Son dövrlərdə valyuta hərraclarında dollara tələbin yenidən artması müşahidə edilməkdədir. Məsələn, Mərkəzi Bankda Dövlət Neft Fondunun da iştirakı ilə keçirilən son valyuta hərracında tələb 142,2 milyon dollar təşkil edib və tam təmin edilib. Hərracda manatın ortaçəkili məzənnəsi yenə 1,7 manat səviyyəsində formalaşıb.
Tələbin artımı fonunda dolların yenidən bahalaşa biləcəyinə dair şayiələr də yayılmağa başlayıb. Amma real durum tamamilə əks mənzərə yaradır. Qeyd edək ki, bu xüsusda Mərkəzi Bank özü də məlumat yayıb. Mərkəzi Bankın yaydığı məlumatda deyilir ki, son günlər manatın ucuzlaşması ilə bağlı mətbuatda və sosial şəbəkələrdə gedən əsassız xəbərlərin fonunda formalaşan gözlənti nağd valyuta bazarında müəyyən tələbi şərtləndirib. Bu da valyuta hərracında tələbin nisbətən artmasına təsir edib: ”Lakin neftin qiymətinin ötən illə müqayisədə artdığını, OPEC+ ölkələrinin son toplantısında neft hasilatı ilə bağlı müsbət qərarların qəbul olunduğunu, bütün dünyada artıq COVID-19 virusuna qarşı vaksinasiya proqramlarının başlandığını və Dövlət Neft Fondunun əhəmiyyətli məbləğdə transfertlərini nəzərə alaraq qeyd edirik ki, manatın ucuzlaşması ilə bağlı iddialar əsassızdır. Bu baxımdan hesab edirik ki, nağd valyuta ilə bağlı artan tələb müvəqqəti xarakter daşıyır və qısa zamanda səngiyəcək. Eyni zamanda, son günlər bəzi internet səhifələrində guya bankların qeyri-nağd ABŞ dolları satışlarında problem olduğunu və bunun valyuta hərracları ilə bağlı olduğunu iddia edən fikirlər də əsassızdır. Bildiririk ki, Mərkəzi Bank tərəfindən valyuta hərracları həftədə 2 dəfə (çərşənbə axşamı və cümə axşamı) keçirilir və bu hərraclarda bankların həm nağd, həm də qeyri-nağd valyuta üzrə tələbləri tam təmin edilir. Bir daha vurğulamaq istərdik ki, 2017-ci ildən başlayaraq artıq 4 il ərzində milli valyutanın məzənnəsi sabitdir və cari ildə də Mərkəzi Bank tərəfindən valyuta bazarında stabilliyin tәmin edilməsi diqqət mərkəzində saxlanılacaq”.
Ekspertlər də qeyd edir ki, nefin artan qiyməti, Azərbaycan qazının da artıq Avropa məkanına çatması fonunda ölkəyə daha böyük həcmdə valyuta gəlişi manatın ucuzlaşmasını əngəlləyən əsas faktorlar sırasında yer alır. Bundan başqa, qeyri-neft sektoru üzrə artım, idxalın yerli məhsulllarla əvəzlənməsi kimi faktorlar da vəziyyətə təsir edir. Bu halda, əslində, artan valyuta axını manatın ucuzlaşmasına yox, güclənməsinə şərait yaradır. Digər tərəfdən, cari ildə neftin qiymətində əhəmiyyətli artım da gözlənilir və bu hal da manatın mövqeyini xeyli gücləndrəcək. Qeyd edək ki, ABŞ Energetika Nazirliyi 2021-ci il üçün “Brent” markalı neftin qiymətinin 52.7 dollar olacağını proqnozlaşdırıb. Amma real qiymət artıq 60 dollara çatır. Hazırda neftin qiyməti son 8 ayda ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bazar koronovirusdan peyvənd xəbərlərinə və OPEC+ ölkələrinin qərarına müsbət reaksiya verir. Analitiklər dünya iqtisadiyyatının canlanmasını, məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasını və "qara qızıl"a olan tələbatın artacağını proqnozlaşdırır. Rusiyanın “RİA Novosti” portalının hazırladığı analitik materialda da qiymətlərin xeyli artacağı qeyd olunur: “2020-ci ildə qlobal neft bazarında bir neçə eniş dalğası yaşandı. Buna bir sıra amillər kompleksi təsir göstərdi ki, onların ən əsası da tələbin kəskin azalması ilə xammalın həddindən artıq istehsalı, həmçinin pandemiya və bütün ölkələrdə tətbiq olunan məhdudiyyətlərdir. Təkcə mart ayında neftin qiyməti iki dəfədən çox ucuzlaşdı. Bununla belə, payızın sonlarına doğru bazarda güclü təkan yaşandı. Koronavirusla mübarizə getdikcə güclənir və daha uğurla həyata keçirilir. “Reuters”in də analitikləri belə hesab edirlər ki, 2021-ci ildə neftə olan tələbat artacaq.
Beynəlxalq reytinq agentliyi "Fitch" neftə olan tələbin əhalinin peyvənd olunması sahəsində ciddi irəliləyiş qeydə alınacağı təqdirdə artacağını proqnozlaşdırır.
Dekabr ayının əvvəlində isə OPEC+ alyansı yanvar ayında hasilatı gündəlik 500 min barrelə qədər artırmağa qərar verdi. Bundan sonrakı rəqəmlər nazirlərin aylıq iclaslarının nəticəsi əsasında müəyyənləşdiriləcək. Qiymət dərhal səkkiz ayın ən yüksək səviyyəsinə qalxdı. İndi aparıcı Amerika bankları neftin 60 dollara, "Goldman Sachs" isə hətta 65 dollara qədər yüksələcəyini proqnozlaşdırır. Eyni zamanda, istehlak qışda gündə üç milyon barrel azalacaq ki, bu da evlərin qızdırılması və hələlik koronavirusla nisbətən uğurla mübarizə aparmağa nail olmuş Çindən tədarük tələbi ilə qismən kompensasiya olunacaq. "Bank of America" "Brent" markalı neftin birinci yarımilin sonunda 60 dollara yüksələcəyini təxmin edir. Mütəxəssislər Qərbdə kütləvi vaksinasiya səbəbindən məhdudiyyətlərin aradan qaldırılacağını gözləyirlər”. Bütün bunlar fonunda neftin artan qiyməti Azərbaycana daha çox valyuta axını deməkdir və bu da manatın mövqeyini gücləndirir.
Digər tərəfdən ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlı olması da manat üçün əlverişlidir. Elə rusiyalı ekspert Aleksandr Ryabtsov da məsələyə bu prizmadan yanaşır: “Dünya iqtisadiyyatının göstəricilərinin nəticələrindən danışsaq, Azərbaycanın göstəricilərinə heyran olmamaq çətindir. Ölkə Qarabağdakı azadlıq əməliyyatına, eyni zamanda pandemiyaya qarşı effektiv mübarizəyə xeyli vəsait xərcləyib və buna rəğmən, iqtisadi böyüməni təmin edib. “2020-ci ildə Azərbaycan çox çətinliklərlə üzləşib, ancaq nəinki bunların öhdəsindən gəlib, həm də böyük fayda əldə edib. Digər ölkələrin pandemiya dövründə sağ qalmağa çalışdığı zamanda Azərbaycan iqtisadiyyatının gücü sayəsində düşmən tapdağı altında olan ərazilərini azad edib.
Ötən il bir çox ölkədə iqtisadi tənəzzülün yaşandığına baxmayaraq, Azərbaycanda inflyasiya müşahidə olunmadı. Bu da rəsmi Bakının digərləri ilə müqayisədə böhrana davamlı bir iqtisadiyyata, xüsusən də güclü təhlükəsizliyə və universal bir iqtisadi proqrama sahib olduğunu göstərir. Belə vəziyyət onun maliyyə dayanıqlığını da artırır” Bütün bunlar bir daha manatın da bu il güclü mövqedə olmasına zəmin yaradır.
Ramil QULİYEV
