Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad edilməsindən sonra yaxın tezlikdə burada genişmiqyaslı abadlıq-quruculuq işlərinə başlanılması gözlənilir. Ölkəmiz bu xüsusda lazımi imkanlara malik olsa da, görünən budur ki, xarici ölkə və investorlar da prosesdə iştirak etməkdə maraqlıdır. Məsələn, artıq bəllidir ki, İran Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş sərhədyanı ərazilərində quruculuq işlərinin həyata keçirilməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edir.
Məsələ iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun İranın Azərbaycandakı səfiri Seyid Abbas Musəvi ilə görüşündə də müzakirə olunub. Seyid Abbas Musəvi İranın Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində ölkəmizin ədalətli mövqeyini və ərazi bütövlüyünü tam dəstəklədiyini, hər cür separatizmi pislədiyini vurğulayıb. İran səfiri ölkəsinin Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş sərhədyanı ərazilərində quruculuq işlərinin həyata keçirilməsində maraqlı olduğunu, həmçinin Araz çayı üzərində “Xudafərin” və “Qız qalası” hidroqovşaqları və su elektrik stansiyaları layihələrinin birgə icrasının iqtisadi əməkdaşlığımızı daha da dərinləşdirəcəyini diqqətə çatdırıb. İndidən bəzi Türkiyə şirkətləri də prosesə maraq göstərir. Belə ki, Türkiyənin baş ofisi İstanbul şəhərində yerləşən “Aran Mobilya Dekarasyon İnşaar Sanayi ve Ticaret Limited” şirkəti Qarabağda şöbəsini açmağa hazırlaşır. Bununla bağlı müvafiq qərar şirkətin İdarə Heyətinin iclasında qəbul edilib. Qərarda deyilir ki, dost və qardaş ölkə Azərbaycanın işğaldan azad etdiyi Qarabağ bölgəsinin iqtisadi inkişafına dəstək vermək üçün orada yeni şöbə açılacaq. Şöbənin qeydiyyatdan keçirilməsi və digər prosedurlar “Aran Mobilya Dekarasyon İnşaar Sanayi ve Ticaret Limited” şirkətinin Bakı filialına həvalə olunub. Rusiya Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutunun elmi əməkdaşı, politoloq Aleksandr Karavayev xarici ölkə və şirkətlərin maraqlarını təbii sayır: "Azərbaycan ərazilərinin erməni işğalından azad edilməsi fonunda ölkəyə investisiya qoyuluşlarının artacağını gözləmək olar". Ekspert bu fonda qaytarılmış ərazilərin bərpası mövzusuna da toxunub: “Vacib element gələcəkdir, Qarabağın ətrafındakı rayonların geri qaytarılmış kəndlərinin, yaşayış məntəqələrinin və kənd təsərrüfatına yararlı torpaqlarının bərpası ilə bağlı hələ açıqlanmayan proqramdır. Proqram bir neçə mərhələdən ibarət olacaq. İlk illərdə infrastruktur bərpa ediləcək: su kəmərləri, elektrik şəbəkələri, qaz təchizatı sistemləri yoluna qoyulacaq. Yol infrastrukturunun bərpası üçün əhəmiyyətli işlər görülməsi nəzərdə tutulub. Əlavə olaraq mənzil və inzibati-ticari tikinti. İş həcmi həddindən artıq böyükdür, təxminən, 50 yaşayış məntəqəsi var. Hətta təhlükəsizlik səbəbi ilə işğaldan azad olunmuş ərazilərin yalnız bir hissəsinin bərpa olunacağı gözlənilsə belə, görüləcək iş çoxdur. Belə yaşayış məntəqələrinin sayının hər gün artdığını nəzərə alsaq, bütün bunların 2021 və 2022-ci illərdə ÜDM artımına ən azı 1,5%, bəlkə də daha çox təsir edəcəyini proqnozlaşdırmaq olar”. Karavayev investisiyalar məsələsinə toxunarkən artım gözlədiyini söyləyib: “2020-ci ilin ilk yarısında Azərbaycana birbaşa xarici investisiyalar 23,5% artaraq 2 milyard ABŞ dollarını keçib. Səbəb böyük ölçüdə azərbaycanlı investorların vətənə qayıtmağa başlamalarıdır: Mərkəzi Bank xaricə Azərbaycan investisiyalarında iki dəfə azalma qeydə alındığını açıqlayıb. Bu, ölkədə kapitalın qorunması siyasətinin nəticələr verdiyini göstərir”.
Burada onu da xatırladaq ki, işğaldan azad edilən ərazilərin bərpası üzrə Azərbaycanın kifayət qədər təcrübəsi var. Cocuq Mərcanlı bunun ən real təsdiqidir. Dövlətin diqqət və qayğısı nəticəsində Cocuq Mərcanlı kəndi qısa müddətdə müasir və abad bir yaşayış məntəqəsinə çevrilib. Artıq Tərtər rayonunun yenicə azad olunan Suqovuşan və Talış kəndlərinə gedən 29 kilometrlik avtomobil yollarının bərpası başlayır. Bir sözlə, Azərbaycan torpaqlara qayıtdıqca həyat da canlanır. Bunun üçün ilk növbədə azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsi və digər zərərsizləşdirmə tədbirləri görülür, daha sonra kommunikasiyalar qurulur və nəhayət yaşayış və istehsal təmin edilir. Digər tərəfdən xatırladaq ki, ölkəmizdə Ərazilərinin Bərpası və Yenidən Qurulması üzrə Agentlik yaradılıb. Onun missiyası aparılan bərpa işlərinin koordinasiyasını və məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qaytarılması üçün şəraitin yaradılmasını təmin etməkdir. Bu fonda Azərbaycan ordusunun düşmən tapdağından azad etdiyi ərazilərin də uyğun qaydada bərpası həyata keçiriləcək.
Ərazilərin işğal altında saxlanılması isə Ermənistana ciddi iqtisadi fayda gətirməyib. Həmin ərazilərin yeraltı və yerüstü təbii ehtiyatlarla zəngin olmasına baxmayaraq, Ermənistan bu potensialdan heç bir zaman tam faydalana bilməyib. Sadəcə, Kəlbəcərdə və başqa ərazilərimizdə kustar üsullarla və ətraf mühitə ziyan vurmaqla faydalı qazıntılarımız talanıb. Amma Azərbaycan indi həmin ərazilərə tamam fərqli bir həyat gətirməyə hazırlaşır.
Tahir TAĞIYEV
