İstər ərazilərimizi işğalda saxladığı dönəmdə, istərsə də ondan sonra Ermənistan Azərbaycana qarşı çoxsaylı müharibə cinayətlərinə yol verib. Ümumiyyətlə, Ermənistanın ölkəmizə qarşı bu qəbildən olan cinayətləri 1988-ci ildən daha itensiv xarakter alıb və təəssüf ki, hələ də davam edir. Lakin Azərbaycan hələ lap əvvəldən xəbərdarlıq etmişdi ki, həmin cinayətlərə görə Ermənistan mütləq cavab verəcək və hazırda proseslər də məhz bu istiqamətdə cərəyan edir.
Düşmən ekoloji cinayətlərinə görə də cavab verəcək
Artıq beynəlxalq miqyasda da qəbul edilmiş həqiqətdir ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda tamamilə yeni vəziyyət yaranıb. Ərazi bütövlüyünü bərpa edən Azərbaycan regionda və dünyada mövqelərini daha güclü hala gətirib. Elə bu fonda Azərbaycan Ermənistanı törətdiyi müharibə cinayətlərinə görə cavab verməyə vadar edir və bu istiqamətdə konkret addımlarını davam etdirir. Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Azərbaycan yaxın vaxtlarda beynəlxalq məhkəmədə Ermənistana qarşı daha iki iddia qaldıracaq. Belə ki, ekologiya konvensiyasının pozulması nəticəsində Azərbaycan təbiətinə vurulan ziyanla bağlı yaxın vaxtlarda Ermənistana qarşı beynəlxalq arbitraja müraciət ediləcək. Eyni zamanda Azərbaycanın təbii sərvətlərinin qanunsuz istifadəsi ilə bağlı müvafiq konvensiyalara uyğun olaraq beynəlxalq məhkəməyə müraciət olunacaq.
Qeyd edək ki, işğal dövründə Ermənistan Azərbaycana ekoloji müstəvidə də külli-miqdarda ziyan vurub. Amma Azərbaycan digər müstəvilərdə də Ermənistanı beynəlxalq məhkəmələrə çəkir. Bu fonda xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, daha əvvəl iki beynəlxalq instansiyada Azərbaycan tərəfindən Ermənistan dövlətinə qarşı iddia qaldırılıb. Birinci iddia 2021-ci ilin yanvar ayında İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsində qaldırılıb. Azərbaycan bildirir ki, 1950-ci il “İnsan Hüquqlarının və Əsas Azadlıqlarının müdafiəsi haqqında” Beynəlxalq Konvensiyanı Ermənistan kobud şəkildə pozub və buna görə cavab verməlidir. İkinci beynəlxalq instansiya isə Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində olub. Burada söhbət 1965-ci il “İrqi ayrıseçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında” beynəlxalq konvensiyanın Azərbaycana münasibətdə Ermənistan tərəfindən pozulmasından gedir. Qeyd edəkki, dekabrın 7-də Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin Azərbaycanın qaldırdığı iddia ilə bağlı qəbul etdiyi qərar ölkəmizin tam haqlı olduğunu üzə çıxarıb. Belə ki, Məhkəmə Ermənistan ərazisində fəaliyyət göstərən və azərbaycanlıları hədəf alan fərdlər və təşkilatlar tərəfindən irqi nifrətin təşviqini qadağan edən müvəqqəti tədbirlərə dair Azərbaycanın vəsatətini təmin edib. O da mühüm məqamdır ki, Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində Ermənistanın Azərbaycana qarşı qaldırdığı iddiasına da baxılmış və tələbinin heç bir əsasının olmadığı bildirilərək rədd edilib. Ermənistanın iddiası Azərbaycanda saxlanılan erməni əsilli şəxslərin dərhal azadlığa buraxılmasına, Bakıdakı Hərbi Qənimətlər Parkının dərhal bağlanmasına dair vəsatətlər olub. Lakin bunlar əsassız sayılıb. Çünki Ermənistanda bir nəfər belə azərbaycanlı qalmadığı halda, ölkəmizdə on minlərlə erməni yaşayır. Eləcə də Azərbaycanda yaşayan ermənilərə qarşı heç bir təzyiq və ya ayrı-seçkilik yoxdur. Bunun əvəzində vaxtilə ermənilər Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıları məqsədli şəkildə qovaraq etnik təmizlənmə həyata keçirib. Bütün bunları dünya ictimaiyyəti də nəzərə alır.
Qarabağda erməni əsilli Azərbaycan vətəndaşları üçün də ciddi təhlükə yaranıb
Azərbaycan Ermənistanın digər müharibə cinayətlərinə görə cavab verməsi üçün də müvafiq addımlar atır. Bunlardan biri də mina məsələləridir. Ermənistan tərəfinin ölkəmizə indiyə kimi təqdim etdiyi mina xəritələrinin dəqiqliyi 25 faizdir. Belə qeyri-dəqiq xəritələr azərbaycanlı məcburi köçkünlərin geri dönüşünə əngəl törədir.
Bundan başqa, mina partlaması nəticəsində müharibədən sonra da çoxsaylı insanlar həlak olub və xəsarət alıb. Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini ona yönəldir ki, minalanmış ərazilərin təmizlənməsini özündə ehtiva edən çoxsaylı beynəlxalq hüquq aktları qəbul edilib. “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevrə konvensiyalarını, 10 oktyabr 1980-ci il “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiyanın İkinci Protokolunu, 1999-cu il “Piyadalara qarşı minaların tətbiqi, ehtiyatının toplanması, istehsalı və verilməsinin qadağan edilməsi haqqında” BMT Konvensiyanı buna konkret misal kimi göstərmək olar. Azərbaycan azad edilmiş ərazilərin minalardan və partlamamış mərmilərdən təmizlənməsi üçün müvafiq işlər görür. Sadəcə, dəqiq müvafiq xəritələrin yoxluğu minatəmizləmə prosesinin sürətini aşağı salır, həm də onların aşkarlanaraq zərərsizləşdirilməsi işlərinin uzanmasına gətirib çıxarır. Ermənistanın ölkəmizə qarşı törətdiyi digər müharibə cinayəti Azərbaycan ərazilərində hələ də silahlı terrorçular saxlamasıdır. Belə ki, 10 noyabr bəyanatına əsasən, Ermənistan Azərbaycan ərazisindən bütün silahlı qüvvələrini çıxarmalıdır. Çıxarılmayan silahlı qüvvələr artıq terrorçulardır və Azərbaycanən güc strukturları üçün qanuni hədəfdir. Bununla belə hələ də ölkəmizin ərazisində Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin məsuliyyət zonasında belə qüvvələr qalmaqdadır. Bu fonda maraqlı bir məqamı da qeyd edək ki, Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi Azərbaycan ərazisində, qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin üzvləri arasında özbaşınalıq halalrı da artır və bu da onların daha təhlükəli olduğunu göstərir. Belə ki, Xocavənd rayonu ərazisindəki Yemişcan yaşayış məntəqəsi istiqamətində spirtli içki qəbul edərək sərxoş vəziyyətə düşən Ermənistandan gəlmiş “könüllülər”lə qarabağlı ermənilər arasında baş verən mübahisə sonradan kütləvi davaya çevrilib. Qanunsuz silahlı dəstənin üzvləri Qor Akopyan və Samvel Minasyan insident zamanı küt və kəsici alətlərdən aldığı zərbələr nəticəsində ağır bədən xəsarətləri ilə tibb müəssisəsinə aparılıb.O da bildirilir ki, qanunsuz erməni silahlı dəstələrinin son vaxtlar narkotik maddə və spirtli içkilər qəbul etmə, qumar oynamaq kimi vərdişlərə aludə olan üzvləri arasında belə münaqişələrin sayı xeyli çoxalıb. Bu, Qarabağda qalan erməniəsilli Azərbaycan vətəndaşları üçün də ciddi təhdidlər deməkdir və Bakı onların müdafiəsi üçün antiterror əməliyyatına start verə bilər.
Azərbaycanı maraqlandıran daha bir məsələ Ermənistan ordusu tərəfindən törədilmiş hərbi cinayətlərlə bağlı qarşı tərəfdə mövcud olan sübutların qorunub saxlanılmasıdır. Daha bir məqam Ermənistanın revanşist yönümlü qruplarının zorakı çağırışlarla çıxış edək azərbaycanlıları etnik zəmində hədəf almasıdır. Ermənistan tərəfi hələ də başa düşmək istəmir ki, belə sərsəm mövqe sülh üçün ciddi zərbə olmaqla yanaşı, beynəlxalq hüququn kobud pozuntusunun növbəti təzahürüdür. Azərbaycan qeyd edilən məqamlarla bağlı beynəlxalq instansiya məhkəmələrində müvafiq vəsatətlər qaldrıb. Azərbaycana qarşı bu və digər müharibə cinayətlərini davam etdirən Ermənistan regionda qalıcı sülhün mövcudluğuna zərbə vurmaqla özünü çıxılmaz vəziyyətə salır. Çünki Azərbaycanla münasibətlərini normallaşdırmadan Ermənistanın inkişafı, ümumiyyətlə bir dövlət olaraq varlığını davam etdirməsi mümkün deyil.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
