Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Ermənistandan Qarabağa yeni qüvvələr daşınması, Şuşa ətrafında, Laçın və Kəlbəcər rayonlarının şərq istiqamətlərində erməni qüvvələrinin yeni postlar qurmaq cəhdləri barədə bəyanatından sonra rəsmi İrəvan 10 noyabr üçtərəfli bəyanatını özünə sərf edən formada şərh edib.
Ermənistan XİN-in bəyanatında deyilir ki, Azərbaycan tərəfinin israr etdiyinin əksinə olaraq, həmin üçtərəfli bəyanatda erməni qüvvələrinin Qarabağdan çıxarılması barədə heç bir öhdəlik yoxdur. Rəsmi İrəvan həmin bəyanatı belə şərh edir ki, guya orada erməni qüvvələrinin ancaq ləğv edilmiş Dağlıq Qarabağ muxtar vilayəti ətrafındakı rayonlardan çıxarılmasından söhbət gedir. Buna Azərbaycan XİN cavab verib və erməni tərəfinə xatırladıb ki, 10 noyabr üçtərəfli bəyanatı məhz erməni qüvvələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını nəzərdə tutur, yəni orada söhbət hansısa yerdəyişmələrdən getmir:
"Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin Azərbaycanı 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatı pozmaqda ittiham edən 11 avqust 2021-ci il tarixli bəyanatı Ermənistan Respublikasının üçtərəfli sənədin müddəalarına tam riayət etmək öhdəliklərindən boyun qaçırmağa yönəlmiş növbəti uğursuz cəhdidir". Nazirliyin bəyanatında daha sonra deyilir: “Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin diqqətinə çatdırırıq ki, üçtərəfli bəyanatın 1-ci maddəsində “tam atəşkəsin və münaqişə zonasında bütün hərbi əməliyyatların 10 noyabr 2020 Moskva vaxtı ilə 00:00-dan etibarən dayandırılması” elan edilir, o cümlədən Azərbaycan Respublikası ilə Ermənistan Respublikası “tutduqları mövqelərində dayanırlar” qeyd olunur. Vurğulamaq istərdik ki, “dayanmaq” sözü bu və ya digər kontekstdə “qalmaq” mənasını vermir. Bu həm müqavilənin tərtib olunduğu rus dilinə, həm də digər dillərə aiddir.
Bundan əlavə, üçtərəfli bəyanatın 3-cü bəndində Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin yerləşmə ərazisi "Dağlıq Qarabağdakı təmas xətti və Laçın dəhlizi boyu" olaraq müəyyən edilib. Üçtərəfli bəyanatın 4-cü bəndində isə, xüsusilə qeyd edilir ki, "Rusiya Federasiyasının sülhməramlı kontingenti erməni silahlı qüvvələrinin çıxarılması ilə paralel olaraq yerləşdirilir".
Maraqlı olan məsələ Rusiyanın bir arbitr ölkə kimi bu məsələdə nümayiş etdirdiyi susqun mövqedir. Rusiya bu arbitrliyi könüllü seçib və üçtərəfli sənədə imza atmaqla həmin status rəsmiləşdirilmiş olub. O halda niyə ermənilərin həmin müqavilənin bəndlərini sual altına almasına reaksiya vermir?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, üç tərəfin imzaladığı 10 noyabr 2020-ci il bəyanatının razılaşdırılmış ifadələri açıq şəkildə erməni silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisindən çıxarılmasını qeyd edir və heç bir şəkildə hərbi qulluqçuların yerdəyişməsi və yerləşdirilməsini nəzərdə tutmur: “Üçtərəfli bəyanatın əsas müddəalarını özlərinə sərf edən şəkildə şərh etmək cəhdləri erməni tərəfinin bu ölkə tərəfindən 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan sənədin mahiyyətini ya tam dərk etmədiyini, ya da əvvəldən onun tələblərinə tam riayət etmək niyyətində olmadığını göstərir. Belə bir davranış bu ölkənin destruktiv mövqeyinin növbəti bariz nümunəsidir. Bizim müdafiə və xarici işlər nazirliyi bu məsələyə ətraflı şərh verib. Rusiyanın susqunluğu çox maraqlıdır. Əslində Rusiya susmur, prosesi idarə edir. Çünki ermənilərin bu bəyanatı Rusiya Müdafiə nazirliyinin 10 avqustda sülhməramlılarla bağlı yaydığı bəyanatdan sonraya təsadüf edir. Həmin bəyanatda Rusiya MN Qarabağdakı erməni separatçılarını tərəf kimi göstərib. Bu, ermənilərlə rusların koordinasiyalı oyunudur. Rusiya öz arbitrlığını qeyri səmimi edir. Bununla neçənci dəfədir analoji halın şahidi oluruq. Rusiyaya daha sərt irad formasında bunu bildirməliyik. Görünür, Rusiyanın alt qatda tələb etdiyi bəzi tələblər var. Buna baxmayaraq, tərəflərin borcudur ki, imzaları olan sənədə əməl etsinlər. Ermənilər həmin sənədə natamamlıq donu geyindirməyə çalışırlar. Bu destruktiv yanaşma regionda uzun müddətdir gözlənilən sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsini əngəlləyir. Rusiyanın obyektiv arbitr olmasını gözləməyə də dəyməz. Biz bunu uzun müddət görmüşük. Heç də o anlama gəlməsin ki, Rusiyanı öz istəyinə uyğun davranmağa buraxmalıyıq. Rəsmi Moskvanı bəyanatın tələblərinə əməl olunmasına məcbur etmək üçün əlimizdə kifayət qədər manevr imkanlarımız var”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
