Son dövrlər paytaxtda fəaliyyət göstərən kitab mağazalarında tez-tez gənc və orta nəsil yazarların imza günlərinin, kitab təqdimatlarının təşkil olunduğunun şahidi oluruq. Maraqlıdır ki, kitab mağazaları özləri buna maraq göstərirlər.
Onların yazarların imza günlərinə və kitab təqdimatlarına hansı səbəbdən belə maraq göstərməsinin ilginc tərəfləri ortaya çıxıb. Sosial şəbəkələrdə yayılan iddialara gorə, kitab mağazaları kitab təqdimatları ilə bağlı müəlliflərdən yüksək məbləğdə pul alırlar. Deyilənlərə görə, məsələn, kitab təqdimatı keçirən yazar gərək bir saat üçün mağazaya 200 manat pul ödəsin. Həftə sonları üçün isə kitab mağazaları qiyməti 300 manata qaldırır. Yazarlar deyir ki, kitab mağazaları yazarların kitab təqdimatları və imza günləri tədbirlərindən onsuz da hərtərəfli qazanır - həm reklam olunur, həm də məhsullarını satır, üstəlik də yazarlardan yer haqqı tələb edirlər. Ümumiyyətlə, bu nə dərəcədə düzgündür ki, hərtərəfli qazanan kitab mağazalarıdır, yazarlar isə heç nə qazanmır?
Yazarlara hansı kitab magazaları qiymət “oxuyur”? Onlara qarşı hansı mübarizə üsulu seçilməlidir?
Tural Turan: “Hazırkı durumdan ən çox zərər çəkən ədəbi mühitin gənc nümayəndələridir, gənc yazıçılarda, şairlərdə kitab mağazalarına ödəməyə bu məbləğ yoxdur”
AYB Gənclər Şurasının üzvü Tural Turan “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu problemi ilk dəfə sosial şəbəkələrdə gənc yazar, jurnalist Ulucay Akif ictimailəşdirib və yazarların diqqətini bu ciddi məsələyə yönəldib. T.Turan qeyd edir ki, ümumiyyətlə bütün kitab mağazalarında bu problemlər müşahidə olunur, pulsuz kitab təqdimatı, imza günü keçirən kitab mağazası, demək olar ki, yoxdur. “Bu məsələni bir neçə gün əvvəl Ulucay Akif qaldırmışdı. Kitab mağazaları arasında yazarlardan 200, 150, 100 manat istəyənlər var. Hansı kitab mağazaları yazarlardan yüksək məbləğ tələb etmir ki? Hamısı edir. Burada pulsuz söhbəti yoxdur. Sadəcə, pulsuz kitab təqdimatı keçirilən bir məkan tanıyırdım. O da Milli Kitabxananın açıq kitabxanasıdır ki, aydın məsələdir, qış vaxtı da soyuğa görə orada təqdimat keçirmək olmur. Mən sonuncu kitabımın təqdimatını pulsuz olaraq orada keçirmişdim. Bu isə 2018-ci ildə olmuşdu, sonra isə pandemiya düşdü. Burada günah şair və yazıçıların, kitab çıxaran müəlliflərindir. Yazarlar həmrəy ola bilmirlər. Bütün yazarlar yığışıb həmin kitab mağazalarına etiraz etməlidir. Eyni zamanda təklif vermişdim ki, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Mədəniyyət Nazirliyi bu kimi nüanslara qarşı alternativ hazırlayıb qoymalıdır. Məncə, bu problemi Azərbaycan Yazçılar Birliyi (AYB) , Mədəniyyət Nazirliyi və digər aidiyyəti qurumlar həll etməlidir. AYB kitab təqdimatlarına “Natəvan” klubunda yer verir, bu öz yerində. Eyni zamanda yazıçı və şairlərin açıq havada, eləcə də qapalı məkanlarda, əhalinin gur yerində kitab təqdimatı aksiyaları keçirilməsi üçün şərait yaradılmalıdır. Bu proses anlaşılmalıdır. Yəni Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə zəng vur, onlardan yer istə, bu qurum da “hə” deyəcək, deməyəcək məlum deyil. Yaxud elə saat deyəcəklər ki, həmin saatda ora oxucu gəlməyəcək. Deyək ki, bu kimi bürokratik əngəllər və sair olur. Ona görə də, bu kimi məsələlərin üstünə AYB və Mədəniyyət Nazirliyi getməlidir. O vaxt təklif etmişdim ki, Milli Məclisin, Prezident Administasiyasının qarşısında kitab paradı, kitab təqdimatları keçirmək olar. Bu, dövlətin verdiyi xoş bir mesaj olar. Parklarda təqdimatlar keçirmək qeyri-mümkündür, müəyyən mənada bir az qeyri-etik alınır. Məsələn, Cavid parkında bu təqdimatları necə keçirəsən?
Yazıçılar, şairlər, yazarlar, xüsusən də gənclər belə bir situasiyada həmrəylik nümayiş etdirməlidir, kitab mağazalarına qarşı sözü bir yerə qoymalıdırlar. Hazırkı durumdan ən çox zərər çəkən ədəbi mühitin gənc nümayəndələridir, gənc yazıçılarda, şairlərdə kitab mağazalarına ödəməyə bu məbləğ yoxdur. Mütləq şəkildə hazırkı haldan narazı olan hər kəs bu məsələyə münasibət bildirməlidir”.
T.Turan deyir ki, gənclərin o kitab mağazarında təqdimat keçirməyə pulu yoxdur, ona görə də bu məsələdə gənclərə dəstək göstərilməlidir. “Çingiz Abdullayev, Anar o pulu verə bilər. Anar gedib Prezidentin ayırdığı pulla Yaponyada kitab çap etdirir. Amma 25-30 yaşlı gənc o pulu tapıb verə bilmir, qazandığı 300-500 manatdı, onu da versin nəşriyyatlara, kitab mağazalarına, özünə nə qalacaq? Bu arada nəşriyyatlar kitab çapının da qiymətini qaldırıblar, 6-7 ay bundan əvvəlki qiymətlərlə indiki qiymətlər eyni deyil. Bilirsiz, bu artıq fəlakətdir. Məsələn, TEAS Press qiymətləri qaldırıb dağ başına qoyub. Kim alacaq? Sonra da deyirlər çap etdiklərimizi alan olmadı, əlimizdə qaldı. Nə qədər nəşriyyatlar var...”
T.Turan bildirir ki, problem çoxdur və onların həllinə nail olmaq lazımdır. O hətta təklif edir ki, yazarlar yığışıb qiymətləri qaldıran kitab mağazalarına və nəşriyyatlara qarşı aksiya keçirsinlər. “Amma hərəkət edən yoxdur. Hər kəs sakitcə yerində durur. Ona görə nəşriyyatlar, kitab mağazaları istədiklərini edirlər”- deyə T.Turan qeyd etdi.
Kənan Hacı: “2 saatlıq təqdimat üçün yazıçıdan 200-300 manat tələb edirlər”
Tanınmış yazıçı Kənan Hacı da bizimlə söhbətində bu sahədə vəziyyətin acınacaqlı olduğunu və yazarların heç bir gəlir əldə etmədiyini bildirdi: “Ümumiyyətlə, bizdə kitab sənayesi bərbad gündədir. Faktiki olaraq, yazıçı nəşr olunmuş kitabından bir qəpik qazana bilmir. Yazıçının işi kitab yazmaqdır, qapı-qapı düşüb kitab satmaq deyil. Marketinq işini nəşriyyatlar həyata keçirir və yaxud zəif həyata keçirir. Bütün hallarda qazanan nəşriyyat olur. Təqdimat məsələsi isə kitab satışı ilə məşğul olan mağazalar üçün əlavə gəlir mənbəyinə çevrilib. 2 saatlıq təqdimat üçün yazıçıdan 200-300 manat tələb edirlər. Bu, Azərbaycan reallığında fantastik rəqəmdir. Axı bu kitab mağazaları gerçək vəziyyəti bilirlər, üstəlik, satışdan pul qazanırlar, bunu bilə-bilə yazıçıdan pul tələb etmək fürsətcillikdən başqa bir şey deyil. Bəs yaxşı, naşir qazanır, kitab mağazası qazanır, bəs yazıçı niyə qazanmamalıdır? Burda məntiq hardadır? Ad olur ki, yazıçıya dəstək olurlar, amma yazıçıdan başqa naşir də qazanır, mağaza da. Yazıçıya nə qalır? Bunun bir adı var, istismar. Yazıçının imkansızlığından faydalanan nəşriyyatlar sadəcə pul qazanır, vəssalam”.
Qeyd edək ki, yazıçı, jurnalist, kulis.az-ın baş redaktoru Ulucay Akif “Facebook”da kitab mağazalarını sərt tənqid edib. O bildirib ki, bu mağazalar imza günləri, kitab təqdimatları ilə bağlı müəlliflərdən yüksək məbləğdə pul tələb edirlər: “Libraff mağazasında kitab təqdimatı etmək istəyən yazıçı gərək hər saat üçün mağazaya 200 manat (həftəsonu isə hətta 300 manat) pul ödəsin. Digər kitab mağazalarında da qiymətlər təxminən eynidir. Yəni təqdimat və imza günlərinin minimum 2 saat olduğunu nəzərə alsaq, gərək müəllif kitab mağazasına 400-600 manat məbləğində pul ödəsin. Bu məbləğ yazıçılarda, xüsusən də gənc yazarlarda nə gəzir?”.
Baş redaktor eyni zamanda belə kitab mağazalarının kitabın satışından gələn gəlirin 40 faizini də yazıçıdan tələb etmələrinin vicdansızlıq olduğunu söyləyib.
İradə SARIYEVA
