Tibbi Ərazi-Bölgələrini İdarəetmə Birliyidə növbəti rəhbər dəyişikliyi səhiyyə sistemində davam edən struktur problemlərini yenidən gündəmə gətirib. Qurumun icraçı direktoru Vüqar Qurbanov vəzifəsindən azad edilib, sədr səlahiyyətlərinin icrası isə direktor müavini Anar İsrafilova həvalə olunub. Hələlik rəsmi qurumlar tərəfindən azad olunmanın səbəbləri açıqlanmayıb və əlavə məlumatın veriləcəyi bildirilir. Bununla belə, qərar ictimai müzakirələr fonunda baş verir və TƏBİB-in fəaliyyəti ilə bağlı son illər mediada səslənən tənqidlər bu dəyişiklikləri daha geniş kontekstdə qiymətləndirməyə əsas verir.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl quruma rəhbərlik etmiş Ramin Bayramlı da vəzifədən ayrılanda idarəetmə effektivliyi ilə bağlı müzakirələr aparılmışdı. Ardıcıl rəhbər dəyişiklikləri istər-istəməz idarəetmə sabitliyi məsələsini aktuallaşdırır. Səhiyyə kimi strateji sahədə tez-tez struktur və kadr dəyişiklikləri uzunmüddətli strategiyanın formalaşmasına və davamlı icrasına mənfi təsir göstərə bilər.
Azərbaycan mətbuatında TƏBİB-lə bağlı neqativ materiallar əsasən dörd istiqamətdə cəmlənib: pandemiya dövründə operativ idarəetmə problemləri, regionlarda səhiyyə infrastrukturunun zəifliyi, icbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqində uyğunsuzluqlar və vətəndaş məmnuniyyəti ilə bağlı şikayətlər.
2020–2021-ci illərdə COVID-19 pandemiyasının pik mərhələsində xəstəxanalarda yer çatışmazlığı, reanimasiya çarpayılarının dolu olması və təcili tibbi yardımın gecikməsi ilə bağlı konkret faktlar mediada geniş işıqlandırılmışdı. Xüsusilə Bakıda və bəzi regionlarda xəstələrin saatlarla, hətta günlərlə hospitalizasiya növbəsi gözləməsi, təcili yardım briqadalarının gecikməsi ilə bağlı vətəndaş müraciətləri ictimailəşdirilmişdi. Bu hallar TƏBİB-in böhran şəraitində koordinasiya imkanlarının yetərliliyi ilə bağlı suallar doğurmuşdu. Pandemiya qlobal problem olsa da, böhran idarəçiliyinin effektivliyi milli səviyyədə qiymətləndirilir və ictimai rəy daha çox operativ qərarvermə və resurs bölgüsünə fokuslanır.
Digər mühüm istiqamət regionlarda səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyəti ilə bağlıdır. Bir sıra rayon mərkəzi xəstəxanalarında ixtisaslı həkim çatışmazlığı, bəzi tibbi avadanlıqların işlək vəziyyətdə olmaması, müayinələrin gecikməsi kimi faktlar tənqidi materiallarda yer alıb. Bu vəziyyət mərkəzləşdirilmiş idarəetmə modelinin regionlara nə dərəcədə effektiv təsir göstərə bilməsi sualını ortaya çıxarıb. Əgər qərarvermə mərkəzdə cəmlənirsə, o zaman regionlardakı icra mexanizmləri də güclü və operativ olmalıdır. Əks halda, struktur islahatları kağız üzərində qalır.
İcbari tibbi sığorta sisteminin tətbiqi də mübahisəli məqamlardan biri olub. Vətəndaşların hansı xidmətlərin ödənişsiz olduğu barədə tam məlumatlandırılmaması, bəzi hallarda sığorta paketinə daxil olan xidmətlər üçün ödəniş tələbi ilə bağlı şikayətlər sistemin monitorinq mexanizmlərinin yetərli olub-olmaması sualını gündəmə gətirib. Sığorta modeli nəzəri baxımdan səhiyyənin əlçatanlığını artırmalıdır, lakin praktik tətbiq mərhələsində informasiya boşluğu və nəzarət zəifliyi ictimai narazılıq yaradır.
Kadr siyasəti də ayrıca müzakirə mövzusudur. Müxtəlif dövrlərdə tibb müəssisələrinin rəhbərlərinin dəyişdirilməsi, bəzi hallarda inzibati və maliyyə pozuntuları ilə bağlı araşdırmaların aparılması TƏBİB-in daxili nəzarət mexanizmlərinin effektivliyini sual altına alıb. İdarəetmədə tez-tez dəyişikliklər həm də kollektiv daxilində qeyri-müəyyənlik yaradır və uzunmüddətli planlaşdırmanı çətinləşdirir.
Mövcud vəziyyətdə əsas sual budur: TƏBİB-in fəaliyyəti necə sistemli şəkildə yaxşılaşdırıla bilər?
Birinci şərt idarəetmədə sabitlik və institusional yaddaşın qorunmasıdır. Rəhbər dəyişikliyi baş verirsə, bu, strateji kursun dəyişməsi anlamına gəlməməlidir. Qurumun uzunmüddətli inkişaf strategiyası hazırlanmalı və şəxslərdən asılı olmayan idarəetmə modeli formalaşdırılmalıdır.
İkinci istiqamət şəffaflıq və hesabatlılıqdır. İllik fəaliyyət göstəriciləri - xəstə məmnuniyyəti, xidmət əlçatanlığı, regionlar üzrə tibbi təminat səviyyəsi və maliyyə xərclərinin strukturu açıq şəkildə ictimaiyyətə təqdim edilməlidir. Şəffaflıq həm etimadı artırır, həm də daxili intizamı gücləndirir.
Üçüncü vacib addım regional balansın təmin olunmasıdır. Regionlarda çalışan həkimlər üçün stimullaşdırıcı mexanizmlər, mənzil və sosial təminat proqramları, ixtisasartırma imkanları genişləndirilməlidir. Eyni zamanda, tibbi avadanlıq təminatı üzrə mütəmadi audit aparılmalı və nəticələrə əsaslanan investisiya planı hazırlanmalıdır.
Dördüncü istiqamət rəqəmsallaşma və vahid informasiya sisteminin təkmilləşdirilməsidir. Xəstə müraciətlərinin, sığorta xidmətlərinin və şikayət mexanizmlərinin tam elektronlaşdırılması həm korrupsiya risklərini azalda, həm də operativliyi artıra bilər.
Beşinci olaraq, ictimai nəzarət və müstəqil ekspert qiymətləndirməsi mexanizmləri gücləndirilməlidir. Səhiyyə sahəsində vətəndaş cəmiyyəti və peşəkar assosiasiyaların iştirakı ilə müşahidə şuraları yaradılması qərarların daha balanslı və ictimai maraqlara uyğun olmasına töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, TƏBİB-də rəhbər dəyişikliyi təkcə kadr qərarı deyil, həm də sistemin yenidən qiymətləndirilməsi üçün fürsət kimi dəyərləndirilə bilər. Səhiyyə sahəsi sosial sabitliyin əsas sütunlarından biridir və burada effektivlik, şəffaflıq və peşəkar idarəetmə yalnız inzibati məsələ deyil, ictimai etimad məsələsidir. Əgər struktur problemlər açıq şəkildə etiraf edilər və mərhələli islahatlarla aradan qaldırılarsa, TƏBİB-in fəaliyyəti tədricən daha dayanıqlı və vətəndaş yönümlü modelə keçə bilər.
Akif NƏSİRLİ
