Azər Həsrət: “Fikir ayrılıqlarının bu qədər dərin olması ondan xəbər verir ki...”
Azərbaycan türkləri başda olmaqla, İranda yaşayan xalqlar ana dilində təhsil almaq uğrunda mücadilə verirlər. İran məktəblərində ana dilində tədrisin həyata keçirilməsi onların ən böyük arzusudur.
Məlum olduğu kimi, İran parlamenti məktəblərdə ana dilində tədrisə icazə verməyib. Belə ki, İran parlamentinin plenar iclasında ölkədə yaşayan bütün xalqların məktəblərdə öz dilində tədrisinə icazə verən qanun layihəsi 130 əleyhinə, 104 lehinə və 5 bitərəf səslə qəbul olunmayıb.
Millət vəkilləri qanun layihəsinin icrasına qarşı çıxsalar da, İran Konstitusiyasının 15-maddəsinə görə, ölkədə yerli və etnik dillərin fars dili ilə yanaşı işlənməsinə, öz mətbuatına, kütləvi informasiya vasitəsinə və milli ədəbiyyatının məktəblərdə tədrisinə icazə verilir.
İran parlamentinin Təbrizdən seçilmiş millət vəkili və parlamentin Təhsil Komissiyasının sədri Əlirza Monadi plenar iclasda ölkədə yaşayan etnik xalqların öz ana dilində tədris alması üçün təqdim olunan qanun layihəsinin qəbul edilməməsinə etiraz edərək deyib: “İran xalqının 60%-i türk dilində danışır. Bunu gözardı etmək olmaz. Bu dil ərəb və fransız dillərindən sonra dünyada ən çox danışılan dil sayılır. Türk dili olduqca qədimvə zəngindir. Bunun üçün uşaqlara ana dili və ədəbiyyatını öyrətməliyik”.
Ə.Monadi bildirib ki, bəzi millət vəkilləri sözügedən qanun layihəsinə qarşı çıxıblar. Onun sözlərinə görə, Novruz bayramından sonra bu məsələ yenidən müzakirəyə çıxarılacaq və bu dəfə müsbət səs əldə olunacaq.
Azad İran Teleqram kanalının yaydığı məlumata görə, ana dilinin tədrisi ilə bağlı hökumətlə parlament arasında fikir ayrılığı yaranıb.
İran parlamenti ana dilinin tədrisinə icazə verən qanun layihəsini rədd etdiyi halda, prezidentin parlament məsələləri üzrə köməkçisi Şəhram Dəbiri hökumətin və prezidentin özünün bu məsələ ilə razılaşdıqlarını, lazım gələrsə, qanunun qəbulu üçün təcili qanun layihəsi təqdim edəcəklərini açıqlayıb.
Şəhram Dəbiri "X" sosial şəbəkəsində yazıb ki, hökumət və prezident bu qanun layihəsinin icrasına razıdır, hökumət nümayəndəsinin parlamentdə buna qarşı çıxması koordinasiya olmadan onun öz şəxsi fikrinə əsaslanıb.
Dəbiri ana dilinin tədrisinin Məsud Pezeşkianın seçki şüarlarından biri olduğunu və konstitusiyada da yer aldığını vurğulayıb.
O, hökumətin bununla bağlı təcili qanun layihəsi təqdim etməyə hazır olduğunu da bəyan edib və millət vəkillərini sözügedən qanun layihəsini qəbul etməyə çağırıb.
Bütün bunlar hakimiyyət daxilində nəzarət və koordinasiyanın zəifliyini bir daha göstərir. Tənqidçilər hesab edirlər ki, Pezeşkian dövlət qurumları üzərində lazımi səlahiyyətləri həyata keçirə bilməyib.
İran parlamentinin ana dili qərarına bu ölkədə yaşayan xalqların nümayəndələri ciddi etiraz edir. Etiraz edənlərin sırasına müəllimlər də qoşulub.
İranda müəllimlər parlamentin ölkədə yaşayan etnik xalqların ana dilinin tədrisini nəzərdə tutan qanun layihəsini qəbul etməməsinə qarşı çıxıblar.
Bununla bağlı İran Təhsil İşçiləri Həmkarlar İttifaqı Təşkilatı bəyanat yayıb. Bəyanatda İran parlamentinin sözügedən qanun layihəsini qəbul etməməsi sistemli şəkildə tətbiq olunan ayrıseçkilik aktı kimi qiymətləndirilib.
“BMT-nin İnsan Hüquqları Konvensiyasına əsasən, ana dilində təhsil milliyyətindən və dilindən asılı olmayaraq bütün insanların əsas və təbii hüquqlarından biridir. İran hökuməti isə 40 ildən çoxdur buna əhəmiyyət vermir və mədəniyyətlərə, dillərə qarşı repressiyalarını davam etdirir”, - deyə, bəyanatda vurğulanıb.
İran hökuməti ilə parlamenti arasında bu məsələdə fikir ayrılıqlarının olması ona əsas verirmi ki, bu qanun layihəsi qəbul oluna bilər?
Ekspertlərin fikrincə, bu ölkədə yaşayan bütün xalqların məktəblərdə öz dilində tədrisinə icazə verən qanun layihəsi gec-tez qəbul olunacaq, çünki prezident bu məsələni dəstəkləyir.
“Enində-sonunda, başda türklər olmaqla, hər kəsin ana dilində təhsil almasına şərait yaratmağa məcbur olacaqlar”
Siyasi şərhçi Azər Həsrət baki-xeber.com-a bildirdi ki, gec-tez bu məsələ reallaşacaq və İran dövləti bütün xalqların ana dilində tədrisinə icazə verməyə məcbur olacaq.
“İran İslam Cumhuriyyəti XXI yüz ildə insanların ana dilində təhsil almasını, danışmasını, ümumiyyətlə, öz dillərindən gərəkli şəkildə istifadəni əngəlləməkdə davam edir. Yəni dünya indi o dünya deyil ki, hansısa xalqa, fərqli etnik kökənlərdən gələnlərə öz ana dillərində istifadəni yasaqlayasan. Üstəlik də, bu sadəcə olaraq hansısa azsaylı xalqa tətbiq edilmir, ölkə əhalisinin yarısını türklər təşkil etdiyi halda onların dili yasaqlanır. Bu türklərin də böyük əksəriyyəti Azərbaycan türkləridir, onlar həqiqətən də öz ana dillərində təhsil almaq, bütövlükdə istifadə etmək üçün çalışırlar”. A.Həsrət qeyd etdi ki, Azərbaycan türkləri ana dilini öz ailələrində, öz aralarında yaşadırlar, amma İran dövləti həmin dilin sıxışdırılması üçün əlindən gələni edir. “Parlamentdə o qanun layihəsinin rədd edilməsi, o biri yandan da prezidentin o layihəni reallaşdırmaq üçün çalışılması və sair bu artıq İranın dövlət idarəetmə sisteminin nə qədər problemli olduğunu göstərir. Yəni fikir ayrılıqlarının bu qədər dərin olması ondan xəbər verir ki, İranın idarə edilməsi üçün optimal variantı tapa bilməyiblər. Belə olan halda İran dövlətinin xilası da mümkün olan deyil. İran hazırda çökməkdə olan dövlətlərin önündə gedir və bu çöküşün də səbəblərindən biri məhz fərqli etnik kökənlərdən gələn insanlara qarşı ayrı-seçkiliyin tətbiq edilməsidir. İndi kimlərsə orda ayılıblar və başa düşüblər ki, belə siyasət ölkəni uçuruma aparır, amma böyük çoxluq hələ də bunun fərqində deyil, özlərinin dar düşüncələri ilə, cılız məqsədlərlə hərəkət edib yasaqlar tətbiq edirlər, yaxud onları qüvvədə saxlayırlar. Əlbəttə, bu uzun sürməyəcək, İranda enində-sonunda, başda türklər olmaqla, hər kəsin ana dilində təhsil almasına şərait yaratmağa məcbur olacaqlar”-deyə A.Həsrət bildirdi.
İradə SARIYEVA
