Dollar kreditləri və dollar əmanətləri iki ciddi problem olaraq hökumət müzakirələrində...

Tarix: 26.01.2016 / 02:18
Bölmə: İqtisadiyyat

Hökumət problemli kreditlərin artımının qarşısını ala bilər...

Bank sektoru üçün həmişə ciddi çətinliklərdən biri sayılan problemli kreditlər ətrafında yeni vəziyyət yaranmaqdadır. Məsələ burasındadır ki, ötən ilin sonlarında belə kreditlərin həcminin azalması müşahidə olunurdu. Lakin manatın son devalvasiyası vəziyyəti dəyişə bilər. Bu barədə danışmazdan öncə bir daha qeyd edək ki, ötən ilin sonlarına yaxın problemli kreditlərin miqdarı azalıb.

Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına əsasən, ötən il noyabrın 1-nə Azərbaycan banklarında problemli kreditlərin həcmi 1 milyard 301,9 milyon manat təşkil edib. 2015-ci ilin noyabr ayının sonuna ödəmə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği bir qədər də azalaraq 1 milyard 229,6 milyon manat təşkil edib. Lakin manatın devalvasiyası vəziyyəti dəyişə və problemli kreditlərin azalma tempini dayandıra bilər. Çünki banklarda dollarla götürülmüş kreditlərdə ödəmə çətinliyi yaranıb. Bunu nəzərə alan hökumət vəziyyəti dəyişmək üçün qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirməyə hazırlaşır. Söhbət dollarla götürülmüş istehlak kreditlərinə güzəştlərdən gedir. Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov deyir ki, 5000 dollara qədər olan kreditlərə güzəştlərin verilməsi məsələsi hökumətin gündəliyindədir. Onun sözlərinə görə, hazırda bu məsələ müzakirə olunur":Bu gün 5000 dollara qədər olan kredit ümumi kredit portfelində 250 milyon dollar təşkil edir. Hazırda biz güzəştlərin verilməsi üçün mənbənin axtarılması üzərində işləyirik. Ola bilsin ki, bu, fiksal qaydada həllini tapsın. Amma bununla bağlı nə vaxt qərar veriləcəyi məlum deyil. Maliyyə mənbəyi tapılandan sonra bilinəcək".

Maliyyə naziri Samir Şərifov da bunu mümükün sayır: "Əgər güzəşt edilmə məsələsi qərara alınsa, onda bu yaxşıca yoxlanılmalıdır. Hesab edirəm ki, hökumət tərəfindən böyük bir addım artıq atılıb. Bu addımlardan ən əsası dövlət başçısının insanların banklara yerləşdirdiyi əmanətlərlə bağlı açıqlaması idi. Yəni bank bağlansa, dövlət söz verir ki, vətəndaşın qoyduğu əmanət yüz faiz ona qaytarılacaq". Aydındır ki, müvafiq güzəştlər problemli kreditlərin artımının qarşısını alacaq. Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının prezidenti Zakir Nuriyev "Amerikanın Səsi"nə müsahibəsində məsələnin həllini mümkün sayır: "Kredit borclarının hər hansı bir məzənnə ilə ödənilməsi iqtisadi baxımdan müzakirə olunan məsələ deyil. O nöqteyi-nəzərdən ki, banklar və borc alanlar kredit müqavilələrində məzənnəni deyil, konkret olaraq borcun məbləğini fiksə ediblər. Ona görə də hüquqi cəhətdən, yəni müqavilə öhdəliklərilə tənzimlənən bu öhdəliklərin bu və ya digər məzənnə ilə ödənilməsi məsələsi müzakirə obyekti ola bilməz. Çünki vətəndaş, deyək ki, min dollar borc alıbsa, min dollar borcunu qaytarır. Bu zaman nə borc alınarkən, nə də borc qaytarılarkən hər hansı bir məzənnə müqavilənin predmeti deyil. Lakin təbii ki, devalvasiyadan sonra borcların manat ifadəsilə həcminin artması ilə bağlı suallar meydana çıxır. Lakin bu suallar borc alan və borc verənlər üçün müzakirə obyekti olmamalıdır. Çünki eyni qaydada banklar vətəndaşlardan əmanətləri qəbul edib və bu əmanətlər də dollarla qəbul edilib. Orada da hər hansı bir məzənnə müzakirə mövzusu deyil. Təbii ki, vətəndaşların bu və ya digər şəkildə çətinlikləri yaranıb. Yəni vətəndaşların mövcud olan gəlir və xərclərinin strukturunda dəyişiklik baş verib. Ona görə də bu cür dəyişikliklər zamanı borcların ödənilməsinə yardım göstərilməsi, hər hansı bir sosial layihənin həyata keçirilməsi yalnız dövlətə və hökumətə aid bir məsələdir. Bu, vətəndaş - hökumət münasibətlərində tənzimlənir. Vətəndaşlar, yaxud borc alanlar və borc verənlər arasındakı öhdəliklər yalnız onlar arasında mövcud olan kredit müqavilələri və kredit öhdəlikləri ilə tənzimlənir. Dövlət isə, istənilən halda, istənilən şəraitdə öz vətəndaşlarına kömək edib, edir və yəqin ki, bu məsələdə də kömək edəcək".

Azərbaycan dövlətinin belə bir imkanı olmasına gəlincə, ekspert bildirir: "Mətbuatda da bu barədə bir çox fikirlər səslənib və bir neçə mənbə göstərilib. Belə mənbələrdən biri kimi Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatlarının yenidən qiymətləndirilməsi zamanı yaranmış fərqin bu məqsədlə istifadə edilməsi mətbuatda bir sıra ekspertlər tərəfindən göstərilib. Hesab edirik ki, hökumət qərar verərsə, belə bir mənbənin bu məqsədə istifadə edilməsi doğru olardı". Bu fonda Azərbaycan banklarının xarici kredit öhdəliklərinə də toxunan ekspert bildirir: "1 yanvar 2016-cı il tarixə xarici borcların həcmi Beynəlxalq Bankın kommersiya banklarında 1,4 milyard manat həcmində vəsait təşkil edir. Hesab edirik ki, bu məbləğ Azərbaycan kommersiya bankları üçün kifayət qədər kiçik bir məbləğdir. Belə bir məbləğin borcun örtülməsinə sərf olunması, hesab edirik ki, problem olmayacaq. Çünki qeyd etdiyim kimi, 1,4 milyard kifayət qədər kiçik bir məbləğdir ki, buna xidmət edilməsi hər hansı bir problem yaratmayacaq".

Tahir TAĞIYEV