Dünya miqyasında qəbul edilir ki, İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan ordusunun qazandığı şanlı qələbə regionda tamamilə yeni reallıqlar yaradıb. Bu fonda İkinci Qarabağ müharibəsinin nəticələri regionda, xüsusilə də Qafqaz bölgəsində maraqları olan bütün böyük dövlətləri məcbur edib ki, qarşılıqlı münasibətlərinə yenidən baxsınlar.
Ankara Böhranlar və Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin sədri Mehmet Seyfettin Erol da məsələyə bu prizmadan yanaşır və qeyd edir ki, Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasətinin nəticələrindən uzun illər öz çirkin məqsədləri üçün istifadə edən qüvvələr Qarabağ Zəfərindən sonra regiondakı proseslərə təsir imkanlarını itiriblər: “Azərbaycan böyük zəfər sayəsində regional proseslərə təsir rıçaqlarını özündə saxlayır. İndi daha beynəlxalq tribunalarda Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasətinin aradan qaldırılması deyil, təcavüzkar tərəfin sülh şəraitində yaşamağı qəbul etməsi müzakirə olunur”. Bundan başqa, dünya miqyasında qəbul edilir ki, Azərbaycanla normal münasibətlər qurmadan Ermənistanın hansısa inkişaf perspektivi yoxdur. Bunu Azərbaycan və Ermənistanın indi olduğu fərqli nöqtələr də təsdiq edir. Müstəqil araşdırma assosiasiyaları - “Gallup International” və “Romir” tədqiqat holdinqinin keçirdikləri sorğunun nəticələri göstərir ki, indi Ermənistan dünyanın 7 ən bədbəxt ölkəsindən biridir. “Romir” holdinqinin “Novosti-Armeniya” agentliyinə verdiyi məlumatda qeyd edilir ki, sorğu zamanı Ermənistan sakinlərinin 42%-i öz həyatından “nə razı, nə də narazı” olduğunu, 14%-i narazı olduğunu, 5%-i çox narazı olduğunu bildirib. Sorğunun nəticələrinə əsasən Ermənistan xoşbəxtlik indeksinin ən aşağı olduğu 10 ölkə sırasındadır. Rəyi soruşulan ermənilərin 30%-i öz həyatlarından razı, 9%-i isə çox razı olduqlarını qeyd ediblər. Qalanları isə əks mövqedədir. Qeyd edək ki, xoşbəxtlik indeksi xoşbəxt və bədbəxt həyat arasındakı fərqdir. Dünyada həyatından razı və narazıların fərqindən ibarət olan “xoşbəxtlik indeksi” ən yüksək 5 ölkədən biri də Azərbaycandır. Sorğunun nəticələrinə görə dünyanın 5 ən xoşbəxt ölkəsi ardıcıl olaraq Kolumbiya, Qazaxıstan, Albaniya, Malayziya, Azərbaycandır. Erməni əsilli rusiyalı milyarder Ruben Vardanyan da Ermənistanın ciddi problemlər məngənəsində boğulmasını etiraf edir: “Böyük əminliklə deyə bilərəm ki, biz nəyin olduğunu başa düşürük: biz ağır xəstəyik və yaralıyıq”.Qarabağ müharibədən sonra erməni cəmiyyətinə hansı diaqnozun qoyula biləcəyi ilə bağlı iş adamı bildirib ki, həll yollarını təklif etməzdən əvvəl cəmiyyətin harada olduğunu, nəyin səhv olduğunu anlamaq lazımdır: “Bu il ərzində biz çox böyük işlər görmüşük. Böyük əminliklə deyə bilərəm ki, biz nəyin olduğunu başa düşürük: biz ağır xəstəyik və yaralıyıq. Və bu, iqtisadiyyat və hətta müharibə məsələsi deyil. Bir millət səviyyəsində ən dərin böhrandır”. Ermənistanda cari ilin yekunları da ölkənin və onun əhalisinin ciddi böhran içinə olduğunu təsdiqləyir. Belə ki, başa çatmaqda olan 2021-ci il Ermənistan iqtisadiyyatı inflyasiyanın, ərzağın qiymətinin bahalaşması, dövlət borcunun artması ilə müşahidə edilib. Məsələ ilə bağlı Ermənistan mətbuatı yazır ki, 2021-ci ilin yekunlarına əsasən, ölkədə inflyasiya 9,6% təşkil edib, Mərkəzi Bankın məlumatına görə, bunun 7%-i ərzaq məhsullarının payına düşüb. Ötən ilin sonlarından respublikada qiymətlər qalxmağa başlayıb. İdxal olunan mallar dramın məzənnəsinin aşağı düşməsi, tərəvəzlər isə bu yaz və yay aylarında respublikada suvarma ilə bağlı problemlər səbəbindən bahalaşmağa başlayıb. İqtisadi vəziyyət fonunda Ermənistanın dövlət borcunun həcmi də artıb. 2021-ci ilin sonunda hökumətin borcu 4 trilyon 275 milyard dram (hazırkı məzənnə ilə - təxminən 8,9 milyard dollar) və ya ÜDM-in 63,5%-nə qədər artıb. 2022-ci ildə hökumət ÜDM-ə nisbəti 60,2%-ə endirməyi planlaşdırır. Hökumət dövlət borcunu idarə edilə bilən hesab edir. Ekspertlər isə bildirirlər ki, Ermənistan təhlükəli xəttdə, borc tələsinin astanasındadır.
Elə erməni iqtisadçı Qrant Mikayelyan da bildirir ki, ölkəsindəki iqtisadi böhran müəyyən dərəcədə güclənəcək. Onun sözlərinə görə, bu, ilk növbədə ümumi, dünya miqyasında inflyasiya ilə bağlıdır. Mikayelyan qeyd edib ki, hazırda bir çox ölkələrdə elektrik enerjisi, yanacağın, ərzaq məhsullarının qiyməti qalxır: “Belə olan halda, xüsusən də ən əlçatan elektrik enerjisi mənbəyi olan “Metsamor” AES-in bir blokunun uzun müddət təmirə dayandığını nəzərə alsaq, elektrik enerjisinin bahalaşmasından qaça biləcəyimizi söyləmək çətindir. Ermənistanda iqtisadi böhran dərinləşir, elektrik enerjisinin bahalaşması ciddi sosial problemlər yaradacaq”. “California Courier” qəzetinin naşiri Harut Sasunyanın sözlərinə görə isə, Ermənistan tədricən məhv olur: “Xatırlayıram, 1-2 il əvvəl baş nazir bildirdi ki, Ermənistanın 2050-ci ildə 5 milyon əhaliyə malik olması üçün plan hazırlayır. Lakin təəssüf ki, görürük ki, bu ilin 11 ayında 100-120 min vətəndaş Rusiyaya mühacirət edib. Belə davam edərsə, 2050-ci ildə nəinki 5 milyonumuz olmayacaq, hətta indi sahib olduğumuzu da itirəcəyik”. O qeyd edib ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan 2050-ci ildə ölkənin 5 milyon əhaliyə malik olmalı olduğunu desə belə, bu, sadəcə olaraq deməklə mümkün olan şey deyil.
Tahir TAĞIYEV
