Abutalıb Səmədov: "Netanyahunun Macarıstana səfəri onun özünə də əlverişli deyil"
Macarıstanda keçirilən parlament seçimlərini qazanan müxalifət lideri Piter Madyar ölkənin Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsindən (BCM) çıxma prosesini dayandıracağını vəd edib. Bu isə o deməkdir ki, Macarıstana rəsmi səfərə gələcək Netanyahu həbs edilməli olacaq.
Madyar bildirib ki, Netanyahu ölkəyə dəvətlidi, lakin əgər Macarıstan BCM üzvü olaraq qalırsa, axtarışda olan hər hansı bir şəxsi həbs etmək məcburiyyətindədir.
BCM 2024-cü ilin noyabrında Qəzzada hərbi cinayətlərə görə Netanyahu və keçmiş müdafiə naziri Qalantın həbsi üçün order vermişdi. Keçmiş baş nazir Viktor Orban isə Netanyahunu Macarıstana dəvət edərək həbs edilməyəcəyinə zəmanət vermişdi. Netanyahu 2025-ci ilin aprelində bu dəvətdən istifadə etmişdi. Həmin ay Orban Macarıstanın BCM-dən çıxma prosesini başlatmış, iyunda isə rəsmi bildiriş vermişdi.
2026-cı ilin aprelində keçirilən seçkilərdə Madyarın rəhbərlik etdiyi "Tisa" partiyası konstitusion çoxluq qazanaraq 16 illik Orban hakimiyyətinə son qoyub.
İndi Netanyahu risk edərək səfəri reallaşdıracaq, yoxsa Madyarın xəbərdarlığından sonra bu səfəri təxirə salaraq?
Politoloq Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, 2024-cü ilin noyabrında Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi (BCM) Qəzzada törətdiyi müharibə cinayətlərinə görə İsrailin baş nazirinə və müdafiə nazirinə həbs orderi verdi: "Onlar BCM üzvü olan ölkələrə səfər etsəydilər, həbs olunmalı idilər. 2025-ci ilin aprelində İsrailin baş naziri Macarıstana səfərə gəldi və Orban administrasiyası nümayişkəranə şəkildə onu həbsə almaqdan imtina etdi. Həmin dövürdə də Macarıstanın BCM-dən çıxması prosesi başlandı. Parlamentdə qanun qəbul edildi və iyunun 2-də BMT-yə BCM-dən çıxmaq barədə müraciət göndərildi. Baxmayaraq ki, Netanyahunun səfəri dövründə BCM-dən çıxmaq barədə proses başlamışdı, lakin BCM-in statusuna əsasən bu proses tamamlanmadığına görə baş nazir haqqında həbs orderi icra olunmalı idi. BCM statusuna görə BMT-yə müraciətdən bir il sonra qərar qüvvəyə minir. Yəni Macarıstanın BCM-dən çıxmaq barədə müraciəti 2 iyun 2026-cı ildə qüvvəyə minməlidir, hələlik qüvvəyə minməyib. Bu dövürdə Netanyahu Macarıstana gələrsə, həbs edilməlidir. Hansı ki, bu öhdəliyi ötən il baş nazir postunda olan Viktor Orban yerinə yetirmədi. Səbəbini də o belə izah etdi ki, BCM artıq hüquqi bir qurum statusunu itirib, siyasi məhkəmə kimi fəaliyyət göstərir və məhkəmənin Netanyahu haqqında bu cür qərar verməsi hüquqa ziddir. Üstəlik, Netanyahunun həbs edilməməsinə Macarıstanın daxili qanunvericiliyinin BCM statusuna uyğunlaşdırılmaması səbəb kimi göstərildi. Bütün bunlar əsas kimi qəbul edilərək Netanyahu həbs edilmədi.
Macarıstanda keçirilən son seçkilərdə Peter Madyar qalib gəldi. Daha sonra telefonla Netanyahu ilə danışdı, aralarında çox səmimi söhbət oldu - hər halda onlar belə bəyanat verdi. Həmin danışıq zamanı Macarıstanın yeni lideri İsrailin baş nazirini bu ilin oktyabrında keçiriləcək ölkə inqilabının 70 illik təntənələrinə dəvət etdi. Eyni zamanda yeni lider Macarıstanın BCM-dən çıxma prosesini dayandırdı və Macarıstan BCM-in üzvü olaraq qaldı. Ardınca Peter Madyar bəyan etdi ki, əgər Netanyahu onun dəvətini qəbul edib Macarıstana səfərə gəlsə, həbs olunacaq - yəni BCM-in qərarı icra ediləcək. Sözsüz ki, belə bir bəyanatdan sonra Netanyahu bu ölkəyə səfər etməyəcək. Çünki belə tədbirlərdə nüfuzlu ölkə liderlərinin iştirakında tədbirləri keçirən dövlətlər özləri maraqlı olur. Netanyahunun Macarıstana səfərində də İsrailin baş nazirindən daha çox Peter Madyar maraqlı olmalıdır. O, əlindən gələni etməlidir ki, daha çox dövlət başçısı bu təntənələrdə iştirak etsin. Ancaq Peter Madyar bir tərəfdən Netanyahunu dəvət edir, digər tərəfdən isə onu həbs edəcəyini söyləyir. Bu o deməkdir ki, o, Netanyahunun bu tədbirlərdə iştirakını arzulamır. Aydındır ki, Netanyahu da bu səfəri reallaşdırmayacaq. Nə qədər ki, hakimiyyət dəyişməyib, nə qədər ki, Macarıstan BCM-in üzvü olaraq qalır, onun bu ölkəyə səfər etməsi mümkün deyil. Bu səfərin baş tutmaması da daha çox Macarıstanın uğursuzluğu kimi qiymətləndiriləcək. Netanyahunun problemləri onsuz da çoxdur, onların yaxın zamanlarda həll olunması da mümkün deyil. O səbəbdən də belə tədbirlərə qatılmaq Netanyahunun maraqlarına qətiyyən cavab vermir. Çox güman ki, Peter Madyarın bəyanatına ən çox sevinənlərdən biri də Netanyahu özü olub və bu bəyanat Macarıstana səfərdən imtina etmək üçün ona əsas verib."
Dəniz NƏSİRLİ
