şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

Bölgələrimizdə tarixi abidələrin mühafizəsində ciddi nöqsanlar hələ mövcuddur...

Image


Rizvan Qarabağlı: “Abidələr mühafizəsi hazırda bərbad vəziyyətdədir”

Ölkəmiz tarixin müxtəlif dövrlərinə aid tarix-mədəniyyət abidələri ilə zəngindir. Bütün yerli, regional və dünya əhəmiyyətli tarix-mədəniyyət abidələri Azərbaycan xalqının irsidir. Arxeoloji və təbiət, memarlıq abidələri ucqar kəndlərdən tutmuş paytaxt Bakıya qədər hər yerdə mövcuddur.

Məsələ burasındadır ki, abidələrimizlə bağlı uzun illərdən bəri mövcud olan bəzi problemlər hələ də qalmaqdadır. İlk növbədə abidələrimizin siyahıya alınması sahəsində ciddi problem var ki, hələ bu proses tam başa çatmayıb. Bu gün soruşsaq ki, ölkəmizdəki abidələrin sayı nə qədər? Bu suala birmənalı cavab almaq çox çətin olar. Tutaq ki, Mədəniyyət Nazirliyi bir rəqəm deyəcək, ekspertlər də başqa bir rəqəm. Ona görə də bütün abidələr qeyydiyyata alınmalıdır. Bildiyimiz qədər Mədəniyyət Nazirliyində hazırda bu proses başlayıb. Amma bu indinin işi deyildi, bu proses 30 il bundan əvvəl başlamalı və başa çatdırmalı idi. Amma bilindiyi kimi bu işlər görülməyib, görülsə də, tamamlanmayıb.

Abidələrimizlə bağlı ən ciddi problemlərdən biri də odur ki, hələ bir sıra abidələrin mühafizə zolaqları yoxdur. Xüsusən də ucqar yerlərdə, meşələrdə, dağlarda yerləşən abidələrin əksəriyyətinin mühafizə zonası olmadığı üçün ora mal-qara belə asanlıqla girə bilir. Bəzi abidələrin mühafizə zolaqlarının olmaması şərait yaradır ki, o ərazilərə müdaxilə olunsun. Bəzən yerli bələdiyyələr abidələrin ərazilərini sata da bilirlər. Biz arxeoloqlardan və ziyalılardan çox eşitmişik ki, bəzi bölgələrdə meşələrin içində yerləşən abidələrin ümumiyyətlə üzərində lövhə yoxdur ki, adam onun haqqında məlumat alsın. Düzdür, abidələrin üzərinə “Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qorunur” yazılsa da, amma onların mühafizəsində ciddi nöqsanlar var. Yəni bu yeni deyil, köhnə “mirasdır”, nazirliyin yeni rəhbərliyi də bildiyimiz qədər bu problemləri aradan qaldırmağa çalışır.

Abidələrin mühafizə zolaqlarının olmaması, güclü qorunmaması nəticəsində insanların da müdaxiləsi ilə üzləşirlər. Vətəndaşlar özləri də bəzən abidələrə etinasız yanaşırlar, yerli icra hakimiyyətlərinin, bələdiyyələrin də məsuliyyətsiz münasibəti var. Amma bütövlükdə bu işlə nazirliyin aidiyyatı strukturları, yerli idarələr məşğul olmalıdır. Təmir-bərpa olunmalı olan abidələrimiz də az deyil. O abidələrin uzun illərdir bərpa edilməsi ləngiyir. Çox zaman maliyyə çatışmazlığından şikayət edirlər. Təbii, bu sahəyə məsul olan Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin keçmiş rəhbəri Zakir Sultanov abidələrin bərpasına ayrılan pulları mənimsəməsəydi yəqin bu problemlər indiyə qalmazdı. Çünki bu adam illərlə abidələrə ayrılan pulları şəxsi məqsədləri üçün istifadə edib.

Quba rayonun Qrız kəndindəki qədim Əbu Müslüm Məscidi, bu tarixi abidə o etinasızlığın qurbanı olub. Abidə illərdir bərbad vəziyyətdədir, materialları daşınıb aparılıb və başqa tikintilərdə istifadə edilib, ərazisi mal-qaranın örüş yerinə çevrilib, taxtalarından futbol oynamaq üçün qapı düzəldilib və sair. Nazirliyin aidiyyəti qurumu da problemi aradan qaldırmaq əvəzinə deyir ki, bərpa növbəti illərdə həyata keçirilə bilər.

Bir çox abidələrin hazırkı vəziyyətini bu sahəyə rəhbərlik edən məmurlar da yaxşı bilir, mütəxəssislər də...sadəcə, ortaya iradə qoyub fəaliyyətə başlamaq nədənsə çətin bir işə çevrilib.

“Abidələrin hamısının mühafizə zonası olmalıdır”

Memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent,AMEA Memarlıq və incəsənət İnstitutu, aparıcı elmi işçi Rizvan Qarabağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, abidələrin mühafizəsi ilə bağlı ciddi problemlər mövcuddur və onlar aradan qaldırılmalıdır: “Abidələr mühafizəsi hazırda bərbad vəziyyətdədir. Bu məsələyə tamamilə yenidən yanaşmaq lazımdır. Mən rayonlarda çox oluram. Rayonların mədəniyyət şöbələrinə də gedirəm, orda cavan-cavan qızlar oturur, bunlar mühafizəçilərdir, guya abidələri mühafizə edirlər. Soruşuram ki, sən hansı abidəni mühafizə edirsən? Tutalım, deyir filan abidəni.O abidənin harda yerləşdiyini soruşanda cavab vermir, çünki o abidənin harda yerləşdiyini özü də bilmir. Bu sahə də pis vəziyyətədir. Bu yeni yanaşma tələb edir. Abilər elektronlaşmalıdır, hər bir abidəyə videokamera qoyulmalıdır, onlar mərkəzdən izlənilməlidir. Dağ rayonlarının hansına gedirsən bu sahədə problemlə qarşılaşırsan. Daşkəsən, Tovuz, Gədəbəy, Qazax, Şəmkir kimi rayonlarda dağlarda olan qədim alban məbədlərinin 99 faizi “mal tövləsidir”, əksəriyyəti mal tövləsi kimi istifadə olunur. Yəni vəziyyət belədir”.

R.Qarabağlı bildirdi ki, bəzi məbədlərin təqdimatında da təhriflərə rast gəlinir. “Sizə bir fakt deyim. Gəncədə Aqrar Universitetlə üzbə-üz bir məbəd var. O məbədi vaxtilə ruslar tikib, bizimkilər ona səhvən alban məbədi deyirlər. O kilsənin zəng qülləsində 8 ədəd sütun var, amma Mədəniyyət Nazirliyi götürüb onun üzərinəki lövhəyə “7 sütunlu məbəd” yazıb. O lövhə də tuncdan, əridilmiş metaldan tökülüb. Bilmirəm, onlar niyə 8 sütunu 7 sütun görür, mən bunu anlaya bilmirəm? Yəni 8 sütunu görmək bu qədərmi çətindir? Belə nümunələr çoxdur. Mən bunlardan birini dedim.

Abidələrin qorunması məsələsi ciddi bir mövzudur, özü də mübahisəli məsələdir.

Burda bir məsələ də var ki, abidələrin mühafizə zonası yoxdur. Abidələrin hamısının mühafizə zonası olmalıdır. Məsələn, abidədən bir on metr kənarda onun mühafizə zonasını çəkmək lazımdır ki, yerli bələdiyyələr o ərazini kiməsə, hansısa iş adamına, yaxud vətəndaşa sata bilməsin. Hər bir abidənin mühafizə zonası olmalı olduğu halda heç bir birində yoxdur. Abidələrin mühafizəsi çox aktual və vacib məsələdir. Məsələn, Pənah xanın birinci qalası Bayat qalası Ağcabədinin Bayat kəndində olub. Vaxtilə bu qalanın yerini şumlayıb taxıl əkiblər. Vəziyyət belədir” - deyə R.Qarabağlı bildirdi.

Qeyd edək ki, Mədəniyyət Nazirliyinin yaydığı xəbərlərdə tarix-mədəniyyət abidələrinin pasportlarının hazırlanaraq təsdiq edildiyi və mühafizə zonalarının müəyyən edilməsi ilə bağlı işlər görülüdüyü bildirilir.

Yeri gəlmişkən, son vaxtlar Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti bu sahədə işləri gücləndirir, Ümid edirik ki, yaxın gələcəkdə mövcud problemlərin hamısı aradan qaldırılacaq. Abidələrin sayı həddən artıq çox olduğu üçün onların hamısını tez bir zamanda pasportlaşdırmaq, mühafizə zonalarını müəyyən etmək çətindir. Bu iş başdan görülsəydi indiyə bu problemlər qalmazdı. Amma dediyimiz kimi, bu illər əvvəldən qalan problemlərdir ki, bunu da kökündən həll etmək nazirliyin və onun müvafiq qurumunun üzərinə düşür...

İradə SARIYEVA



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ