ABŞ-la Çin arasında koronavirus pandemiyası ilə bağlı mübahisələrin dərinləşdiyi bir vaxtda Pekində diqqət kifayət qədər maraqlı bir məsələyə yönəldilir. Söhbət bəzi postsovet ölkələrində, xüsusən də Ermənistanda olan biolaboratoriyalardan gedir.
Çinin rəsmi dövlət qəzeti olan “Jenmin Jibao” bu xüsusda qeyd edir:“ABŞ-dan kənardakı bioloji laboratoriyalarda hansı tədqiqatlar aparılması barədə Vaşinqton hələ də susur. Bu yaxınlarda Rusiya Dövlət Dumasının beynəlxalq məsələlər üzrə komitə sədrinin müavini Natalya Poklonskaya bütün dünyada Amerika bioloji laboratoriyalarının qanuniliyini yoxlamağı təklif edib. Eləcə də Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi keçmiş Sovet İttifaqı ölkələrində bioloji laboratoriyaların yaradılmasından narahatlığını bildirib. Xarici siyasət və milli müdafiə üzrə rusiyalı mütəxəssis Qriqori Trofimçuk bu bioloji laboratoriyaların işinin heç vaxt dünyaya açıqlanmadığını, eyni zamanda, laboratoriya ərazilərində qızılca kimi təhlükəli yoluxucu xəstəliklərin də baş verdiyini söyləyib. Bu laboratoriyalarda hansı tədqiqatlar aparılır? Niyə ABŞ bu bioloji laboratoriyaların funksiyaları, istifadəsi və təhlükəsizliyi barədə susur?”. Bu fonda indi daha çox Ermənistanda olan biolaboratoriyalar gündəmə gəlir.
Ermənistandakı biolaboratoriyalarla əlaqədar elə kontekst formalaşır ki, bundan sonra Moskvadan daha çox Pekin oraya giriş hüququnda təkid edəcək. Həm ABŞ, həm də Çin bir-birini bioloji və toksik silahların qadağan olunması barədə Konvensiyanı pozmaqda ittiham edəcək.
Rusiyalı politoloq Aleksandr Karavayev bunu təsadüfi saymır. O vurğulayır ki, Ermənistandakı biolaboratoriyalar ABŞ-la Çin arasında yeni böhranın amilinə çevrilir. Politoloq bildirib ki, Pekin diqqəti Ermənistanda bu biolaboratoriyaların mövcudluğu faktına yönəldib:“Ermənistandakı biolaboratoriyalarla əlaqədar elə kontekst formalaşır ki, bundan sonra Moskvadan daha çox Pekin oraya giriş hüququnda təkid edəcək. Həm ABŞ, həm də Çin bir-birini bioloji və toksik silahların qadağan olunması barədə Konvensiyanı pozmaqda ittiham edəcək. Vaşinqton iddia edəcək ki, Konvensiya Uhanda laboratoriyada sızma faktı baxımından pozulub. Pekin də, təbii olaraq, onu vurğulayacaq ki, amerikalılar öz ərazilərində fəaliyyət göstərən laboratoriyalara giriş hüququ barədə protokolu imzalamayıb və Ermənistanda yenilərini yaradır. Bu məsələdə Moskvanın mövqeyi çox vacibdir. Maraqlıdır ki, 2014-cü ildən Moskva, bioloji silah tətbiq olunacağı təqdirdə, yardım göstərilməsi üçün səyyar tibbi-biloloji çevik reaksiya dəstələri yaratmağı dəfələrlə təklif edib. Amma bu təkliflər havada qalıb”.
Hazırda İrəvanın rusiyalı mütəxəssislərin biolaboratoriyalara girişinə imkan verməməsi fonunda Pekin Ermənistanda fəaliyyət göstərən Amerika bioloji laboratoriyalarının bütün region üçün təhdid törətdiyi məsələsində Moskva ilə həmrəylik nümayiş etdirir. Bu günlərdə isə Ermənistan rusiyalı mütəxəssisləri ABŞ-ın maliyyəsi ilə yaradılan bioloji laboratoriyalara buraxmaqdan yenidən imtina edib. Halbuki, daha öncə Rusiya mütəxəssislərinin, o cümlədən hərbçilərin həmin bioloji laboratoriyalara girməsinə zəmanət veriləcəyi bildirilmişdi. Qeyd olunurdu ki, bu, Rusiya ilə Ermənistan arasında "Bioloji Təhlükəsizlik Məsələləri haqqında" Anlaşma Memorandumundan irəli gəlir. Amma İrəvan sonradan fikrini dəyişdi. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Anna Nağdalyan bu xüsusda bildirdi:“İlk öncə qeyd etmək istəyirəm ki, ölkədə fəaliyyət göstərən biolaboratoriyalar Ermənistana aiddir və ölkənin dövlət orqanları tərəfindən tam nəzarətdədir. Erməni tərəfi dəfələrlə bildirib ki, laboratoriya heyəti yalnız Ermənistan vətəndaşlarından ibarətdir, laboratoriyalarda xarici mütəxəssislərin olması istisna olunur. Barəsində söhbət gedən "Bioloji Təhlükəsizlik Məsələləri haqqında" Anlaşma Memorandumunun Ermənistanda fəaliyyət göstərən biolaboratoriyalarla, üstəlik, rus mütəxəssislərinin onlara baş çəkmək hüququ ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Dəfələrlə qeyd etmişik ki, tərəflərin bioloji təhlükəsizliyinin təminatı üzrə məsələlərin geniş spektri mövcuddur. Həmin memorandum layihəsinə görə, hər hansı bir tərəfin işləyən laboratoriyaların ərazisinə daxil olması və ya birtərəfli başqa nəzarəti həyata keçirmək hüququna zəmanət verilməsi nəzərdə tutulmur”. Digər tərəfdən, Ermənistan "Bioloji Təhlükəsizlik Məsələləri haqqında" Anlaşma Memorandumunun imzalanmasını da gecikdirir. Anna Nağdalyan gecikməni koronavirus pandemiyası səbəbindən tətbiq olunan məhdudiyyətlərlə əlaqələndirir. Lakin Rusiyanın RBK portalının məlumatına görə, memorandumun imzalanması koronavirusdan hələ heç bir xəbər olmadığı vaxtdan, yəni keçən ilin noyabr ayından etibarən təxirə salınıb. İmzalanmanın təxirə salınması isə Ermənistan tərəfindən sənədin hələ hazır olmadığı səbəbi ilə baş verib. RBK, eyni zamanda, bu laboratoriyalarda müxtəlif virusların və ştamların araşdırıldığını və maliyyə ayırmalarının Pentaqon tərəfindən edildiyini bildirir. Rus mənbələrinə görə, Ermənistandakı bu laboratoriyalara ABŞ səfirliyinin hərbi attaşesi, mayor Erik Larsen nəzarət edir və podratçı Ermənistanda bu işi yerinə yetirmək üçün 50 milyon dollar alan “CH2M Hill” şirkəti olub. Bu şirkət “BlackVeatch” vasitəsilə uzun müddətdir bioloji silahların hazırlanmasında iştirak edən digər iki təşkilata qoşulub. Rusiya Dövlət Dumasının Elm və Təhsil Komitəsinin rəhbəri, ölkənin keçmiş baş sanitar həkimi Qennadi Onişşenko hesab edir ki, bu biolaboratoriyalar başqa bir dövlətin hərbi bazalarıdır. Onun sözlərinə görə, bunlar son dərəcə təhlükəli virusların olduğu xüsusi rejimdə fəaliyyət göstərən obyektlərdir. Məhz bu durumda, Rusiya ilə yanaşı, artıq Çin də diqqəti Ermənistanda olan bu obyektlərə yönəldir. Hesab edilir ki, artıq Çin də bu xüsusda əsl həqiqətlərin üzə çıxması üçün Ermənistana təzyiqləri artıracaq.
Nahid SALAYEV
