Çin-Avropa yükdaşımalarında yeni dəmir yolu marşrutu üzrə hərəkətə mayın 4-də start verilib. Belə ki, Çinin İu şəhəri ilə Litvanın paytaxtı Vilnüsü birləşdirən marşrutun uzunluğu 10 min 146 kilometrdir. Marşrut Qazaxıstan, Rusiya və Belarusun ərazisindən keçir. Yüklər Vilnüsdən Avropanın daha 36 ölkəsinə, o cümlədən, İspaniya, Danimarka, İsveçrə və Fransaya daşınacaq.
Yeni xəttin istifadəyə verilməsi pandemiya şəraitində poçtların daşınması üçün yeni kanal yaradıb. Gələcəkdə həmin marşrut üzrə reyslərin həftədə bir dəfə həyata keçiriləcəyi gözlənir. Hazırda İu şəhəri 12 yükdaşıma marşrutu ilə bütün Avrasiya üzrə 37 ölkə və regionla birləşib. Son statistikaya əsasən, cari ildə bu şəhərdən Avropaya 133 yük qatarı göndərilib. Həmin qatarlar 11 min standart konteyner daşıyıb ki, bu da ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 44 faiz çoxdur.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan Çinin təşəbbüsü ilə gerçəkləşən “İpək Yolu iqtisadi kəməri” layihəsinin iştirakçısıdır. Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizi (Avropa İttifaqının TRACECA proqramı) Frankfurtu (Almaniya) Şanxayla (Çin) birləşdirir. 2017-ci il oktyabrın 30-da istifadəyə verilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Trans-Avropa və Trans-Asiya dəmir yolu şəbəkələrinin birləşdirilməsini təmin etməklə, qədim İpək Yolunun polad magistrallar üzərində bərpasıdır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Çindən Avropaya yüklərin çatdırılması müddətini dəniz daşımalarına nisbətən iki dəfədən çox azaldıb. Sözügedən marşrut xətti üzrə yükdaşımaların həcmi 10 milyon tonu keçib. İlbəil İpək Yolu vasitəsilə yükdaşımalar artır.
Maraqlıdır, Çinin İu şəhəri ilə Litvanın paytaxtı Vilnüsü birləşdirən yeni dəmir yolunun aşılışı hansı zərurətdən yaranıb? Azərbaycandan keçən İpək Yolu Çinə yükdaşımalarda kifayət etmirmi? Ən nəhayət, Ermənistan Çindən Avropaya açılan yeni dəmir yolundan istifadə edə biləcəkmi?
“Ermənistanın isə sözügedən yeni dəmir yolundan istifadə etmək perspektivi yoxdur”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirli buna bir neçə kontekstdən yanaşdı: “Məsələ ondadır ki, yeni dəmir yolunun marşrutu bir qədər fərqli istiqamətdədir. Sözügedən dəmir yolu ilə yüklər əsasən Şimali Avropa istiqamətində daşınacaq. Çin böyük əraziyə və iqtisadiyyata malik olan ölkədir. Bu səbəbdən yükdaşımalarda müxtəlif marşrutlardan istifadə edilməsi təbiidir. Bu o demək deyil ki, İpək Yolu ilə yükdaşımalar azalacaq. Ticarət əlaqələrində də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu Çindən Avropaya yüklərin çatdırılması müddətini dəniz daşımalarına nisbətən iki dəfədən çox azaldır. Bu layihənin tarixi İpək Yolu üzərində qurulması region ölkələri üçün onun cəlbediciliyini artırır. Eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin - Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Tacikistanın, həmçinin, Əfqanıstanın Avropa və dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdırır, onların ticarət əlaqələrinin, iqtisadiyyatlarının inkişafında, inteqrasiyasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ona görə də düşünmürəm ki, yeni dəmir yolu Azərbaycan üzərindən daşımalara mənfi təsir edəcək. Bu mümkün deyil. Ermənistanın isə sözügedən yeni dəmir yolundan istifadə etmək perspektivi yoxdur. Çünki coğrafi baxımdan həmin dəmir yolu xətti Ermənistandan çox aralı keçir. Digər tərəfdən, Ermənistan dünya ilə dəmir yolu əlaqəsini Gürcüstan vasitəsilə həyata keçirir. Ancaq Abxaziyadan gələn dəmir yolu bağlı olduğundan, bu imkan natamamdır. Ən yaxşı halda, Ermənistan Poti limanı ilə əlaqə qura bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
