Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, ölkəsinin əvvəlki rəhbərliyi 1990-cı illərdə Qarabağ separatçılarının danışıqlarda müstəqil tərəf kimi iştirakını dayandırıb. Sonrakı danışıqlar isə Qarabağ ermənilərinin Azərbaycandan kənar hansısa status alması mümkünlüyünü nəzərdə tutmayıb.
Ermənistan müxalifəti bunu Paşinyan hakimiyyətinin “Dağlıq Qarabağın müstəqilliyi” ideyasından imtinası kimi qiymətləndirib. Qarabağdakı separatçı rejimin qondarma parlamenti isə Paşinyanı sərt tənqid edib. Separatçıların lideri Araik Arutunyansa deyib ki, Qarabağın taleyi haqda yalnız orda yaşayan ermənilər qərar verə bilər. İndi maraq doğuran odur ki, Erməni tərəfindəki bu ikitirəlik sülh danışıqlarında Azərbaycanın mövqeyini gücləndirə bilərmi? Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Paşinyanın “Qarabağın statusu Azərbaycanın Konstitusiyasına uyğun həll edilməlidir” açıqlamasından sonra Xankəndidəki separatçı-terrorçu rejimdə fövqəladə vəziyyət yaranıb: “Qarabağdakı separatçı-terrorçu rejimlə yanaşı, müxalifət olan siyasətçilər də Ermənistan rəhbərliyinə qarşı üsyan qaldırıb. İndi əsas müzakirə mövzusu budur ki, Araik Arutyunyan Paşinyanın Qarabağdan imtina prosesini sona çatdıracaq, yoxsa mübarizə aparacaq. Mübarizə inandırıcı görünmür”. İrəvanda Beynəlxalq Münasibətlər və Təhlükəsizlik İnsitutunun eksperti Ruben Mehrabyan Paşinyanın bu açıqlamalarının daxili auditoriyaya hesablandığını qeyd edir: “Bu bəyanatlara Ermənistan daxilində gedən siyasi proseslər kontekstində baxmaq lazımdır. Paşinyan son açıqlamasında qeyd edib ki, bu mövzuya ondan öncəki president Serj Sarkisyanın ittihamlarına cavab olaraq toxunub. Sarkisyan indiki iqtidarı əlində olan imkanları itirməkdə ittiham eləmişdi. Paşinyan da ona cavab olaraq bu açıqlamaları verib”. Ruben Mehrabyan danışıqlar prosesinə təkcə Rusiya yox, digər dövlətlərin, özəlliklə Avropa İttifaqının marağını olduqca əhəmiyyətli sayır. Onun fikrincə, bu proses Rusiyanın inhisarından çıxmalıdır ki, gerçək nəticələr əldə olunsun. Keçmiş baş nazir Qrant Baqratyan deyib ki, Ermənistan hakimiyyəti “Qarabağı Azərbaycanın üzərinə atmaq istəyir”, bu isə o deməkdir ki, Qarabağdakı ermənilər heç bir status almayacaq: “Nikol Paşinyanın “Qarabağ Azərbaycanın Konstitusiyasına uyğun həll olunmalıdır” sözlərinin ictimai müzakirəsi davam edir. Bir müddətdən sonra Bakı Azərbaycan qanunlarının bütün Qarabağda tətbiqini tələb edəcək. Bəli, rus hərbçiləri orda qalacaq. Azərbaycan qanunvericiliyinin tətbiqindən sonra qaçqınların qayıdışına başlanılacaq, azərbaycanlılar Qarabağa qayıdacaqlar. Sonra azərbaycanlılar Ermənistana da yerləşməyə başlayacaqlar (Ermənistandan 1988-ci ildə qovulan azərbaycanlıların geri qaytarılmasına başlanılacağını nəzərdə tutulur), ancaq Bakı və Sumqayıtdan olan ermənilər geri qayıtmayacaq. Beləcə, problem ermənilər üçün daha da pisləşəcək”. Baqratyan Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdan çıxmasını da istisna etməyib: “Türkiyə və Azərbaycan Qarabağ məsələsini qısa müddətdə həll etmək istəyir. Bu, Rusiyanın diqqətinin hazırda daha çox Ukraynaya yönəlməsi ilə bağlıdır”. Keçmiş baş nazir onu da xatırladıb ki, Rusiyada Ermənistanla bağlı təhrif olunmuş rəy, yəni Ermənistanın Rusiyaya xəyanət etməsi rəyi formalaşıb: “Ermənistana qarşı təkcə Dövlət Dumasının bəzi deputatları deyil, o cümlədən XİN, hətta prezident Putinin mətbuat katibi də mənfi fikirdədir”.
ABŞ dövlət katibinin keçmiş müşaviri, Qarabağ problemini yaxından izləyən Pol Qobl isə Paşinyanın son açıqlamalarını danışıqlarda yeni nəfəs kimi dəyərləndirir. Onun fikrincə, Paşinyanın "beynəlxalq ictimaiyyət Qarabağı Azərbaycanın ərazisi kimi tanıyır" fikri rəsmi Bakı ilə sərhədlərin razılaşdırılmasına qapıları açır: “Bununla Paşinyan göstərir ki, o öz yolu ilə gedə bilər. Amma bu asan olmayacaq. Rəsmi Moskva münaqişənin davam etməsində və öz hərbçilərini Qarabağda saxlamaqda maraqlıdır. Amma bu sıçrayış ola bilər və ümid edirəm ki, Bakı fürsətdən istifadə edib, Paşinyanla anlaşacaq. Bu, həm Qarabağ ermənilərini, həm də Moskvanı çətin vəziyyətə salacaq”. Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov isə bildirib ki, Paşinyanın bu açıqlaması gerçəkliyə qayıdışdır. O təəssüflənir ki, Ermənistanda insanların beynini yanlış məlumatlarla doldurduqlarından, cəmiyyətin də həqiqətləri qəbul etməsi xeyli vaxt aparacaq: “Ermənisanın siyasi elitası uzun illər idi bu mövzularda yanlış təbliğat aparırdı. Bir növ yanlış stereotiplər yaranıb, indi bunlardan ictimaiyyəti azad eləmək lazımdır. Görünür ki, Paşinyan bu prosesə başlayıb. Bəs, niyə indi? Çünki indi bəllidir ki, Ermənistan böhran içində olan dövlətdir. 30 il ərzində həyata keçirdiyi işğalçı siyasətdən və qonşu dövlətlərə ərazi iddialarından əl çəkməsə, bir dövlət kimi məhv ola bilər”. Tofiq Zülfüqarov hesab edir ki, bu baxımdan proseslərin bu yönü ilk növbədə Ermənistanın özünün xeyrinədir: “Azərbaycan da öz üzərinə düşənləri edir, tutalım, Türkiyə və Ermənistan münasibətlərini düzəlməsinə pozitiv yanaşaraq, öz dəstəyini göstərir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə öz çıxışlarında bildirib ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımalıdır, Qarabağa isə heç bir status verilməyəcək”.
Nahid SALAYEV
