını ayırmaq üçün məcburi tədbirlər görülməlidir. Düşünürəm ki, yerli erməni əhalisindən olan yaraqlıların dəstəyi yüksək olacaq. Hətta qadınlar yaşayış məntəqələrinə girilməməsi üçün özlərini zirehli texnikanın altına atacaqlar və bütün bunlar lentə alınaraq internetdə yerləşdiriləcək. İnanıram ki, bu məsələdə Rusiyanın təcrübəsi Bakı üçün daha faydalı olacaq. Xüsusi tədbirlərin harada həyata keçirilməsindən asılı olaraq, üç müxtəlif sxem üzrə antipartizan əməliyyatının keçirilməsini məqsədəuyğun hesab edərdim. Yaşayış məntəqələrindən kənarda açıq yerlərdə düşmən bazalarını - anbarları, müşahidə məntəqələrini və s. aşkarlayıb məhv etmək üçün ordunun xüsusi təyinatlılarının döyüş qrupları fəaliyyət göstərməlidir. Bu cür hərəkətlər qışda ən yaxşı şəkildə həyata keçirilir, çünki qarda həm insanların, həm də avadanlıqların ərazi boyunca hərəkətinin izləri və stasionar sığınacaq yerləri ən yaxşı şəkildə oxunur. Bütün bu və mütəxəssislərə yaxşı məlum olan digər səciyyəvi xüsusiyyətlər yaraqlıların, demək olar ki, bütün məskunlanmış və ya gizli mühəndis strukturlarını müəyyən etməyə, lokallaşdırmağa, aradan qaldırmağa və ya ələ keçirməyə imkan verir. Azərbaycan xüsusi əməliyyat qüvvələri döyüşçülərinin texnikaya, o cümlədən ayrı-ayrı avadanlığa, teplovizorlara və digər spesifik texniki vasitələrinə malik olması üstünlükdür. Kənd yerlərində birgə xüsusi tədbirlər adətən ordunun xüsusi təyinatlıları və daxili qoşunların qüvvələri tərəfindən keçirilir. Yazda qar əriməsi zamanı onları həyata keçirmək təsirli olur. Xüsusi əməliyyat adətən belə həyata keçirilir: səhər saatlarında daxili qoşunlar zirehli texnika ilə kənddə toplanır, gecə isə vaxtından əvvəl kəndlərdən dağlara bütün çıxışlar xüsusi təyinatlılar tərəfindən bağlanır. Daha sonra metal detektorlar vasitəsilə silah saxlaya bilən şəxsləri və silahın özünü müəyyən etmək üçün kənddə ev-ev gəzinti aparılır. Bir kəndi təmizləmək üçün adətən iki-üç gün vaxt lazımdır. Ən çətini isə çoxmənzilli binalar olan şəhərlərdə, şəhər tipli qəsəbələrdə belə tədbirlərin keçirilməsidir. Belə yaşayış məntəqələri əvvəlcə sektorlara bölünür, burada özəl tikililər çoxmərtəbəli binalardan ayrıdır. Bu zaman yaraqlıların hərəkəti zamanı qəsəbəni tərk etməmələri üçün əvvəlcə məişət və yağış kanalizasiyası kimi mühəndis şəbəkələri nəzarətə götürülür, daha sonra qeyri-yaşayış binaları təmizlənir və texniki otaqlar nəzarətə götürülür, şəxsi sektor axtarılır. Daha sonra yaşayış binalarında əhali yoxlanılır. Daxili qoşunların bir briqadasının və xüsusi təyinatlıların bir taborunun hərəkəti planlaşdırılırsa, bir və ya iki orta sənaye müəssisəsi olan bir şəhəri axtarmaq üçün bir həftə kifayətdir”. Onun sözlərinə görə, deyilənləri nəzərə alaraq, Ermənistanın Azərbaycandakı qanunsuz silahlı birləşmələrini müəyyən etmək, zərərsizləşdirmək üçün Azərbaycan hərbçilərinə 1-3 ay vaxt lazımdır: “Azərbaycan ordusu bu müddətdə Qarabağın bütün erməni əhalisini və onların daimi yaşayış yerlərini “süzgəcdən” keçirməlidir. Həmçinin onların yaşayış məntəqələrindən kənarda yerləşmə imkanları, kəşfiyyat-diversiya qruplarının hərəkətlərini dəstəkləmək üçün hərbi əmlak və ərzaqlar saxlanan gizli mühəndis qurğuları axtarılmalıdır. Təbii ki, gizlənmə yerlərinin yüz faizini müəyyən edib məhv etmək mümkün olmayacaq, lakin onların 70-80 faizini aradan qaldırmaq tamamilə mümkün olacaq. Bu isə terrorizmin kökünü kəsmək üçün yaxşı nəticədir”.
Nahid SALAYEV
