“Ümid edirəm ki, nə vaxtsa Ermənistanla bizim qonşuluq əlaqələrimiz qurulacaq”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev hələ 31 Dekabr – Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni il münasibətilə Azərbaycan xalqına müraciətində səsləndirib.
Qonşu ölkələrlə münasibətlərə nəzər salan dövlət başçısı qeyd edib ki, bu əlaqələr ənənəvi olaraq dostluq, əməkdaşlıq üzərində qurulub: “Türkiyə ilə bu il imzalanmış “Şuşa bəyannaməsi” Türkiyə-Azərbaycan əlaqələrini rəsmən müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırır, halbuki, faktiki olaraq bu, müttəfiqlik əlaqələri idi, amma bu, artıq rəsmən təsdiqləndi və əlbəttə ki, bu bəyannamənin Şuşa şəhərində imzalanmasının xüsusi mənası var idi. Rusiya ilə əlaqələrimiz uğurla inkişaf edir. Əminəm ki, növbəti dövrdə Rusiya ilə də bizim əlaqələrimiz daha yüksək səviyyəyə rəsmən qaldırılacaqdır. Digər qonşularla, İran və Gürcüstanla daim təmaslar əsnasında, fikir mübadiləsi əsnasında dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələri daha da inkişaf etmişdir. Artıq regionda çoxtərəfli əməkdaşlıq platformu formalaşır və əlbəttə ki, bu, bizim maraqlarımıza cavab verir. Qonşular haqqında danışanda təbii olaraq Ermənistanı mən heç vaxt bu kateqoriyadan olan ölkələrə daxil etmirdim. Bu gün də hələ ki, daxil etmirəm. Amma ümid edirəm ki, nə vaxtsa Ermənistanla da bizim qonşuluq əlaqələrimiz qurulacaq. Hər halda İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələrini qəbul edərək Ermənistan da regional çərçivədə öz rolunu artıra bilər. Hər halda noyabr və dekabr aylarında Soçi və Brüssel şəhərlərində keçirilmiş görüşlər ümidvericidir və ümid edirəm ki, bu görüşlərdə əldə edilmiş razılaşmalar 2022-ci ildə real həyatda öz əksini tapacaqdır”.
Beləliklə, Azərbaycan Ermənistanla da normal münasibətlər qurmaqda maraqlı olduğunu bildirir. Lakin bunun üçün Ermənistan ölkəmizin ərazi bütövlüyünü tanımalı, sərhədlər müəyyən edilməli, Zəngəzur dəhlizi açılmalıdır. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ölkə vətəndaşlarını Yeni il münasibətilə təbrik edərkən bildirib ki, sərhədlərin müəyyən edilməsinə hazırdır. Sərhədlərin müəyyən edilməsi o deməkdir ki, Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü də tanıyacaq. Zəngəzur dəhlizinə gəlincə, bu xüsusda da Paşinyan Azərbaycanın dedikləri ilə bağlı müvafiq addımlar atır. Erməni mediası məlumat yayıb ki, artıq hökumət Zəngəzurun mərkəzini Qafandan köçürür. Hətta Zəngəzurun mərkəzinin Azərbaycana görə köçürülməsinin müzakirə olunduğu deyilir. Bildirilir ki, Ermənistan hökuməti Zəngəzur bölgəsinin mərkəzini Qafan şəhərindən Qarakilsə şəhərinə köçürmək istəyir. “Qraparak” qəzetinə müsahibəsində “Şərəf duyuram” fraksiyasının rəhbəri Artur Vanetsyan qeyd edir ki, artıq Zəngəzurda yaranmış vəziyyət kifayət qədər ciddi təhlükəsizlik problemidir: “Azərbaycan və Türkiyənin ən mühüm məqsədlərindən biri Zəngəzur vasitəsilə Azərbaycanın qərb rayonlarını Naxçıvanla birləşdirən dəhlizi əldə etməkdir. Bunu rəsmi Ankara, hətta Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesində ilkin şərt kimi irəli sürür. Zəngəzur və ətrafında yaranmış vəziyyət 10 noyabr 2020-ci il tarixli bəyanatın nəticəsi deyil. Xatırladım ki, 10 noyabr bəyanatında tərəflərin öz mövqelərində dayandıqları bildirilir. Məlum olur ki, Zəngilan və Qubadlı, eləcə də bizim üçün vacib olan digər mövqelər gizli razılaşma nəticəsində Azərbaycana verilib. Məhz bundan sonra Zəngəzur birbaşa təhdid altına düşdü. Məhz düşmən bundan aylar sonra Gorus-Qafan yolunda gömrük postları quraraq ermənilərin hərəkətini iflic etdi. Qoşunlarımız qeyd olunan mühüm mövqeləri Azərbaycana təslim edərək geri çəkildi. Digər mühüm problem ondan ibarətdir ki, Ermənistanın bu gün sadəcə olaraq xarici siyasəti yoxdur. Zəngəzur məsələsinə görə bütün mümkün platformalarda müzakirələrə və qətnamələrin qəbuluna nail olmaq, məhkəmələrə müraciət etmək lazımdır. Amma bizdə heç nə yoxdur”.
Bu arada xatırladaq ki, ötən il noyabrın 26-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya rəhbərlərinin Soçidə baş tutmuş üçtərəfli görüşündə Zəngəzur dəhlizinin dəmiryol hissəsinin açılmasına dair praktiki razılaşma əldə edilib. Ermənistan artıq bu dəmir yolunun öz ərazisindən keçən hissəsinin bərpası üçün hazırlıq işlərinə başlayıb, Azərbaycanda isə Horadiz-Ağbənd dəmir yolunun bərpası işlərinə hələ hərbi əməliyyatların başa çatmasından qısa zaman sonra start verilib. Hazırda bu istiqamətdə işlər sürətlə davam etdirilir. Naxçıvana Azərbaycandan avtomobil yolunun açılması məsələsində isə hələlik qeyri-müəyyənlik qalır. Ən başlıcası, bu yolun marşrutu məlum deyil. Ermənistan tərəfi bir neçə ay əvvəl bildirmişdi ki, Naxçıvana quru yolunun Laçın-Gorus marşrutunu təklif edir. Bu yolla Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Biçənək qəsəbəsimə çıxmaq mümkündür. Bu marşrut İran sərhədi boyu uzanan və dəmir yoluna paralel marşrutdan xeyli uzaqdır, ona görə də iqtisadi baxımdan əhəmiyyətli azalır. Lakin məlum olanı budur ki, Zəngəzur dəhlizinin bir hissəsi kimi Naxçıvana, oradan isə Türkiyəyə birləşəcək quru yolunun açılması məsələsinə də erməni tərəfinin bu və ya digər formada razılıq verməsi qaçılmaz olacaq. Məhz belə bir vaxtda Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Andrey Rudenko TASS agentliyinə müsahibəsində Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının bərpası üzrə işlər çərçivəsində birgə infrastruktur təşəbbüslərinin parametrlərinin işlənib hazırlanması haqda danışıb: “İlk növbədə mən bunu qeyd etmək istəyirəm ki, Cənubi Qafqazda bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması üzrə işlərin ən başlıca istiqamətlərindən biridir. Mahiyyətcə, söhbət hər iki ölkənin dinc yanaşı yaşamadan konkret praktiki fayda əldə etmək imkanlarından gedir. Rusiya bu prosesin bilavasitə iştirakçısıdır”. Rudenko xatırladıb ki, 2021-ci ilin yanvarında Moskvada keçirilən üçtərəfli görüşdə Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya baş nazirlərinin müavinlərinin həmsədrliyi altında işçi qrup yaradılıb: “Bu mexanizm çərçivəsində regionda həm dəmiryol, həm avtomobil yolunun açılması üçün mühüm hazırlıq işləri görülüb. Hazırda vahid “paket” üzərində “şlifovka” işləri gedir. Belə yanaşma qəbul edilən qərarların dayanıqlığını təmin edəcək”. Ekspertlərə görə, bu paketə, çox güman ki, Naxçıvana dəmir yolunun açılması ilə eyni vaxtda Azərbaycan üzərindən Ermənistana dəmiryol əlaqəsinin də bərpası daxildir. Bu dəmir yolu isə həm də Rusiyanın Ermənistanla birbaşa quru əlaqəsini təmin edəcək.
Nahid SALAYEV
